తెలుగు చరిత్రTelugu History

అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ

అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ 1296 నుంచి 1316 వరకు ఢిల్లీ సుల్తాన్. కాకతీయ రాజు ప్రతాపరుద్రుని రాజధాని వరంగల్‌పైకి ఢిల్లీ నుంచి మొదటి సైన్యాలను పంపింది ఆయనే. సుమారు 1302–03లో వెళ్లిన మొదటి సైన్యం వర్షాల వల్లనో, తెలుగు సైన్యం చేతిలోనో దెబ్బతిని వెనక్కి వచ్చింది. మాలిక్ కాఫూర్ నాయకత్వంలోని రెండవ సైన్యం 1310లో వరంగల్ బయటి మట్టి గోడను పట్టుకుంది. అప్పుడు ప్రతాపరుద్రుడు ఏనుగులు, గుర్రాలు, ధనం ఇచ్చి, ఏటా కప్పం కడతానని మాట ఇచ్చాడు; ఆ కప్పాన్ని ఢిల్లీకి పంపాడు.

అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ 1296 నుంచి 1316 వరకు ఢిల్లీ సుల్తాన్‌గా ఉన్నాడు.12 కాకతీయ రాజు ప్రతాపరుద్రుని రాజధాని వరంగల్‌పైకి సైన్యాలను పంపిన మొదటి సుల్తాన్ ఆయనే.34 మొదటి సైన్యం విఫలమైంది.3 మాలిక్ కాఫూర్ నడిపిన రెండవ సైన్యం ప్రతాపరుద్రుని చేత ఢిల్లీకి కప్పం కట్టించింది.56 తెలుగు దేశంలో ఢిల్లీ సుల్తానులు చూడండి.

ఆయన ఎవరు

అల్లావుద్దీన్ సుల్తాన్ జలాలుద్దీన్ ఫిరోజ్ ఖిల్జీకి సోదరుని కొడుకు.7 ఆయన తన తండ్రి సోదరుడిని హత్య చేయించాడు; 1296 జూలై 19న ఆయన సైన్యం ఆయనను రాజుగా ప్రకటించింది.7 1296 అక్టోబర్ 3న ఢిల్లీలో ఆయనకు పట్టాభిషేకం జరిగింది.1 1316 జనవరి 2న ఆయన చనిపోయాడు.2

మొదటి సైన్యం, 1302–03

1302–03 చలికాలంలో అల్లావుద్దీన్ రాజపుత్రుల దేశంలోని చిత్తోడ్ మీదికి దండెత్తాడు.8 అదే సమయంలో వరంగల్ మీదికి ఒక సైన్యాన్ని పంపాడు.38 దాని నాయకులు మాలిక్ ఫఖ్రుద్దీన్ జూనా, కర్రాకు చెందిన మాలిక్ ఝజూ అని బరనీ చెబుతాడు.3 వాళ్లు అక్కడికి చేరగానే వర్షాలు మొదలయ్యాయి.3 చలికాలం మొదట్లో వాళ్లు “చాలా తగ్గిపోయిన సంఖ్యతో” తిరిగి వచ్చారు.3

ఈ సైన్యం “బెంగాల్ మార్గంలో” వెళ్లిందని ఫెరిష్తా అంటాడు.9 అది బెంగాల్, ఒడిశాల మీదుగా వెళ్లిందని వూల్జ్లీ హేగ్ తన కేంబ్రిడ్జ్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఇండియా (1928)లో రాశారు.8 ఆయన కథనం ప్రకారం వర్షం, చెడ్డ దారులు సైనికుల ధైర్యాన్ని దెబ్బతీశాయి; వరంగల్ దగ్గర ఆ సైన్యం ఓడిపోయింది.8

మాలిక్ కాఫూర్ ముట్టడి, 1309–10

బరనీ ప్రకారం 1309లో సుల్తాన్ మాలిక్ నాయిబ్ కాఫూర్‌ను, ఖ్వాజా హాజీని వరంగల్ మీదికి పంపాడు.4 కోటను పట్టుకుని “రాయ్ లద్దర్ దేవ్”ను, అంటే ప్రతాపరుద్రుని, పడగొట్టమని కాఫూర్‌కు ఆజ్ఞ.4 కానీ రాజు తన ధనం, ఏనుగులు, గుర్రాలు అప్పగించి, మరుసటి ఏడాది ఇంకా పంపుతానని మాట ఇస్తే, ఒప్పుకుని ఆయనను ఎక్కువ ఒత్తిడి చేయవద్దని కూడా చెప్పాడు.4 ఢిల్లీ నుంచి సులభంగా పాలించలేని భూమిని కలుపుకోవడం సుల్తాన్‌కు ఇష్టం లేదని హేగ్ జోడిస్తారు.10

సైన్యం దేవగిరి మీదుగా సాగింది.4 అక్కడి రాజు దానికి సరుకులు అందించాడు.410 రెండు రాజ్యాల సరిహద్దు పట్టణం ఇందూరు దాటి కాకతీయ దేశంలోకి అడుగుపెట్టాక, ఆ సైన్యం దారి పొడవునా ఊళ్లను కాల్చి నాశనం చేసింది.11 సర్బర్ కోటను కాపాడినవాళ్లు తమ కుటుంబాలతో సహా తమను తాము కాల్చుకున్నారని ఆస్థాన కవి అమీర్ ఖుస్రూ చెబుతాడు.12 తర్వాత కాఫూర్ సైనికులు అనుమకొండ గుట్టను పట్టుకున్నారు; అక్కడి నుంచి వరంగల్ అంతా కనిపించేది.12 హనుమకొండ చూడండి.

ముట్టడి చేసినవాళ్లు బయటి మట్టి గోడను పట్టుకున్నారు; అప్పుడు రాజు శాంతి కోరాడు.13 ప్రతాపరుద్రుడు “వంద ఏనుగులు, ఏడు వేల గుర్రాలు, పెద్ద మొత్తంలో రత్నాలు, విలువైన వస్తువులు” ఇచ్చాడని బరనీ చెబుతాడు.5 ఏటా కప్పం కడతానని రాతపూర్వకంగా మాట కూడా ఇచ్చాడు.5 ధనాన్ని మోస్తున్న “వెయ్యి ఒంటెల”తో కాఫూర్ 1310 మార్చిలో వరంగల్ వదిలి వెళ్లాడు.14

వరంగల్ నుంచి కప్పం

మరుసటి ఏడాది చివర్లో “తిలంగ్ రాయ్ లద్దర్ దేవ్” నుంచి ఇరవై ఏనుగులు ఢిల్లీకి చేరాయి.6 కప్పాన్ని దేవగిరిలోనే కడతానని ఆయన కబురు కూడా వాటితో వచ్చింది.6 కప్పం తీసుకోవడానికి దగ్గర్లో ఒక అధికారిని ఉంచమని ప్రతాపరుద్రుడు కోరడం కూడా 1313లో కాఫూర్ మళ్లీ దక్షిణానికి వెళ్లడానికి ఒక కారణమని హేగ్ రాశారు.15 ముట్టడి వివరాలు వరంగల్ కోట పేజీలో ఉన్నాయి.

ఆధారాలు భిన్నంగా చెప్పే విషయాలు

  • మొదటి సైన్యం. వర్షాలే కారణమని బరనీ అంటాడు.3 అది ఓడిపోయిందని హేగ్ అంటారు.8
  • కాఫూర్ దండయాత్ర సంవత్సరం. బరనీ హిజ్రీ 709, అంటే 1309 అంటాడు.4 హేగ్ 1308 అంటారు.10
  • ముట్టడి జరిగిందా. రాయ్ సరిహద్దులోనే లొంగిపోయి “6,000 బరువుల బంగారం” పంపాడని పర్షియన్ రచయిత వస్సాఫ్ అంటాడు.16 అమీర్ ఖుస్రూ, బరనీ ముట్టడినీ దాడినీ వర్ణిస్తారు.134
  • శాంతికి చెల్లించిన మూల్యం. బరనీ వంద ఏనుగులు, ఏడు వేల గుర్రాలు అంటాడు.5 ఫెరిష్తా మూడు వందల ఏనుగులు అంటాడు.17 హేగ్ కూడా మూడు వందలే అంటారు; కానీ చాలామంది చరిత్రకారులు మూడు వేలు అన్నారని గుర్తుచేస్తారు.11

Footnotes

  1. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 99 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  2. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 119 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  3. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 189, Barani, Tarikh-i Firoz Shahi (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  4. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 201, Barani (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  5. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 203, Barani (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  6. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 204, Barani (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  7. Wolseley Haig (ed.), The Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 98 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 108 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  9. Muhammad Qasim Ferishta, tr. John Briggs, History of the Rise of the Mahomedan Power in India, Vol. I (1829), p. 353 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 114 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  11. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 115 and note 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  12. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 80, Amir Khusrau (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  13. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 83, Amir Khusrau (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  14. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 84, Amir Khusrau (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  15. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 118 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  16. H. M. Elliot and John Dowson, The History of India as Told by Its Own Historians, Vol. III (1871), p. 49, Wassaf (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  17. Ferishta, tr. Briggs, Vol. I (1829), p. 372 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

రాజవంశాలు

తెలుగు దేశంలో ఢిల్లీ సుల్తానులు

సుమారు క్రీ.శ. 1303–1344

ఢిల్లీకి చెందిన ఖిల్జీ, తుగ్లక్ సుల్తానులు 1303 నుంచి 1323 మధ్య కాకతీయ రాజధాని వరంగల్‌పైకి ఐదు సైన్యాలను పంపారు. 1309–10లో మాలిక్ కాఫూర్ ముట్టడి, 1318లో ఖుస్రూ ఖాన్ ముట్టడి కప్పంతో ముగిశాయి. తర్వాత ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్‌గా పాలించిన ఉలుగ్ ఖాన్ రెండవ ప్రయత్నంలో నగరాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ప్రతాపరుద్రుని ఢిల్లీ వైపు పంపి, వరంగల్‌కు సుల్తాన్‌పూర్ అని పేరు మార్చాడు. పది సంవత్సరాలకు కొంచెం ఎక్కువ కాలం తెలింగాణ (తిలంగ్) సుల్తానుల రాజ్యంలో ఒక రాష్ట్రంగా ఉంది. మతం మారిన తెలుగువాడు మాలిక్ మక్బూల్ కొంతకాలం దానిని పాలించాడు. తర్వాత కాపయ నాయకుని నాయకత్వంలో జరిగిన తిరుగుబాటు ఢిల్లీ అధికారులను వెళ్లగొట్టింది. కాపయ నాయకుని బరనీ కన్యా నాయక్ అని పిలిచాడు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (3)
  1. H. M. Elliot and John Dowson (eds.), The History of India as Told by Its Own Historians: The Muhammadan Period, Vol. III (opens in a new tab), Trübner and Co., London, 1871, pp. 49, 80, 83–84, 189, 201–204. Wassaf, Amir Khusrau and Barani in translation. [Public domain]
  2. Wolseley Haig (ed.), The Cambridge History of India, Vol. III: Turks and Afghans (opens in a new tab), Cambridge University Press, Cambridge, 1928, pp. 98–99, 108, 114–115, 118–119. [Public domain]
  3. Muhammad Qasim Ferishta (tr. John Briggs), History of the Rise of the Mahomedan Power in India till the Year A.D. 1612, Vol. I (opens in a new tab), Longman, Rees, Orme, Brown and Green, London, 1829, pp. 353, 372. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: