ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

హస్తివర్మ (శాలంకాయన)

వేంగి శాలంకాయన రాజు. ఆయన కుటుంబపు తామ్ర దానశాసనాల వంశ జాబితాలో ఆయనే మొదటి రాజు. అనేక యుద్ధాలలో విజయాలకు అవి ఆయనను ప్రశంసిస్తాయి. 1926 నుంచి చాలా మంది పండితులు ఆయనను 4వ శతాబ్దం మధ్యలో గుప్త చక్రవర్తి సముద్రగుప్తుడు బంధించి విడిచిపెట్టానని చెప్పుకున్న వేంగి హస్తివర్మగా గుర్తించారు. పాత రచనలు ఆ రాజును పల్లవ ప్రతినిధి పాలకుడిగా భావించాయి.

పేరు, కుటుంబం

వేంగి శాలంకాయనుల వంశ జాబితాలో పేరున్న మొదటి రాజు హస్తివర్మ.1 ఆయన సొంత దానశాసనం ఏదీ మిగిలి లేదు. ఆయన మునిమనవళ్ల దానశాసనాల ద్వారా ఆయన గురించి తెలుస్తుంది.21

1926లో ఆర్. సుబ్బారావు (R. Subba Rao) రెండవ నందివర్మ పెదవేగి ఫలకాలను అనువదించారు.3 అవి ఆయనను “విజయవంతమైన వేంగిపుర ప్రభువు, అనేక యుద్ధాలలో విజయాలు సాధించిన మహారాజు హస్తివర్మ” అని వర్ణిస్తాయి.3 1960లో ప్రచురించిన స్కందవర్మ కానుకొల్లు ఫలకాలు ఆయనకు ఇదే విశేషణం ఇస్తాయి.14 అవే ఫలకాలు అదే పేరున్న ఒక మనవడి పేరు చెబుతాయి కాబట్టి, వాటి సంపాదకుడు బి. వి. కృష్ణారావు (B. V. Krishna Rao) ఆయనను మొదటి హస్తివర్మ అన్నారు.14

ఆయన కొడుకు, వారసుడు మొదటి నందివర్మ. పెదవేగి ఫలకాలు, స్కందవర్మ కానుకొల్లు ఫలకాలు రెండూ మొదటి నందివర్మను ఆయన కొడుకుగా పేర్కొంటాయి.31 మొదటి నందివర్మ ద్వారా ఆయన రెండవ నందివర్మ, స్కందవర్మ ఇద్దరికీ ముత్తాత.31

వేంగి హస్తివర్మ, సముద్రగుప్తుడు

గుప్త చక్రవర్తి సముద్రగుప్తుని అలహాబాద్ స్తంభ శాసనం ఆయన దక్షిణ దండయాత్రలో ఓడించిన దక్షిణ రాజులను జాబితాగా ఇస్తుంది.5 వారిలో ఒకరు “వేంగి హస్తివర్మ”.5 సర్కార్ (Sircar) ఆ శాసనపు సొంత మాట వైంగేయక హస్తివర్మ, “వేంగి హస్తివర్మ”ను వాడారు.6 ఈ రాజు ఎవరు అనే విషయంలో పండితులు ఏకీభవించలేదు.

  • ఒక పల్లవ ప్రతినిధి పాలకుడు. 1932 నాటి సూయెల్ (Sewell) కాలక్రమం దండయాత్ర సమయంలో వేంగిని హస్తివర్మ అనే ప్రతినిధి పాలకుడు పాలించిన పల్లవ కేంద్రంగా వర్ణిస్తుంది.7 1930లలోని ఇతర రచనలు కూడా ఆయనను పల్లవ రాజు గానీ ప్రతినిధి పాలకుడు గానీ అని భావించాయని సర్కార్ గుర్తించారు.6
  • శాలంకాయన రాజు. 1926లో పెదవేగి ఫలకాలను ఇంగ్లీషులో ప్రచురించిన ఆర్. సుబ్బారావు ఆ ఫలకాలలోని హస్తివర్మను సముద్రగుప్తుని ప్రత్యర్థిగా గుర్తించారు. ఏదైనా శాలంకాయన దానశాసనంలో ఆ రాజు పేరు దొరకడం ఇదే మొదటిసారి అని ఆయన ఎత్తి చూపారు.89 కింద వివరించినట్లు ఇతర పండితులు దీనితో ఏకీభవించారు.

డి. సి. సర్కార్ (D. C. Sircar) 1939లో మూడు కారణాల వల్ల సుబ్బారావు గుర్తింపును అంగీకరించారు:

  • వేంగి నగరం నుంచి పాలించినట్లు తెలిసిన తొలి వంశం శాలంకాయనులు మాత్రమే
  • లిపి ఆధారంగా హస్తివర్మ మునిమనవడు రెండవ నందివర్మ దానశాసనాలు దాదాపు 5వ శతాబ్దం మధ్య నాటివి, కాబట్టి హస్తివర్మ దాదాపు ఒక శతాబ్దం ముందు జీవించి ఉంటాడు
  • హస్తివర్మ అనే పేరున్న వేంగి రాజు మరొకరు తెలియదు610

కె. ఆర్. సుబ్రమణియన్ (K. R. Subramanian) కూడా ఆయనను అలహాబాద్ శాసనంలోని హస్తివర్మగా భావించి, దాదాపు 340 నాటివాడిగా చెప్పారు.1112 1930లో ఆయన మరణం తర్వాత ప్రచురించిన ఒక వ్యాసంలో కె. వి. లక్ష్మణరావు (K. V. Lakshmana Rao) కూడా “అప్పటి వేంగి రాజు హస్తివర్మ”ను దాదాపు 350లో వంశానికి మొదట ఉంచారు.13 “ఆయన శాలంకాయన కుటుంబానికి చెందినవాడని అనుకుంటే” అని ఆయన జోడించారు.13

దక్షిణ రాజులను బంధించి, తర్వాత విడిచిపెట్టారని అలహాబాద్ శాసనం చెప్పుకుంటుంది.1415 సుబ్బారావు దీనిని గొప్పలుగా చదివారు. దక్షిణ రాజ్యాలు “ఆయన సామ్రాజ్యంలో భాగం కాదు” అని ఆయన రాశారు.1415

“హస్తివర్మ కాలంలో వేంగి శత్రువులపై ఎప్పుడూ విజయం సాధించింది” అని ఆ ఫలకాలు చూపిస్తాయని సుబ్బారావు నిర్ణయించారు.1415 బంధించి విడిచిపెట్టే సముద్రగుప్తుని విధానం దక్షిణ దండయాత్ర ఉత్తర దండయాత్ర కంటే తక్కువ విజయవంతమైందని చూపిస్తుందని సర్కార్ వాదించారు. శాలంకాయన రాజుకు ఆపాదించిన అనేక యుద్ధాల విజయాలలో గుప్త చక్రవర్తితో ఆయన పోరాటం కూడా ఉండవచ్చని ఆయన భావించారు.16

పెదవేగి ఫలకాలు తెలియక ముందు, 1920లో జి. జూవో-డుబ్రూయిల్ (G. Jouveau-Dubreuil) రాశారు. గోదావరి, కృష్ణా ముఖద్వారాల దగ్గరి రాజుల బృందం దాదాపు 340లో సముద్రగుప్తుని వెనక్కి తరిమిందని ఆయన భావించారు.175 ఆయన అభిప్రాయంలో వేంగి హస్తివర్మ వారిలో ఒకరు.175 సముద్రగుప్తుడు “కొల్లేరు సరస్సు ఒడ్డున” ఒక రాజుతో పోరాడాడనే సాధారణ పఠనాన్ని కూడా ఆయన తిరస్కరించారు.175 దీనికి భిన్నంగా, సూయెల్ కాలక్రమంలో సముద్రగుప్తుడు కొల్లేరు సరస్సు ప్రాంతాన్ని తీసుకుంటాడు.7 వేంగి శాలంకాయనులు పేజీలోని ఆధారాలు, విభేదాలు చూడండి.

కాలం

ఏ దానశాసనమూ ఏ శకంలోనూ హస్తివర్మ తేదీని ఇవ్వదు. సముద్రగుప్తునితో ఆయన కలిసినట్లు భావించిన సంఘటనను ఉపయోగించి, 1939 నాటి సర్కార్ ఉజ్జాయింపు పట్టిక ఆయన పాలనను దాదాపు 345–370లో ఉంచింది.1018 సుబ్రమణియన్ అదే సమకాలీనతను (రెండు పాలనల సరిపోలికను) ఉపయోగించి ఆయనను దాదాపు 340లో ఉంచారు.1219

పెదవేగి ఫలకాలు తెలియని డుబ్రూయిల్, తనకు తెలిసిన శాలంకాయన రాజులందరూ సముద్రగుప్తుని దండయాత్ర తర్వాతే పాలించారని భావించారు.2015 దండయాత్ర సమయంలో ఆ రాజ్యం “శిఖరంలో” ఉందని సుబ్బారావు జవాబిచ్చారు.2015

బి. వి. కృష్ణారావు హస్తివర్మ కొడుకు మొదటి నందివర్మను చాలా ముందు, 3వ శతాబ్దం చివరికి చెందినవాడిగా చెప్పారు.21 1960లో కృష్ణారావు వ్యాసాన్ని సంపాదకత్వం చేసిన డి. సి. సర్కార్ ఇది మరీ ముందని భావించారు.21

Footnotes

  1. Krishna Rao, “Two Salankayana Charters from Kanukollu” (1960), p. 8 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  2. D. C. Sircar, The Successors of the Satavahanas in Lower Deccan (1939), p. 68 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  3. Subba Rao, “Pedavegi Copper-plates” (1926), p. 105, translation (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  4. Krishna Rao, “Two Salankayana Charters from Kanukollu” (1960), p. 10, translation of the plates of Skandavarman (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  5. Jouveau-Dubreuil, Ancient History of the Deccan (1920), p. 61 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  6. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 70 and notes (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  7. Robert Sewell and S. Krishnaswami Aiyangar, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 17 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. R. Subba Rao, “Pedavegi Copper-plates of Nandivarman II”, Journal of the Andhra Historical Research Society I, pt. 2 (1926), p. 93 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Subba Rao, “Pedavegi Copper-plates” (1926), p. 94 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 72 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  11. K. R. Subramanian, Buddhist Remains in Andhra and the History of Andhra between 225 and 610 A.D. (1932), p. 89 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  12. Subramanian, Buddhist Remains in Andhra (1932), p. 90 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  13. K. V. Lakshmana Rao, “Two Copper-plate Grants of the Salankayanas of Vengi”, Journal of the Andhra Historical Research Society V, pt. 1 (1930), p. 27 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  14. Subba Rao, “Pedavegi Copper-plates” (1926), p. 97 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  15. Subba Rao, “Pedavegi Copper-plates” (1926), p. 98 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  16. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 91 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  17. G. Jouveau-Dubreuil, Ancient History of the Deccan (1920), p. 59, note 3 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  18. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 73, chronological chart (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  19. Subramanian, Buddhist Remains in Andhra (1932), p. 91 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  20. Jouveau-Dubreuil, Ancient History of the Deccan (1920), p. 89 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  21. B. V. Krishna Rao, “Two Salankayana Charters from Kanukollu”, Epigraphia Indica XXXI (1955–56, publ. 1960), p. 3, with D. C. Sircar’s editorial notes (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

రాజవంశాలు

వేంగి శాలంకాయనులు

సుమారు క్రీ.శ. 300–470

సామాన్య శకం 4, 5 శతాబ్దాల్లో కృష్ణా, గోదావరి మధ్య దేశాన్ని ఏలూరు దగ్గరి ఆధునిక పెదవేగి అయిన వేంగిపురం నుండి పాలించిన రాజవంశం. ఏడు తామ్రశాసనాలు హస్తివర్మ నుండి వచ్చిన రెండు శాఖల్లో ఏడుగురు రాజుల పేర్లు చెబుతాయి. సముద్రగుప్తుని అలహాబాద్ శాసనంలోని 'వేంగి హస్తివర్మ'తో చాలామంది విద్వాంసులు అతనిని గుర్తిస్తారు. వారి తొలి దానపత్రాలు ప్రాకృతంలో, తర్వాతివి సంస్కృతంలో ఉన్నాయి. వారి ముద్రలపై నంది ఉంటుంది. వారి కుల దైవం చిత్రరథస్వామి.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (7)
  1. Not Available, The Andhra Historical Research Society, Rajahmundry, Vol.1,pt.2 (opens in a new tab), 1926, pp. 92–99, 105. R. Subba Rao, Pedavegi Copper-plates of Nandivarman II, Journal of the Andhra Historical Research Society I, pt. 2. [Public domain]
  2. N. Lakshminarayan Rao and D. C. Sircar (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXXI (1955–56) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1960, pp. 1–10. B. V. Krishna Rao, Two Salankayana Charters from Kanukollu (No. 1), with notes by D. C. Sircar; paraphrased. [Public domain in India]
  3. D. C. Sircar, The Successors of the Satavahanas in Lower Deccan (opens in a new tab), University of Calcutta, 1939, pp. 68–73, 91. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  4. K. R. Subramanian, Buddhist Remains in Andhra and the History of Andhra between 225 and 610 A.D. (opens in a new tab), Madras (with a foreword by G. Jouveau-Dubreuil), 1932, pp. 89–92. K. R. Subramanian. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  5. G. Jouveau-Dubreuil, Ancient History of the Deccan (opens in a new tab), The author, Pondicherry (translated by V. S. Swaminadha Dikshitar), 1920, pp. 59, 61, 89. [Public domain]
  6. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 17. Paraphrased. [Public domain in India]
  7. K. V. Lakshmana Rao (article); Andhra Historical Research Society, Journal of the Andhra Historical Research Society, Vol. V, pt. 1 (July 1930), incl. K. V. Lakshmana Rao, 'Two Copper-plate Grants of the Salankayanas of Vengi' (opens in a new tab), Andhra Historical Research Society, Rajahmundry, 1930, pp. 27. K. V. Lakshmana Rao, Two Copper-plate Grants of the Salankayanas of Vengi, JAHRS V, pt. 1 (1930). [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: