తెలుగు చరిత్రTelugu History

కుతుబుద్దీన్ ముబారక్ షా

అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ కొడుకు కుతుబుద్దీన్ ముబారక్ షా 1316 నుంచి 1320 వరకు ఢిల్లీ సుల్తాన్. 1317–18 దక్కన్ దండయాత్ర తర్వాత ఆయన తనకు ఇష్టుడైన ఖుస్రూ ఖాన్‌ను వరంగల్ మీదికి పంపాడు. అమీర్ ఖుస్రూ రాసిన నుహ్ సిపిహర్ కావ్యం ప్రకారం ఖుస్రూ ఖాన్ బయటి గోడలో కొంత భాగాన్ని పట్టుకున్నాడు; కాకతీయ రాజు ఐదు జిల్లాలను అప్పగించి, ఏటా వందకు పైగా ఏనుగులు, పన్నెండు వేల గుర్రాలు కప్పంగా ఇస్తానని మాట ఇచ్చాడు. విలస దానపత్రం సంపాదకులు చెప్పిన ప్రకారం ఇసామి ఈ కథను ఏ యుద్ధమూ లేకుండా చెబుతాడు. 1320 ఏప్రిల్‌లో ఖుస్రూ ఖాన్ మనుషులు ముబారక్‌ను ఆయన రాజభవనంలోనే చంపారు.

కుతుబుద్దీన్ ముబారక్ షా 1316 నుంచి 1320 వరకు ఢిల్లీ సుల్తాన్.12 ఆయన అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ కొడుకు.1 1317–18 దక్కన్ దండయాత్ర తర్వాత ఆయన తనకు ఇష్టుడైన ఖుస్రూ ఖాన్‌ను కాకతీయ రాజు ప్రతాపరుద్రుని రాజధాని వరంగల్ మీదికి పంపాడు.34 ఆస్థాన కవి అమీర్ ఖుస్రూ ముబారక్ కాలంలోనే రాసిన నుహ్ సిపిహర్ (“తొమ్మిది ఆకాశాలు”) కావ్యంలో ఈ దండయాత్రను వర్ణించాడు.5 తెలుగు దేశంలో ఢిల్లీ సుల్తానులు చూడండి.

ఆయన ఎవరు

1316లో అల్లావుద్దీన్ చనిపోయిన ముప్పై ఐదు రోజులకు ఆయన సేనాని మాలిక్ నాయిబ్ హత్యకు గురయ్యాడు.1 అప్పుడు సర్దార్లు ముబారక్‌ను ఆయన పసి తమ్ముని తరఫున పాలకుడిగా ఒప్పుకున్నారు.1 రెండు నెలల తర్వాత ముబారక్ ఆ పిల్లవాని కళ్లు పొడిపించి తానే సింహాసనం ఎక్కాడు.1 1317లో ఆయన దక్కన్‌కు దండెత్తి దేవగిరిలో తిరుగుబాటును అణచాడు.3 1318 వర్షాకాలమంతా ఆయన అక్కడే ఉన్నాడు.3

వరంగల్ దగ్గర ఖుస్రూ ఖాన్

అమీర్ ఖుస్రూ వరంగల్ దండయాత్రను దేవగిరి విజయం తర్వాతే చెబుతాడు.54 ఖుస్రూ ఖాన్ సైన్యంలో కొంత భాగం హిందూ సైనికులే.4 “జిజ్యా (ముస్లిమేతరులపై పన్ను) వసూలు చేయడానికి తిలంగ్ వైపు ముఖం తిప్పు” అని రాజు ఖుస్రూ ఖాన్‌తో అన్నాడని అమీర్ ఖుస్రూ చెబుతాడు.4 వరంగల్‌కు రెండు గోడలు ఉండేవని, బయటిది మట్టితో, లోపలిది రాతితో కట్టినదని కావ్యం చెబుతుంది.4 మామిడి, అరటి, పనస తోటల మధ్య, నగరానికి మూడు బాణాల దూరంలో సైన్యం విడిది చేసింది.6

ఖుస్రూ ఖాన్ బయటి గోడపై దాడి చేసి దాని ప్రధాన బురుజును పట్టుకున్నాడు.6 బందీలలో రాజు సైన్యాధిపతి అంతిల్ మహతా కూడా ఉన్నాడు.6 లోపలి కోట కింద సొరంగం తవ్వడం మొదలుపెట్టగానే, ప్రాణాలు దక్కితే తన ధనమంతా ఇస్తానని రాజు కబురు పంపాడు.7 బంగారం, రత్నాలతో పాటు వంద ఏనుగులు, పన్నెండు వేల గుర్రాలు పంపాడు.7

ఖుస్రూ ఖాన్ ఇంకా కావాలన్నాడు.7 రాజు హామీ కోసం కొందరిని బందీలుగా (జామీనుగా) అప్పగించి, “మహాదేవుని ముద్ర వేసిన” రాతపూర్వక హామీ ఇచ్చాడు.7 ఐదు జిల్లాలను అప్పగించి, ఏటా వందకు పైగా ఏనుగులు, పన్నెండు వేల గుర్రాలు కప్పంగా ఇస్తానని ఒప్పుకున్నాడు.8 “ఆకాశమంత ఎత్తైన బద్రకోట్ కోట” తప్ప ఆ భూమినంతా ఖుస్రూ ఖాన్ తిరిగి ఇచ్చేశాడు.8 తర్వాత మూడు రోజులు రాజు కోట గోడ మీది నుంచి సుల్తాన్ గుడారం వైపు తిరిగి నమస్కరించాడని కావ్యం చెబుతుంది.8

వరంగల్ తర్వాత

ముబారక్ ఖుస్రూ ఖాన్‌ను మదురై (అప్పటి మదుర) మీదికి పంపాడని వూల్జ్లీ హేగ్ రాశారు.3 తిరుగు దారిలో వర్షాల వల్ల ఖుస్రూ ఖాన్ తెలంగాణలో ఆగిపోవలసి వచ్చిందని, అక్కడ దక్షిణాన్ని తానే సొంతంగా పాలించాలని మాట్లాడాడని హేగ్ చెబుతారు.2 అతని అధికారులు అతన్ని ఢిల్లీకి తిరిగి తీసుకెళ్లారు.2 1320 ఏప్రిల్ 14 రాత్రి ఖుస్రూ ఖాన్ మనుషులు రాజభవనంలోకి చొరబడి ముబారక్‌ను చంపారు.29

ఆధారాలు భిన్నంగా చెప్పే విషయాలు

  • వరంగల్ దగ్గర యుద్ధం జరిగిందా. అమీర్ ఖుస్రూ ముట్టడినీ బయటి గోడపై దాడినీ వర్ణిస్తాడు.6 విలస దానపత్రం సంపాదకులు చెప్పిన ప్రకారం చరిత్రకారుడు ఇసామి ఏ యుద్ధమూ లేకుండా ఈ కథ చెబుతాడు.10 అతని కథనంలో ప్రతాపరుద్రుడు ఖుస్రూ ఖాన్‌ను గౌరవంగా ఆహ్వానించి, వెంటనే కప్పం చెల్లించాడు.10 ఫెరిష్తా ఈ దండయాత్రను అసలు ప్రస్తావించలేదని ఎలియట్, డౌసన్ గుర్తించారు.4
  • ముబారక్ సింహాసనం ఎక్కిన రోజు. అమీర్ ఖుస్రూ హిజ్రీ 716 ముహర్రం 24 (1316 ఏప్రిల్ 18; హిజ్రీ అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఇస్లామీయ పద్ధతి) అంటాడు.5 ఫెరిష్తా అదే నెల 7వ తేదీ అంటాడు.5 హేగ్ 1316 ఏప్రిల్ 1 అంటారు.1

Footnotes

  1. Wolseley Haig (ed.), The Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 120 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  2. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 123 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  3. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 121 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  4. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 558 and note 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  5. H. M. Elliot and John Dowson, The History of India as Told by Its Own Historians, Vol. III (1871), p. 557 and notes, Amir Khusrau, Nuh Sipihr (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  6. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 559 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  7. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 560 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  8. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 561 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  9. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 124 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. N. Venkataramanayya and M. Somasekhara Sarma, “Vilasa Grant of Prolaya-nayaka”, Epigraphia Indica XXXII (1957–58), p. 243 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

రాజవంశాలు

తెలుగు దేశంలో ఢిల్లీ సుల్తానులు

సుమారు క్రీ.శ. 1303–1344

ఢిల్లీకి చెందిన ఖిల్జీ, తుగ్లక్ సుల్తానులు 1303 నుంచి 1323 మధ్య కాకతీయ రాజధాని వరంగల్‌పైకి ఐదు సైన్యాలను పంపారు. 1309–10లో మాలిక్ కాఫూర్ ముట్టడి, 1318లో ఖుస్రూ ఖాన్ ముట్టడి కప్పంతో ముగిశాయి. తర్వాత ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్‌గా పాలించిన ఉలుగ్ ఖాన్ రెండవ ప్రయత్నంలో నగరాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ప్రతాపరుద్రుని ఢిల్లీ వైపు పంపి, వరంగల్‌కు సుల్తాన్‌పూర్ అని పేరు మార్చాడు. పది సంవత్సరాలకు కొంచెం ఎక్కువ కాలం తెలింగాణ (తిలంగ్) సుల్తానుల రాజ్యంలో ఒక రాష్ట్రంగా ఉంది. మతం మారిన తెలుగువాడు మాలిక్ మక్బూల్ కొంతకాలం దానిని పాలించాడు. తర్వాత కాపయ నాయకుని నాయకత్వంలో జరిగిన తిరుగుబాటు ఢిల్లీ అధికారులను వెళ్లగొట్టింది. కాపయ నాయకుని బరనీ కన్యా నాయక్ అని పిలిచాడు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (3)
  1. H. M. Elliot and John Dowson (eds.), The History of India as Told by Its Own Historians: The Muhammadan Period, Vol. III (opens in a new tab), Trübner and Co., London, 1871, pp. 557–561. Amir Khusrau, Nuh Sipihr, in abstract. [Public domain]
  2. Wolseley Haig (ed.), The Cambridge History of India, Vol. III: Turks and Afghans (opens in a new tab), Cambridge University Press, Cambridge, 1928, pp. 120–124. [Public domain]
  3. D. C. Sircar and B. Ch. Chhabra (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXXII (1957–58) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1959, pp. 243. N. Venkataramanayya and M. Somasekhara Sarma, Vilasa grant of Prolaya-nayaka, introduction. Paraphrased. [Public domain in India]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: