తెలుగు చరిత్రTelugu History

రెండవ విక్రమాదిత్యుడు (తూర్పు చాళుక్య)

రెండవ విక్రమాదిత్యుడు తూర్పు చాళుక్య రాజు మొదటి చాళుక్య భీముని కొడుకు, నాల్గవ విజయాదిత్యుని తమ్ముడు. మొదటి అమ్మరాజు మరణం తర్వాతి అంతర్యుద్ధంలో, వేంగి సింహాసనాన్ని ఆక్రమించిన తాడపుని ఆయన ఓడించి చంపాడు. తర్వాత పదకొండు నెలలు పాలించాడు; జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ లెక్కలో 925–926. కొన్ని దానశాసనాలు ఒక సంవత్సరం అంటాయి. త్రికళింగంతో సహా వేంగిని ఆయన పాలించాడని ఒక శాసనం చెబుతుంది. మొదటి అమ్మరాజు చిన్న కొడుకు భీముడు ఆయనను పడగొట్టాడు. తెలుగు చోళ రాజు రెండవ విక్రమాదిత్యుడు వేరొకరు.

మొదటి అమ్మరాజు చనిపోయాక 925 తర్వాతి అంతర్యుద్ధ కాలంలో వేంగి తూర్పు చాళుక్య వంశాన్ని ఏలిన రాజు రెండవ విక్రమాదిత్యుడు.12 ఆయన మొదటి చాళుక్య భీముని కొడుకు, నాల్గవ విజయాదిత్యుని తమ్ముడు.1 తాడపుని ఓడించి సింహాసనం ఎక్కాడు; ఏడాది కూడా పాలించలేదు.1 తెలుగు చోళ రాజు రెండవ విక్రమాదిత్యుడు వేరొకరు; ఇద్దరినీ ఒకరిగా పొరబడకూడదు.

కుటుంబం

మొదటి చాళుక్య భీముని పెద్ద కొడుకు నాల్గవ విజయాదిత్యుడు ముందుగా ఆరు నెలలు పాలించాడు.3 తర్వాత విజయాదిత్యుని కొడుకు మొదటి అమ్మరాజు ఏడేళ్లు పాలించాడు.4 కాబట్టి విక్రమాదిత్యుడు అమ్మరాజుకు చిన్నాన్న.2 కొలవెన్ను దానశాసనాన్ని వివరిస్తూ ఇ. హుల్ట్‌ష్ ఆయనను “మొదటి చాళుక్య భీముని చిన్న కొడుకు” అన్నారు.5

సింహాసనం కోసం సుదీర్ఘ నిరీక్షణ

కె. ఎ. నీలకంఠ శాస్త్రి, ఎన్. వెంకటరమణయ్య (1960) ప్రకారం, సింహాసనం దక్కక ముందు ఎనిమిదేళ్లుగా విక్రమాదిత్యుడు దాని కోసం ప్రయత్నించాడు.6 అన్న కొడుకు అమ్మరాజుపై ఆయన తిరుగుబాటు చేసి, అమ్మరాజు పాలనా హక్కును సవాలు చేశాడని వారు రాశారు.6 వారి కథనం ప్రకారం, అప్పుడు అమ్మరాజు సామంత బంధువులు ఆయనను విడిచిపెట్టి, రాష్ట్రకూట రాజు మూడవ ఇంద్రుని సాయం కోరారు.6

సింహాసనం దక్కించుకోవడం

అమ్మరాజు 925లో చనిపోయాక, ఆయన చిన్న కొడుకు బేత విజయాదిత్యుని కనిష్ఠ శాఖకు చెందిన తాడపుడు వెళ్లగొట్టాడు.78 తాడపుడు ఒక నెల సింహాసనంపై ఉన్నాడు.8 విక్రమాదిత్యుడు తాడపుని జయించి సింహాసనం సంపాదించాడని ఆయన పేరు చెప్పే ప్రతి దానశాసనమూ అంగీకరిస్తుంది.1 ఆయన తాడపుని చంపాడని ఒక శాసనం జోడిస్తుంది.1

మలియపూండి దానశాసనం ఈ కథను ఒక పద్యంలో చెబుతుంది.9 “మహా పరాక్రమశాలి” విక్రమాదిత్యుడు “ఈ తాలరాజును, అనేక మంది సామంతులతో సహా” చంపాడని అది అంటుంది.9 ఆ సామంతులకు పెద్ద సైన్యం, “మదపుటేనుగుల గుంపులు” ఉండేవి.9 రాబర్ట్ సూవెల్ దీన్ని హత్య అన్నారు.2

ఆయన పాలన

ఆయన ఎంతకాలం పాలించాడనే విషయంలో దానశాసనాలు భిన్నంగా చెబుతాయి:1

  • ఒకటి తొమ్మిది నెలలు అంటుంది1
  • చాలావరకు పదకొండు నెలలు అంటాయి1
  • మూడు ఒక సంవత్సరం అంటాయి1

ఫ్లీట్ ఎక్కువ శాసనాల మాటను తీసుకుని, ఆయనకు 925–926లో పదకొండు నెలలు ఇచ్చారు.1 పిఠాపురం స్తంభ శాసనం కూడా పదకొండు నెలలు అంటుంది.4 1917లో పరిశీలించిన నందిగామ తాలూకా దానశాసనం ఆయనకు ఒక సంవత్సరం ఇస్తుంది.10

ఆయన “త్రికళింగంతో సహా వేంగి దేశాన్ని (ఒక) సంవత్సరం పాలించాడు” అని ఆయన అన్న కొడుకు రెండవ చాళుక్య భీముని కొలవెన్ను దానశాసనం చెబుతుంది.11 త్రికళింగం అంటే మూడు కళింగాలు.12 మొదటి చాళుక్య భీముని మరణం తర్వాత చేజారిన త్రికళింగాన్ని ఆయన తిరిగి గెలుచుకున్నాడని నీలకంఠ శాస్త్రి, వెంకటరమణయ్య రాశారు.13

ఆయన పతనం

మొదటి అమ్మరాజు చిన్న కొడుకు భీముడు ఆయనను పడగొట్టాడు.1 ఈ భీముని పేరు చెప్పే దానశాసనం ఒక్కటే ఫ్లీట్‌కు దొరికింది.1 భీముడు రెండవ విక్రమాదిత్యుని యుద్ధంలో జయించి, తర్వాత ఎనిమిది నెలలు పాలించాడని అది చెబుతుంది.1 ఆ తర్వాత అంతర్యుద్ధం జరిగిందని, భీముడు విక్రమాదిత్యుని ఓడించి గద్దె దింపాడని సూవెల్ కూడా రాశారు.214 భీముడు విక్రమాదిత్యుని హత్య చేయించాడని, దిగుమర్రు దానశాసనం ఒక్కటే ఈ సంగతి చెబుతుందని నీలకంఠ శాస్త్రి, వెంకటరమణయ్య రాశారు.13 మూడవ భీముడు చూడండి.

తర్వాతి దానశాసనాలు చాలావరకు భీముని పేరే చెప్పవు.1 విక్రమాదిత్యుడు చనిపోయాక “రాజ్యం కోరుకున్న దాయాది రాకుమారులు” చాలా మంది ఐదేళ్లు ఒకరితో ఒకరు పోరాడుకున్నారని మలియపూండి దానశాసనం చెబుతుంది.9

ఆధారాల్లో భిన్నాభిప్రాయాలు

  • పాలనా కాలం. వేర్వేరు దానశాసనాల్లో తొమ్మిది నెలలు, పదకొండు నెలలు, ఒక సంవత్సరం.110
  • తాడపుడు ఎలా చనిపోయాడు. విక్రమాదిత్యుడే ఆయనను చంపాడని ఒక శాసనం, మలియపూండి దానశాసనం చెబుతాయి.19 సూవెల్ హత్య అని రాశారు.2
  • విక్రమాదిత్యుడు ఎలా పతనమయ్యాడు. భీముడు ఆయనను యుద్ధంలో జయించాడని ఫ్లీట్ దానశాసనం చెబుతుంది.1 భీముడు ఆయనను హత్య చేయించాడని నీలకంఠ శాస్త్రి, వెంకటరమణయ్య చెబుతారు.13
  • ఎప్పుడు. ఫ్లీట్ లెక్కలో 925–926.1 The Early History of the Deccan (దక్కన్ తొలి చరిత్ర, 1960) లెక్కలో 927.15

Footnotes

  1. Fleet, “Chronology of the Eastern Chalukya Kings” (1891), p. 269 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14 ↩15 ↩16 ↩17 ↩18

  2. Robert Sewell and S. Krishnaswami Aiyangar, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 43 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  3. J. F. Fleet, “The Chronology of the Eastern Chalukya Kings”, Indian Antiquary XX (1891), p. 103 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  4. E. Hultzsch, “Pithapuram Pillar Inscription of Mallapadeva”, Epigraphia Indica IV (1896–97), p. 240, translation (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  5. E. Hultzsch, South-Indian Inscriptions, Vol. I (1890), No. 37 (Kolavennu grant of Chalukya-Bhima II), p. 44 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. K. A. Nilakanta Sastri and N. Venkataramanayya, “The Eastern Chalukyas”, in G. Yazdani (ed.), The Early History of the Deccan, Parts VII–XI (1960), p. 482 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  7. Fleet, “Chronology of the Eastern Chalukya Kings” (1891), p. 267 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. Fleet, “Chronology of the Eastern Chalukya Kings” (1891), p. 268 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  9. E. Hultzsch, “Maliyapundi Grant of Ammaraja II”, Epigraphia Indica IX (1907–08), p. 55, abridged translation (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  10. Annual Report on Epigraphy, for 1916–17 (G.O. No. 1035, Home (Education), 10 August 1917), p. 117, paragraph 24 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  11. Hultzsch, South-Indian Inscriptions, Vol. I (1890), No. 37, translation, p. 46 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  12. Fleet, “Chronology of the Eastern Chalukya Kings” (1891), p. 104 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  13. Nilakanta Sastri and Venkataramanayya, in The Early History of the Deccan (1960), p. 483 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  14. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 44 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  15. Nilakanta Sastri and Venkataramanayya, in The Early History of the Deccan (1960), p. 502, Appendix A, “The Eastern Chalukya Genealogy” (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

రాజవంశాలు

వేంగి తూర్పు చాళుక్యులు

సుమారు క్రీ.శ. 615–1077

తూర్పు చాళుక్యులు బాదామి చాళుక్యుల ఒక శాఖ. వారు 7వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుంచి దిగువ గోదావరి, కృష్ణాల మధ్య తీర ప్రాంతమైన వేంగిని పాలించారు. వారి స్థాపకుడు కుబ్జ విష్ణువర్ధనుడు రెండవ పులకేశి తమ్ముడు. ఈ రాజులు రెండు శతాబ్దాల పాటు రాష్ట్రకూటులతో పోరాడారు. సుమారు 1000 తర్వాత చోళులతో వివాహ సంబంధాలు ఏర్పడ్డాయి. 1070లో వారి వారసుడు మొదటి కులోత్తుంగుడిగా చోళ చక్రవర్తి అయ్యాడు. వారి తామ్రశాసనాలు ప్రతి రాజు ఎంతకాలం పాలించాడో నమోదు చేస్తాయి. మొదటి తెలుగు సాహిత్య రచన, నన్నయ మహాభారతం, రాజమహేంద్రవరంలోని వారి ఆస్థానంలో రచించారు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (7)
  1. R. C. Temple (ed.); article by J. F. Fleet, Indian Antiquary, Vol. XX (1891), incl. J. F. Fleet, 'The Chronology of the Eastern Chalukya Kings' (opens in a new tab), Education Society's Press, Bombay, 1891, pp. 103–104, 267–269. J. F. Fleet, 'The Chronology of the Eastern Chalukya Kings'. [Public domain]
  2. E. Hultzsch, South-Indian Inscriptions, Vol. I: Tamil and Sanskrit Inscriptions (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1890, pp. 44, 46. E. Hultzsch, South-Indian Inscriptions I, No. 37 (Kolavennu grant). [Public domain]
  3. E. Hultzsch and Sten Konow (eds.), Epigraphia Indica, Vol. IX (1907–08) (opens in a new tab), Government of India, Calcutta, 1908, pp. 55. E. Hultzsch, Maliyapundi grant of Ammaraja II, abridged translation. [Public domain]
  4. F. Kielhorn (articles); E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. IV (1896–97) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1897, pp. 240. E. Hultzsch, Pithapuram pillar inscription of Mallapadeva, translation. [Public domain]
  5. Madras Government (Assistant Archaeological Superintendent for Epigraphy), Annual Reports on Epigraphy, Southern Circle, for 1915-16 to 1919-20 (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1920, pp. 117 (report for 1916–17); 132 (report for 1917–18). [Public domain]
  6. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 43–44. Paraphrased. [Public domain in India]
  7. G. Yazdani (ed.); Part VII by K. A. Nilakanta Sastri and N. Venkataramanayya, The Early History of the Deccan, Parts VII-XI, Oxford University Press, London, published under the authority of the Government of Andhra Pradesh, 1960, pp. 482–483, 502. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: