ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

మాలిక్ కాఫూర్

మాలిక్ నాయిబ్ అని పిలిచే సుల్తాన్ అల్లా-ఉద్-దీన్ ఖల్జీ బానిస సేనాపతి. ఆయన 1309–10లో వరంగల్‌ను ముట్టడించి, కాకతీయ రాజు ప్రతాపరుద్రుని తన ఖజానాను వదులుకుని, ఏటా కప్పం చెల్లించేలా చేశాడు. తర్వాత సుదూర దక్షిణానికి వెళ్తూ ఆయన తెలుగు దేశం గుండా వెళ్లాడు. దాని కప్పాన్ని దేవగిరి నుంచి వసూలు చేశాడు. ఈ పేజీ తెలుగు దేశ చరిత్రలో ఆయన పాత్రను మాత్రమే వివరిస్తుంది.

మాలిక్ కాఫూర్ ఢిల్లీ సుల్తాన్ అల్లా-ఉద్-దీన్ ఖల్జీ సేనాపతి.1 1309–10లో ఆయన వరంగల్‌ను ముట్టడించి, కాకతీయ రాజు తన ఖజానాను వదులుకుని ఏటా కప్పం వాగ్దానం చేసేలా చేశాడు.2

బానిస సేనాపతి

కాఫూర్ సుల్తాన్ అల్లా-ఉద్-దీన్ ఖల్జీ సైన్యాలకు నాయకత్వం వహించే స్థాయికి ఎదిగిన నపుంసక బానిస.1 ఆయనకు మొదట కాఫూర్ అనే ముద్దు పేరు పెట్టారని హెయిగ్ (Haig) Cambridge History of India (కేంబ్రిడ్జ్ భారత చరిత్ర) (1928)లో నమోదు చేశారు.1 తర్వాత ఆయనకు చెల్లించిన ధర నుంచి హజార్దీనార్, “వెయ్యి దీనార్ల బానిస” అని పిలిచారు.1 ఆయన సుల్తాన్‌కు ఇష్టుడు, రాజ్య ప్రతినిధి అయ్యాడు.1 చరిత్రకారులు ఆయనను సుల్తాన్ ప్రతినిధి మాలిక్ నాయిబ్ అంటారు. అమీర్ ఖుస్రౌ (Amir Khusrau) ఆయనను మాలిక్ నాయిబ్ బార్బక్ అని కూడా అంటారు.345

వరంగల్ ముట్టడి, 1309–10

హిజ్రీ 709 (1309)లో అల్లా-ఉద్-దీన్ మాలిక్ నాయిబ్ కాఫూర్‌ను, ఖ్వాజా హాజీని వరంగల్‌పైకి పంపాడు.5 కోటను తీసుకుని “రాయ్ లద్దర్ దేవ్”ను పడగొట్టడానికి శాయశక్తులా ప్రయత్నించమని సుల్తాన్ ఆయనకు చెప్పాడని బరనీ (Barani) చెబుతారు.5 కానీ రాయ్ తన ఖజానా, ఏనుగులు, గుర్రాలను వదులుకుని, తర్వాతి సంవత్సరం కప్పం పంపడానికి ఒప్పుకుంటే, కాఫూర్ ఆ షరతులను అంగీకరించాలి, “రాయ్‌పై మరీ ఒత్తిడి తేకూడదు”.5

సైన్యం దేవగిరి మార్గంలో దండెత్తింది.56 అక్కడ యాదవ రాజు రామదేవుడు దానికి సరఫరాలు ఇచ్చి, ఆహారం సేకరించడానికి “అరంగల్ సరిహద్దుల వరకు” మనుషులను ముందుగా పంపాడు.56 అది తెలింగాణలోకి ప్రవేశించిన సరిహద్దు పట్టణం పేరును ఫెరిష్తా (Ferishta), హెయిగ్ ఇందూర్ అని ఇస్తారు.78 ముందుకు సాగుతూ కాఫూర్ దేశాన్ని ధ్వంసం చేశాడని ఇద్దరూ చెబుతారు.78

“తిలంగ్ రాష్ట్రాలలో ఒకటిగా పరిగణించే” సర్బర్ కోటకు, అక్కడి నుంచి వరంగల్‌కు దండయాత్రను అమీర్ ఖుస్రౌ వర్ణిస్తారు.4910 అక్కడ కాఫూర్ మనుషులు నగరాన్ని పై నుంచి చూడడానికి అనుమకొండ, హనుమకొండ కొండను తీసుకున్నారు.4910 కంచెలతో కూడిన శిబిరం, మట్టి గోడపై దాడి, బయటి కోటపై దాడి, లోపలి రాతి కోటపై దాడిని ఖుస్రౌ వర్ణిస్తారు.4910 చివరకు రాజు శాంతి కోరాడు.4910

కాఫూర్ రాయ్ ఖజానా మొత్తాన్ని తీసుకున్నాడు.2 ఏదైనా దాచి ఉంచినట్లు తేలితే సామూహిక మారణకాండ చేస్తానని ఆయన బెదిరించి, రాయ్ చేత ఏటా కప్పం వాగ్దానం చేయించాడు.2 1310 మార్చిలో ఆయన “వెయ్యి ఒంటెల” ఖజానాతో అరంగల్ నుంచి బయలుదేరాడు.2

బరనీ దోపిడీ సొమ్మును వంద ఏనుగులు, ఏడు వేల గుర్రాలు, రత్నాలుగా ఇస్తారు.117 ఫెరిష్తా మూడు వందల ఏనుగులు, ఏడు వేల గుర్రాలు అని ఇస్తారు.117 వరంగల్ కోట, హనుమకొండ, ప్రతాపరుద్రుడు చూడండి.

తెలింగాణ నుంచి కప్పం

1310–11లో కాఫూర్ సుదూర దక్షిణానికి వెళ్తుండగా, “తిలంగ్ రాయ్ రాజ సేవ కోసం ఇరవై మూడు బలమైన ఏనుగులను పంపాడు” అని ఖుస్రౌ చెబుతారు.12 హిజ్రీ 711 (1311–12) చివరలో లద్దర్ దేవ్ నుంచి ఇరవై ఏనుగులు ఢిల్లీకి వచ్చాయి.1314 వాటితో పాటు వాగ్దానం చేసిన ఖజానాను దేవగిరిలో చెల్లిస్తామనే ఆఫర్ వచ్చింది.1314

ఈ ఆఫర్ దక్కన్‌లో మరో నాయకత్వం అడగడానికి కాఫూర్‌కు కారణం ఇచ్చిందని ఫెరిష్తా చెబుతారు.1415 హిజ్రీ 712 (1312)లో ఆయన దేవగిరికి వెళ్లి దాని రాజాను చంపాడు.1415 అక్కడి నుంచి “తులింగాణ, కర్ణాటక రాకుమారుల నుంచి కప్పం వసూలు చేసి”, ఆయన “మొత్తాన్ని ఢిల్లీకి పంపాడు”.1415 కప్పం స్వీకరించడానికి వరంగల్‌కు సహేతుకమైన దూరంలో ఒక అధికారిని నియమించమని ప్రతాపరుద్రుడు అడిగాడని హెయిగ్ జోడిస్తారు.16

ఢిల్లీలో జరిగిన ఒక ద్వంద్వ యుద్ధాన్ని వర్ణించే ఒక తెలుగు పద్యాన్ని విలస దానశాసన సంపాదకులు ఎత్తి చూపారు.17 సుల్తాన్ అల్లా-ఉద్-దీన్, ఒక “మాలిక్ నెమర్”, కాకతీయ ఆస్థానంలోని డెబ్బై ఏడు మంది నాయకుల (నాయకులు) ఎదుట అది జరిగింది.17 పోరాడినవారు ప్రతాపరుద్రుని సేనాపతి పోటుగంటి మైలి, ఒక తెలుగు చోడ నాయకుడు.17 “మాలిక్ నెమర్” బహుశా మాలిక్ నాయిబ్ కాఫూర్ కావచ్చని సంపాదకులు భావించారు.17 కప్పం సంవత్సరాలలో ఢిల్లీకి, వరంగల్‌కు మధ్య దగ్గరి సంబంధాలకు ఆ దృశ్యాన్ని వారు సంకేతంగా చూశారు.17

ఆధారాలు, విభేదాలు

  • 1310 దోపిడీ సొమ్ము. వంద ఏనుగులు (బరనీ) లేదా మూడు వందలు (ఫెరిష్తా), ఇద్దరిలోనూ ఏడు వేల గుర్రాలతో.117
  • తెలుగు వాదనలు. చివరి దండయాత్రకు ముందు ప్రతాపరుద్రుడు సుల్తాన్‌ను ఏడుసార్లు ఓడించాడని విలస దానశాసనం చెబుతుంది. కాకతీయులు ఎల్లప్పుడూ అంత విజయవంతంగా ఉన్నారా అని దాని సంపాదకులు సందేహించారు.1817

Footnotes

  1. Wolseley Haig (ed.), The Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 100 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  2. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 84, Amir Khusrau (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  3. H. M. Elliot and John Dowson, The History of India as Told by Its Own Historians, Vol. III (1871), p. 78, Amir Khusrau (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  4. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 80, Amir Khusrau (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  5. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 201, Barani (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  6. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 202, Barani (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  7. Muhammad Qasim Ferishta, tr. John Briggs, History of the Rise of the Mahomedan Power in India, Vol. I (1829), pp. 371–372 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  8. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), pp. 114–115 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  9. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), pp. 81–82, Amir Khusrau (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  10. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 83, Amir Khusrau (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  11. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 203, Barani (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  12. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 86, Amir Khusrau (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  13. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 204, Barani (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  14. Ferishta, tr. Briggs, Vol. I (1829), p. 378 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  15. Ferishta, tr. Briggs, Vol. I (1829), p. 379 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  16. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 118 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  17. Venkataramanayya and Somasekhara Sarma, “Vilasa Grant” (1957–58), pp. 246–247 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  18. N. Venkataramanayya and M. Somasekhara Sarma, “Vilasa Grant of Prolaya-nayaka”, Epigraphia Indica XXXII (1957–58), p. 244 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (4)
  1. H. M. Elliot and John Dowson (eds.), The History of India as Told by Its Own Historians: The Muhammadan Period, Vol. III (opens in a new tab), Trübner and Co., London, 1871, pp. 78–86, 201–204. [Public domain]
  2. Muhammad Qasim Ferishta (tr. John Briggs), History of the Rise of the Mahomedan Power in India till the Year A.D. 1612, Vol. I (opens in a new tab), Longman, Rees, Orme, Brown and Green, London, 1829, pp. 371–372, 378–379. [Public domain]
  3. Wolseley Haig (ed.), The Cambridge History of India, Vol. III: Turks and Afghans (opens in a new tab), Cambridge University Press, Cambridge, 1928, pp. 100, 114–115, 118. [Public domain]
  4. D. C. Sircar and B. Ch. Chhabra (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXXII (1957–58) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1959, pp. 243, 246. N. Venkataramanayya and M. Somasekhara Sarma, introduction to the Vilasa grant. Paraphrased. [Public domain in India]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: