భీమవల్లభుడు (కోన)

భీమవల్లభుడు 13వ శతాబ్దంలో పాలకొల్లు నుంచి గోదావరి డెల్టాను ఏలిన కోన హైహయుల నాయకుడు.¹² ఆయన నాయకుడు గణపతిదేవుని తండ్రి.² తెలుగు భూముల్లో ఎక్కువ భాగం కాకతీయుల చేతిలో ఉన్నప్పుడు కూడా కోన నాయకులు తమ చిన్న దేశాన్ని ఏలుతూనే ఉన్నారని ఈ కుటుంబ శాసనాలు చూపిస్తాయి.³

కుటుంబం

పాలకొల్లులోని ఒక శాసనం భీమవల్లభుని రాజపరెండుని కొడుకుగా, “మాహిష్మతి ప్రభువు” గండవేండరుని మనవడిగా చెబుతుంది.² ఆయన బహుశా మహీపాలరెండుని కొడుకని, అంటే పూర్వపు నాయకుడు వల్లభుని మనవడని 1932–33 శాసన నివేదిక భావించింది.² ఆ తాత పేరే ఆయనకు పెట్టారని అనుకుంది.² రాజపరెండు, మహీపాలరెండు అనే పేర్లకు అర్థం ఒక్కటేనని అది వివరించింది.² అలా అయితే గండవేండరుడు అనేది వల్లభుని బిరుదు అవుతుంది.²

భీమవల్లభుడు అన్యమాంబను పెళ్లి చేసుకున్నాడని అదే శాసనం చెబుతుంది.² శక 1184, అంటే సుమారు 1262 నాటి ఒక శాసనంలో కోన గణపతిదేవుడు అన్యమ కొడుకుగా కనిపిస్తాడు (శకం సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి).² కాబట్టి గణపతిదేవుడు భీమవల్లభుని కొడుకని నివేదిక తేల్చింది.² మరో కొడుకు కోన రామనాథుడు శక 1240, అంటే సుమారు 1318లో పాలకొల్లులో ఒక దానం చేశాడు.²

ఆయన పాలన

పాలకొల్లు క్షీరారామేశ్వరాలయంలో భీమవల్లభుని రెండు శాసనాలు ఉన్నాయని ఇ. హుల్ష్‌కు తెలుసు.¹ వాటిలో ఒకదాని తేదీ శక 1240, అంటే సుమారు 1318 అని ఆయన చెప్పారు.¹

భీమవల్లభుడు, గణపతి తండ్రీ కొడుకులుగా సుమారు 1254 నుంచి 1300 వరకు కలిసి పాలించారని వి. యశోదాదేవి 1993లో అచ్చయిన తన పరిశోధన గ్రంథంలో భావించారు.⁴ భీమవల్లభుని, అన్యమాంబను పేర్కొనే ఒక శాసనాన్ని ఆమె 1261 నాటిదిగా చెప్పారు.⁴ ఆమె కథనంలో 1300 తర్వాత గణపతి స్థానంలో రామనాథుడు తండ్రి పక్కన చేరాడు.³ పాలకొల్లులోని 1318 నాటి శాసనం రామనాథుని కొడుకుల పేర్లు చెబుతుంది.³ ఆ సంవత్సరం తర్వాత తండ్రి గురించి గానీ కొడుకు గురించి గానీ ఏమీ వినిపించదు.³

తర్వాతి భీమవల్లభుడు

శక 1286, అంటే సుమారు 1364 నాటి ఒక శాసనంలో కోన భీమవల్లభరాజు మళ్లీ కనిపిస్తాడు.² అతను వేరే వ్యక్తి, బహుశా మనవడు అని 1932–33 నివేదిక భావించింది.² అతను రామనాథుని మనవడని, ఈ కుటుంబంలో చివరి పాలకుడని యశోదాదేవి భావించారు.³⁵ 1369 నాటికి కోన దేశం రెడ్డి రాజ్యంలో భాగమైందని ఆమె గుర్తించారు.⁵ రాబర్ట్ సూయెల్ పట్టిక (1932) కూడా 1364–65 నాటి కోన భీమవల్లభునితో ముగుస్తుంది. ఆ తర్వాత ఈ కుటుంబం చరిత్రలో కనిపించదని అది చెబుతుంది.⁶ కొండవీటి రెడ్డి రాజులు చూడండి.

ఆధారాల్లో భిన్నాభిప్రాయాలు

• 1318 నాటి శాసనం. శక 1240 నాటి పాలకొల్లు శాసనాన్ని హుల్ష్ భీమవల్లభునిదే అన్నారు.¹ ఆ సంవత్సరపు దానాన్ని ఆయన కొడుకు రామనాథుడు చేశాడని 1932–33 నివేదిక చదివింది.² 1318 నాటి శాసనం రామనాథుని కొడుకుల పేర్లు చెబుతుందని యశోదాదేవి చదివారు.³
• ఆయన తండ్రి. పాలకొల్లు శాసనం ఆయన తండ్రిని రాజపరెండు అంటుంది.² ఆ పేరు వల్లభుని కొడుకు మహీపాలరెండుకే వర్తిస్తుందని 1932–33 నివేదిక, యశోదాదేవి భావించారు.²⁴ కానీ నివేదిక ఆ సంబంధాన్ని సంభావ్యం అని మాత్రమే అంది.²⁴

Footnotes

1. E. Hultzsch, “Pithapuram Inscription of Mallideva and Manma-Satya II; Saka-Samvat 1117”, Epigraphia Indica IV (1897), p. 87 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

2. Annual Report on South-Indian Epigraphy for 1932–33 (1936), Part II, para. 11, p. 59 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷

3. Yashoda Devi, History of Andhra Country (1993), p. 90 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

4. V. Yashoda Devi, The History of Andhra Country, 1000 A.D.–1500 A.D. (1993), p. 89 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

5. Yashoda Devi, History of Andhra Country (1993), p. 91 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²

6. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 361, “Kona or Konamandala Chiefs” (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩