ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

తెలుగు దేశంలో ఢిల్లీ సుల్తానులు

ఢిల్లీకి చెందిన ఖిల్జీ, తుగ్లక్ సుల్తానులు 1303 నుండి 1323 మధ్య కాకతీయ రాజధాని వరంగల్‌పైకి ఐదు సైన్యాలను పంపారు. 1309–10లో మాలిక్ కాఫూర్ ముట్టడి, 1318లో ఖుస్రూ ఖాన్ ముట్టడి కప్పంతో ముగిశాయి. తర్వాతి ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ అయిన ఉలుగ్ ఖాన్ రెండవ ప్రయత్నంలో నగరాన్ని తీసుకుని, ప్రతాపరుద్రుని ఢిల్లీ వైపు పంపి, వరంగల్‌కు సుల్తాన్‌పూర్ అని పేరు మార్చాడు. పది సంవత్సరాలకు కొంచెం ఎక్కువ కాలం తెలింగాణ (తిలంగ్) సుల్తానుల రాజ్యంలో ఒక రాష్ట్రంగా ఉంది. కొంతకాలం మతం మారిన తెలుగువాడు మాలిక్ మక్బూల్ దానిని పాలించాడు. తర్వాత బరనీ కన్యా నాయక్ అని పిలిచిన కాపయ నాయకుని నాయకత్వంలో జరిగిన తిరుగుబాటు ఢిల్లీ అధికారులను వెళ్లగొట్టింది.

పూర్తి చార్టు కోసం పక్కకు జరపండి; వివరాల కోసం ఏదైనా పట్టీని తాకండి.

ప్రతి పట్టీ ఒక ప్రాంతాన్ని పాలించిన శక్తి; కాలం ఎడమ నుంచి కుడికి. గీతల అంచు = సుమారు తేదీలు. వివరాల కోసం పట్టీని ఎంచుకోండి.

1250127513001325135013751400కాకతీయులు (క్రీ.శ. 1163–1323)కాకతీయులునాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు (క్రీ.శ. 1323–1518)నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలువిజయనగరం, కుతుబ్ షాహీలు (క్రీ.శ. 1336–1687)తెలంగాణకాకతీయులుముసునూరి నాయకులుఢిల్లీ సుల్తానులు (తుగ్లక్‌లు)బహమనీ సుల్తానులురేచర్ల వెలమలుకోస్తా ఆంధ్రతూర్పు గాంగులుకోన, పల్నాటి హైహయులుధరణికోట కోట వంశంవిజయనగర సామ్రాజ్యంపొత్తపి, నెల్లూరు తెలుగు చోడులుకొండవీటి రెడ్డి రాజులుతంజావూరు చోళులుముసునూరి నాయకులుకాకతీయులుపాండ్యులురాయలసీమతంజావూరు చోళులుపాండ్యులువిజయనగర సామ్రాజ్యంపొత్తపి, నెల్లూరు తెలుగు చోడులుకొండవీటి రెడ్డి రాజులుహొయసలులుకాకతీయులు1250127513001325135013751400
జాబితాగా చూపించు

కాకతీయులు క్రీ.శ. 1163–1323

తెలంగాణ
కాకతీయులు (సుమారు క్రీ.శ. 1163–1323)
కోస్తా ఆంధ్ర
తూర్పు గాంగులు (సుమారు క్రీ.శ. 537–1434) · కోన, పల్నాటి హైహయులు (సుమారు క్రీ.శ. 1073–1364) · ధరణికోట కోట వంశం (సుమారు క్రీ.శ. 1100–1276) · పొత్తపి, నెల్లూరు తెలుగు చోడులు (సుమారు క్రీ.శ. 1106–1316) · తంజావూరు చోళులు (సుమారు క్రీ.శ. 1135–1264) · కాకతీయులు (సుమారు క్రీ.శ. 1185–1323) · పాండ్యులు (సుమారు క్రీ.శ. 1260–1264)
రాయలసీమ
తంజావూరు చోళులు (సుమారు క్రీ.శ. 985–1268) · పాండ్యులు (క్రీ.శ. 1285–1293) · పొత్తపి, నెల్లూరు తెలుగు చోడులు (సుమారు క్రీ.శ. 1120–1268) · హొయసలులు (సుమారు క్రీ.శ. 1178–1342) · కాకతీయులు (సుమారు క్రీ.శ. 1250–1323)

నాయకులు, రెడ్డి రాజులు, బహమనీలు క్రీ.శ. 1323–1518

తెలంగాణ
ముసునూరి నాయకులు (సుమారు క్రీ.శ. 1336–1368) · ఢిల్లీ సుల్తానులు (తుగ్లక్‌లు) (సుమారు క్రీ.శ. 1323–1336) · బహమనీ సుల్తానులు (సుమారు క్రీ.శ. 1347–1518) · రేచర్ల వెలమలు (సుమారు క్రీ.శ. 1361–1475)
కోస్తా ఆంధ్ర
తూర్పు గాంగులు (సుమారు క్రీ.శ. 537–1434) · కోన, పల్నాటి హైహయులు (సుమారు క్రీ.శ. 1073–1364) · రాజమహేంద్రవరం రెడ్డి రాజులు (సుమారు క్రీ.శ. 1386–1448) · ఢిల్లీ సుల్తానులు (తుగ్లక్‌లు) (సుమారు క్రీ.శ. 1323–1326) · విజయనగర సామ్రాజ్యం (సుమారు క్రీ.శ. 1350–1579) · కొండవీటి రెడ్డి రాజులు (సుమారు క్రీ.శ. 1325–1424) · ముసునూరి నాయకులు (సుమారు క్రీ.శ. 1325–1346)
రాయలసీమ
విజయనగర సామ్రాజ్యం (సుమారు క్రీ.శ. 1336–1646) · కొండవీటి రెడ్డి రాజులు (సుమారు క్రీ.శ. 1346–1386) · హొయసలులు (సుమారు క్రీ.శ. 1178–1342)

విజయనగరం, కుతుబ్ షాహీలు క్రీ.శ. 1336–1687

తెలంగాణ
ముసునూరి నాయకులు (సుమారు క్రీ.శ. 1336–1368) · బహమనీ సుల్తానులు (సుమారు క్రీ.శ. 1347–1518) · రేచర్ల వెలమలు (సుమారు క్రీ.శ. 1361–1475)
కోస్తా ఆంధ్ర
తూర్పు గాంగులు (సుమారు క్రీ.శ. 537–1434) · కోన, పల్నాటి హైహయులు (సుమారు క్రీ.శ. 1073–1364) · రాజమహేంద్రవరం రెడ్డి రాజులు (సుమారు క్రీ.శ. 1386–1448) · విజయనగర సామ్రాజ్యం (సుమారు క్రీ.శ. 1350–1579) · కొండవీటి రెడ్డి రాజులు (సుమారు క్రీ.శ. 1325–1424) · ముసునూరి నాయకులు (సుమారు క్రీ.శ. 1325–1346)
రాయలసీమ
విజయనగర సామ్రాజ్యం (సుమారు క్రీ.శ. 1336–1646) · కొండవీటి రెడ్డి రాజులు (సుమారు క్రీ.శ. 1346–1386) · హొయసలులు (సుమారు క్రీ.శ. 1178–1342)
రాజ్యాలు, సామ్రాజ్యాలు సుల్తానత్‌లు అనిశ్చిత లేదా వివాదాస్పద తేదీలు ముందుగా మరో ప్రాంతంలో ఈ పేజీ

పాలనాకాలాలు

ప్రతి పట్టీ ఒక రాజు పాలనాకాలం; కాలం ఎడమ నుంచి కుడికి. c. = సుమారు తేదీ.

12751300132513501375అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ · క్రీ.శ. 1296–1316 · 20 సం.అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీక్రీ.శ. 1296–1316 · 20 సం.కుతుబుద్దీన్ ముబారక్ షా · క్రీ.శ. 1316–1320 · 4 సం.కుతుబుద్దీన్ ముబారక్ షాక్రీ.శ. 1316–1320 · 4 సం.ఘియాసుద్దీన్ తుగ్లక్ · క్రీ.శ. 1320–1325 · 5 సం.ఘియాసుద్దీన్ తుగ్లక్క్రీ.శ. 1320–1325 · 5 సం.మహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ · క్రీ.శ. 1325–1351 · 26 సం.మహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్క్రీ.శ. 1325–1351 · 26 సం.
  1. అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీక్రీ.శ. 1296–1316 · 20 సం.
  2. కుతుబుద్దీన్ ముబారక్ షాక్రీ.శ. 1316–1320 · 4 సం.
  3. ఘియాసుద్దీన్ తుగ్లక్క్రీ.శ. 1320–1325 · 5 సం.
  4. మహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్క్రీ.శ. 1325–1351 · 26 సం.
పాలనాకాలం

తెలుగు దేశంపైకి సైన్యాలు పంపిన లేదా దానిలో కొంత భాగాన్ని పాలించిన నలుగురు సుల్తానులు మాత్రమే. లేన్-పూల్ (1884) హిజ్రీ తేదీల ప్రకారం.

ఢిల్లీ సుల్తానులు పద్నాలుగో శతాబ్దం ప్రారంభంలో మొదటిసారి తెలుగు దేశానికి చేరారు. 1303 నుండి 1323 మధ్య ఖిల్జీ, తుగ్లక్ రాజులు కాకతీయ రాజు ప్రతాపరుద్రుని రాజధాని వరంగల్‌పైకి ఐదు సైన్యాలను పంపారు.12 రెండు విఫలమయ్యాయి, రెండు కప్పంతో ముగిశాయి. యువరాజు ఉలుగ్ ఖాన్ నాయకత్వంలోని చివరిది నగరాన్ని, రాజును పట్టుకుంది.12

వరంగల్‌కు సుల్తాన్‌పూర్ అని పేరు మార్చారు. “తిలంగ్ దేశం” అయిన తెలింగాణ సుల్తానుల రాజ్యంలో ఒక రాష్ట్రం అయింది.34 ముసునూరి నాయకుల నాయకత్వంలో తెలుగు నాయకుల తిరుగుబాటు వరంగల్‌ను తిరిగి తీసుకునే ముందు ఢిల్లీ పాలన పది సంవత్సరాలకు కొంచెం ఎక్కువ మాత్రమే నిలిచింది.567 దక్కన్ ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్‌పై తిరుగుబాటు చేసినప్పుడు ఆ రాష్ట్రం అతని సామ్రాజ్యం నుండి శాశ్వతంగా పోయింది.567 కాకతీయుల తర్వాతి యుగం, వరంగల్ కోట కూడా చూడండి.

ఆధారాలు

ఈ దండయాత్రలు ముఖ్యంగా ఢిల్లీ ఆస్థానం కోసం రాసిన పారసీ చరిత్రల ద్వారా తెలుస్తాయి. ఈ పేజీ వాటిని ఎలియట్, డౌసన్ (Elliot and Dowson, 1867–77) ఇంగ్లీషు సంగ్రహాల్లో వాడుతుంది. ఆస్థాన కవి అమీర్ ఖుస్రో 1309–10 మాలిక్ కాఫూర్ దండయాత్రను తన వచన చరిత్ర తారీఖ్-ఎ-అలాయీ లేదా ఖజాయినుల్ ఫుతూహ్లో వర్ణించాడు.89 1318 ఖుస్రూ ఖాన్ దండయాత్రను అతను తన కావ్యం నూహ్ సిపిహర్లో వర్ణించాడు.10

జియావుద్దీన్ బరనీ తారీఖ్-ఎ-ఫిరోజ్ షాహీ అన్ని దండయాత్రలనూ, రాష్ట్రం కోల్పోవడాన్ని కవర్ చేస్తుంది.115 మతం మారిన తెలుగువాడు మాలిక్ మక్బూల్ జీవితాన్ని షమ్స్-ఎ-సిరాజ్ అఫీఫ్ నమోదు చేస్తాడు.12 యాత్రికుడు ఇబ్న్ బతూతా తుగ్లక్ దండయాత్రల గురించి తన సొంత కథనం ఇస్తాడు.13

ఫెరిష్తా బీజాపూర్ ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా సేవలో ఉన్న చరిత్రకారుడు (బీజాపూర్).1415 1829లో జాన్ బ్రిగ్స్ అనువదించిన అతని చరిత్ర సొంత వివరాలను, తేదీలను జోడిస్తుంది.1415 విలస దానపత్రం సంపాదకులు ఇసామీ ఫుతూహ్-ఉస్-సలాతీన్ను కూడా వాడారు. దానిని ఈ పేజీ కోసం సంప్రదించలేదు.1 తెలుగు వైపు ఆ కాలపు ముఖ్య సాక్ష్యం విజయం తర్వాత సుమారు పది సంవత్సరాలలోపే జారీ అయిన ప్రోలయ నాయకుని విలస దానపత్రం.2

అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ దండయాత్రలు

సుమారు 1302–03లో వరంగల్‌పైకి పంపిన మొదటి సైన్యం ఏమీ సాధించలేదు. అలావుద్దీన్ చిత్తోడ్‌ను ముట్టడిస్తుండగా మాలిక్ ఫఖ్రుద్దీన్ జూనా, కర్రాకు చెందిన మాలిక్ ఝాజూలను “హిందూస్తాన్ అధికారులందరితో, సేనలన్నిటితో అరంగల్‌పైకి పంపారు” అని బరనీ చెబుతాడు.16 వారు చేరినప్పుడు వర్షాలు ప్రారంభమయ్యాయి. చలికాలం ప్రారంభంలో వారు “సంఖ్యలో బాగా తగ్గి” తిరిగి వచ్చారు.16

ఈ సైన్యం “బెంగాల్ మార్గంలో” వెళ్లిందని ఫెరిష్తా చెబుతాడు.17 Cambridge History of India (కేంబ్రిడ్జ్ భారతదేశ చరిత్ర, 1928) లో హేగ్ అది బెంగాల్, ఒడిశా గుండా తూర్పు మార్గంలో నడిచి ఓటమి పాలైనట్లు వర్ణిస్తారు.18 తెలుగు సైన్యాలు బహుశా దానిని ఓడించాయని విలస దానపత్రం సంపాదకులు కూడా భావించారు.1

1309లో సుల్తాన్ మాలిక్ నాయిబ్ కాఫూర్‌ను ఖ్వాజా హాజీతో దేవగిరి మార్గంలో పంపాడు. “రాయ్ లద్దర్ దేవ్” ఖజానాను, ఏనుగులను, గుర్రాలను, వార్షిక కప్పం హామీని తీసుకోమని కాఫూర్‌కు చెప్పారని బరనీ చెబుతాడు.11 రాజును మరీ ఒత్తిడి చేయవద్దని కూడా చెప్పారు.11

అమీర్ ఖుస్రో “తిలంగ్ రాష్ట్రాల్లో ఒకటిగా పరిగణించే” సర్బర్ కోట వరకు దండయాత్రను మజిలీ మజిలీగా అనుసరిస్తాడు.19 అతని కథనంలో దాని రక్షకులు తమ కుటుంబాలతో సహా తమను తామే తగలబెట్టుకున్నారు.19 సైన్యం అరంగల్ (వరంగల్) కు వెళ్లి, అనుమకొండ కొండను ఆక్రమించింది, “ఎందుకంటే దాని నుండి అరంగల్ భవనాలన్నీ, తోటలన్నీ కనిపిస్తాయి”.19

ముట్టడించినవారు బయటి మట్టి గోడను దాడి చేసి పట్టుకుని, లోపలి రాతి కోటపై దాడి చేశారు. రాజు శాంతి కోరాడు.20 మెడ చుట్టూ బంగారు గొలుసుతో తన బంగారు ప్రతిమను అతను పంపాడని ఖుస్రో చెబుతాడు.20 బరనీ మూల్యాన్ని లిఖిత వార్షిక కప్పం హామీతో పాటు “వంద ఏనుగులు, ఏడు వేల గుర్రాలు, పెద్ద మొత్తంలో రత్నాలు, విలువైన వస్తువులు” అని పేర్కొంటాడు.21 ఫెరిష్తా మూడు వందల ఏనుగులు, ఏడు వేల గుర్రాలు అని ఇస్తాడు.22

ఖజానా బరువుతో మూలుగుతున్న “వెయ్యి ఒంటెలతో” కాఫూర్ 1310 మార్చిలో అరంగల్ విడిచాడని ఖుస్రో చెబుతాడు.23 తర్వాతి సంవత్సరం చివర్లో “తిలంగ్ లద్దర్ దేవ్ రాయ్” నుండి ఇరవై ఏనుగులు ఢిల్లీకి వచ్చాయి.24 వాటితో పాటు దేవగిరిలో కప్పం చెల్లిస్తానని ఒక ప్రతిపాదన వచ్చింది.24

కప్పం స్వీకరించడానికి అనుకూలమైన దూరంలో ఒక అధికారిని ఉంచమని ప్రతాపరుద్రుడు అడిగినందువల్ల కూడా 1313లో కాఫూర్ మళ్లీ దక్షిణానికి వెళ్లాడని హేగ్ జోడిస్తారు.25 ముట్టడి గురించి వరంగల్ కోట పేజీలో ఉంది. మాలిక్ కాఫూర్, హనుమకొండ కూడా చూడండి.

ఖుస్రూ ఖాన్, 1318

కప్పం ఆగిపోయినప్పుడు సుల్తాన్ ముబారక్ షా 1318లో తన ఇష్టుడు ఖుస్రూ ఖాన్‌ను వరంగల్‌పైకి పంపాడు. అమీర్ ఖుస్రో నూహ్ సిపిహర్ మరో ముట్టడిని వర్ణిస్తుంది.2627 దాని తర్వాత రాయ్ ఐదు జిల్లాలను అప్పగించి, ఏటా వందకు పైగా ఏనుగులు, పన్నెండు వేల గుర్రాల కప్పం చెల్లిస్తానని హామీ ఇచ్చాడు.2627 “ఆకాశమంత ఎత్తైన కోట బదర్‌కోట్” తప్ప అప్పగించిన దేశమంతటినీ ఖుస్రూ ఖాన్ తిరిగి ఇచ్చాడు.2627

ఇసామీ ఈ కథను ఏ పోరాటమూ లేకుండా చెబుతాడని విలస దానపత్రం సంపాదకులు గుర్తించారు.1 ఇసామీ కథనంలో ప్రతాపరుద్రుడు ఖుస్రూ ఖాన్‌ను గౌరవంగా స్వీకరించి, కప్పాన్ని సంతోషంగా చెల్లించాడు.1 దూర దక్షిణం నుండి తిరిగి వస్తుండగా ఖుస్రూ ఖాన్ వర్షాల వల్ల తెలింగాణలో ఆగిపోయాడని కూడా Cambridge History చెబుతుంది.28 అక్కడ అతను తనను తాను స్వతంత్రుడిగా చేసుకోవడం గురించి మాట్లాడాడు.28

ఉలుగ్ ఖాన్, వరంగల్ పతనం

ఘియాసుద్దీన్ తుగ్లక్ తన పెద్ద కుమారుడు, తర్వాతి సుల్తాన్ ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ అయిన ఉలుగ్ ఖాన్‌ను వరంగల్‌పైకి పంపాడు.29 బరనీ ఈ దండయాత్రను హిజ్రీ 721 (1321; హిజ్రీ అనేది సంవత్సరాలు లెక్కించే ఇస్లామిక్ పద్ధతి) నాటిదిగా చెబుతాడు.29 యువరాజు మట్టి కోటను, రాతి కోటను రెండింటినీ ముట్టడించాడు.29 రక్షకులు కప్పం ఇస్తామన్నారు, కానీ అతను “ఏ షరతులకూ ఒప్పుకోలేదు”.29

తర్వాత సుల్తాన్ చనిపోయాడనే తప్పుడు వార్త శిబిరంలో వ్యాపించిందని బరనీ చెబుతాడు.30 యువరాజు తమను చంపాలనుకుంటున్నాడని నమ్మి పాత సామంతుల్లో చాలామంది పారిపోయారు.30 ముట్టడిలో ఉన్న హిందువులు బయటికి వచ్చి “సైన్యం సామాన్లను దోచుకున్నారు”. దీనితో ఉలుగ్ ఖాన్ దేవగిరికి తిరిగి వెళ్లవలసి వచ్చింది.30

నాలుగు నెలల తర్వాత కొత్త సైన్యంతో, దారిలో “బిద్ర్” కోటను తీసుకుని, అతను అరంగల్‌కు తిరిగి వచ్చి దానిని పట్టుకున్నాడు.3 బరనీ ఇలా రాస్తాడు: “రాయ్ లద్దర్ దేవ్, తన రాయలందరితో, ముకద్దములతో” (నాయకులు, గ్రామ పెద్దలు), “వారి భార్యాపిల్లలతో, ఏనుగులు, గుర్రాలతో సహా గెలిచినవారి చేతిలో పడ్డాడు”.3 ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ చూడండి.

వివరాల విషయంలో కథనాలు విభేదిస్తాయి. ఫెరిష్తా మొదటి ముట్టడిని తుగ్లక్ పాలన రెండవ సంవత్సరంలో ఉంచుతాడు.1531 తప్పుడు పుకార్లతో పాటు “ప్రాణాంతక వ్యాధి” (మరణకరమైన రోగం) ని కూడా అతను తప్పుపడతాడు.1531 అతను వెనక్కి తగ్గడాన్ని హిజ్రీ 722 (1322) నాటిదిగా చెబుతాడు.1531

యువరాజే తిరుగుబాటు చేయాలని పథకం వేసి పుకారు వ్యాపింపజేశాడని ఇబ్న్ బతూతా చెబుతాడు. హేగ్ అతనిని అనుసరిస్తారు.1332 హేగ్ రెండవ దండయాత్రను 1323లో ఉంచుతారు.32 అది ఆరేడు నెలల ముట్టడి తర్వాత ముగిసిందని విలస దానపత్రం సంపాదకులు చెబుతారు.2 ఇసామీని అనుసరించి పి. వి. పరబ్రహ్మ శాస్త్రి చివరి ఐదు నెలల ముట్టడిని 1323 నాటిదిగా చెబుతారు.33

ప్రతాపరుద్రుని ఖైదీగా ఢిల్లీకి పంపారు. అతను అక్కడికి చేరలేదు. రాయ్ దారిలో చనిపోయాడని మాత్రమే అఫీఫ్ చెబుతాడు.12 సుమారు 1330లో జారీ అయిన విలస దానపత్రం అతను నర్మదా ఒడ్డున చనిపోయాడని చెబుతుంది.34 అతని తర్వాతి జీవితం, అతను బతికాడనే వాదనల గురించి అతని పేజీలో చర్చ ఉంది.

తిలంగ్ రాష్ట్రం

విజయం తర్వాత “అరంగల్ పేరును సుల్తాన్‌పూర్‌గా మార్చారు, తిలంగ్ దేశమంతా జయించబడింది” అని బరనీ చెబుతాడు.335 అతను ఇలా జోడిస్తాడు: “దేశాన్ని నిర్వహించడానికి అధికారులను నియమించారు, ఒక సంవత్సరం కప్పం తీసుకున్నారు.”335 యువరాజు “వరంగల్‌ను సుల్తాన్‌పూర్ అని పిలిపించాడు” అని ఫెరిష్తా కూడా చెబుతాడు.36 నగరం “త్వరలోనే ఈ ముస్లిం బిరుదును కోల్పోయింది” అని బ్రిగ్స్ ఒక వ్యాఖ్యలో జోడిస్తాడు.36

దేశాన్ని జాగీర్లుగా, జిల్లాలుగా విభజించి ముస్లిం సామంతులకు, అధికారులకు ఇవ్వడాన్ని హేగ్ వర్ణిస్తారు.324 ఆయన కథనంలో వరంగల్ ఒక రాష్ట్రానికి రాజధాని.324 ఉలుగ్ ఖాన్ వరంగల్ నుండి ఒడిశాలోని జాజ్‌నగర్‌పై దాడికి వెళ్లి, తన తండ్రికి నలభై ఏనుగులను పంపాడు.3536 ఢిల్లీకి తిరిగి పిలిచే వరకు అతను వరంగల్‌లోనే ఉన్నాడు.3536

విజయం తీరం వరకు చేరింది. రాజమహేంద్రవరంలోని ఒక మసీదుపై ఉన్న శాసనం దాని నిర్మాణాన్ని 1324లో నమోదు చేస్తుంది.373438 విలస దానపత్రం సంపాదకులు దాని నిర్మాతను ఉలుగ్ ఖాన్ సేవకుడు సాలార్ ఉల్వీగా పేర్కొంటారు.3438 వరంగల్ పతనమైన ఒక సంవత్సరంలోపే గోదావరి డెల్టాను ఆక్రమించారనడానికి వారు ఆ మసీదును ఆధారంగా తీసుకుంటారు.3438

ముప్పిడి నాయకుని తర్వాత నెల్లూరుపై ముస్లింల ఆక్రమణ గురించి ఒక తెలుగు పద్యాన్ని కూడా సంపాదకులు ఉదహరిస్తారు.34 ఎస్. కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ ప్రకారం, సింహాసనం ఎక్కిన తర్వాత ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ సుమారు 1327–28లో వరంగల్‌ను, ద్వారసముద్రాన్ని మళ్లీ విధేయతలోకి తెచ్చాడు.39 అతని పాలనలో రాసిన అరబిక్ భూగోళ గ్రంథం మసాలిక్-ఉల్-అబ్సార్ తిలంక్ (తెలింగాణ) ను సామ్రాజ్యంలోని ఇరవై మూడు రాష్ట్రాల్లో ఒకటిగా పేర్కొంటుంది.4041 దౌలతాబాద్ గవర్నర్ కుత్లు ఖాన్ “సాగర్, తిలింగ్, వాటి అధీన భూభాగాలను” పాలించాడని ఇబ్న్ బతూతా చెబుతాడు.42

కొత్త రాష్ట్రం నాణేలు ముద్రించింది. హెచ్. నెల్సన్ రైట్ 1907లో ఇండియన్ మ్యూజియం నాణేలకు కేటలాగ్ తయారు చేశారు.43 వరంగల్ “సుల్తాన్‌పూర్ అని పేరు మారి, తర్వాత ఒక సామ్రాజ్య టంకశాల పట్టణం అయింది” అని ఆయన రాశారు.43

సి. జె. రాడ్జర్స్ పత్రాల నుండి స్టాన్లీ లేన్-పూల్ తయారు చేసిన ఢిల్లీ సుల్తానుల టంకశాలల పట్టిక (1884) ఘియాసుద్దీన్ తుగ్లక్ టంకశాలల్లో “తలంగ్”ను పేర్కొంటుంది.44 బ్రిటిష్ మ్యూజియంలో ఉన్న ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ టంకశాలల్లో “సుల్తాన్‌పూర్ (అంటే వరంగల్)“ను అది పేర్కొంటుంది.44 హిజ్రీ 729 (1328–29) లో సుల్తాన్‌పూర్‌లో ముద్రించిన ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ బంగారు నాణేన్ని ఎడ్వర్డ్ థామస్ ప్రచురించారు.45

1335 కలరా, వరంగల్ నష్టం

1335లో మధుర (అప్పుడు మదుర) లో ఒక తిరుగుబాటును అణచడానికి ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ దక్షిణానికి నడిచి వరంగల్ చేరాడు. అక్కడ “కలరా (వబా) వ్యాపించి ఉంది” అని బరనీ చెబుతాడు.46 అతని కథనంలో అనేక మంది సామంతులు దానితో చనిపోయారు, సుల్తాన్ స్వయంగా జబ్బు పడ్డాడు.46 సుల్తాన్ “నాయిబ్-వజీర్ మాలిక్ కబూల్‌ను తిలంగ్ పాలకుడిగా నియమించి” ఇంటికి త్వరగా వెళ్లిపోయాడు.46

ఇబ్న్ బతూతా ఆ వ్యాధి వ్యాప్తిని “మాబార్ నుండి మూడు నెలల ప్రయాణ దూరంలో ఉన్న తిలంగ్ రాజధాని బదర్‌కోట్” వద్ద ఉంచుతాడు.47 సుల్తాన్ ఇమాద్-ఉల్-ముల్క్ అనే అధికారిని సైన్యానికి అధిపతిగా వదిలాడని ఫెరిష్తా చెబుతాడు.48 హేగ్ సుల్తాన్ ఢిల్లీ నుండి బయలుదేరిన తేదీని 1335 జనవరి 5 అని చెప్పి, గవర్నర్‌ను మాలిక్ కాబిల్ అని పిలుస్తారు.49

కొద్దికాలానికే రాష్ట్రం పోయింది. “అరంగల్‌లో హిందువుల మధ్య తిరుగుబాటు చెలరేగింది” అని బరనీ రాస్తాడు.5 “కన్యా నాయక్ దేశంలో బలం కూడగట్టుకున్నాడు” అని అతను చెబుతాడు.5 తర్వాత “నాయిబ్-వజీర్” (ఉప ప్రధాన మంత్రి) “మాలిక్ మక్బూల్ ఢిల్లీకి పారిపోయాడు, హిందువులు అరంగల్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నారు, అలా అది పూర్తిగా పోయింది.”5

అదే అధికారి బరనీలో కబూల్ అని, ముక్బిల్ అని కనిపిస్తాడని ఎలియట్, డౌసన్ పేర్కొంటారు.50 “సుల్తాన్ ఢిల్లీకి తిరిగి వచ్చిన వెంటనే వరంగల్‌లో తిరుగుబాటు చెలరేగింది” అని 1896లో రాసిన గ్రిబుల్ చెప్పాడు.51

“కర్ణాటక రాజా బిలాల్ దేవ్” సహాయంతో “లద్దర్ దేవ్ కుమారుడు క్రిష్న్ నాయిగ్” నాయకత్వంలో హిజ్రీ 744 (1343–44) లో జరిగిన ఒక తిరుగుబాటు గురించి ఫెరిష్తా చెబుతాడు.52 రాబర్ట్ సూయెల్ అదే తిరుగుబాటును హొయసల బల్లాల యువరాజులను కృష్ణుని మిత్రులుగా చూపుతూ చెబుతారు.53 అతని కథనంలో ఆ తిరుగుబాటు గవర్నర్ ఇమాద్-ఉల్-ముల్క్‌ను దౌలతాబాద్‌కు తరిమివేసింది.52 అది దక్కన్‌లో సుల్తాన్‌కు దౌలతాబాద్ తప్ప ఏమీ మిగల్చలేదు.52

దక్షిణాది హిందూ శక్తులైన వరంగల్, కంపిలి, బహుశా వాటి వెనుక ద్వారసముద్రం చేసిన సంఘటిత తిరుగుబాటుగా కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ దానిని చూశారు.54 విజయనగరం స్థాపించబడుతున్న సంవత్సరాల్లో ఆయన దానిని ఉంచారు.54 ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు చరిత్రకారులు ఆ నాయకుడిని ముసునూరి నాయకుడు కాపయ నాయకుడిగా గుర్తించారు.55

దక్కన్‌లో ఢిల్లీ పాలన ముగింపు

1345–47లో దక్కన్ అధికారులు తిరుగుబాటు చేసినప్పుడు వరంగల్ పాలకుడు వారి పక్షం తీసుకున్నాడు. వారి నాయకుడు జఫర్ ఖాన్తో బీదర్ వద్ద “తెలింగాణ రాజా పంపిన పదిహేను వేల మంది కాల్బలం” చేరిందని ఫెరిష్తా చెబుతాడు.56 ఈ సహాయంతో అతను రాజ సైన్యాన్ని ఓడించి మొదటి బహమనీ సుల్తాన్ అయ్యాడు.56

హేగ్ ఆ రాజాను వరంగల్ కన్హయ్య నాయక్ అని పేర్కొంటారు.7 1351లో ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ మరణ సమయంలో తెలింగాణను, రాజధాని ఇంకా వరంగల్‌లోనే ఉన్న, కప్పం కట్టే హిందూ రాజ్యంగా కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ వర్ణిస్తారు.5758 దాని రాజా సుల్తాన్ ఆధిపత్యాన్ని “కనీసం పేరుకైనా” గుర్తించాడని ఆయన చెబుతారు.5758 తర్వాత ఫిరోజ్ తుగ్లక్‌కు ప్రధాన మంత్రి అయిన మాలిక్ మక్బూల్ చూడండి.

ఆధారాలు, విభేదాలు

  • మొదటి దండయాత్ర. ఫెరిష్తాలో అది బెంగాల్ గుండా వెళ్లింది.17 హేగ్‌లో అది బెంగాల్, ఒడిశా గుండా వెళ్లింది.18 బరనీ వర్షాలను తప్పుపడతాడు. హేగ్, విలస దానపత్రం సంపాదకులు ఓటమిని తప్పుపడతారు.16181
  • కాఫూర్ దండయాత్ర. రాయ్ సరిహద్దులోనే లొంగిపోయి, ముట్టడి లేకుండా “6,000 బంగారు మూటలు” పంపాడని వస్సాఫ్ చెబుతాడు.59 అమీర్ ఖుస్రో, బరనీ ముట్టడిని, దాడిని వర్ణిస్తారు.2060
  • కాఫూర్ దోపిడీ సొమ్ము. బరనీ వంద ఏనుగులు, ఏడు వేల గుర్రాలు అని ఇస్తాడు.21 ఫెరిష్తా మూడు వందల ఏనుగులు, ఏడు వేల గుర్రాలు అని ఇస్తాడు.22
  • 1318 దండయాత్ర. అమీర్ ఖుస్రో ఒక ముట్టడిని, భారీ కప్పాన్ని వర్ణిస్తాడు.26 విలస దానపత్రం సంపాదకులు నివేదించినట్లు, ఇసామీ బకాయిల (చెల్లించని కప్పం) శాంతియుత చెల్లింపును వర్ణిస్తాడు.1
  • మొదటి తుగ్లక్ ముట్టడి. బరనీ ఇద్దరు దుష్ట ఇష్టులను, తప్పుడు పుకారును తప్పుపడతాడు.30 ఇబ్న్ బతూతా, హేగ్ సింహాసనాన్ని పట్టుకోవాలనే యువరాజు సొంత పథకాన్ని తప్పుపడతారు.1332 ఫెరిష్తా శిబిరంలో వ్యాధిని జోడిస్తాడు.15
  • వరంగల్ పతన తేదీ. బరనీ దండయాత్రను 1321 నాటిదిగా చెబుతాడు. Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) కూడా 1321 అని ఇస్తుంది.2961 ఫెరిష్తా వెనక్కి తగ్గడాన్ని 1322లో, విజయాన్ని దాని తర్వాత ఉంచుతాడు.31 హేగ్, విలస దానపత్రం సంపాదకులు, పరబ్రహ్మ శాస్త్రి 1323 అని ఇస్తారు.32233
  • ప్రతాపరుద్రుని మరణం. అతను ఢిల్లీకి వెళ్లే దారిలో చనిపోయాడని అఫీఫ్ చెబుతాడు.12 అతను నర్మదా ఒడ్డున చనిపోయాడని విలస దానపత్రం చెబుతుంది.34 ఇతర అభిప్రాయాల కోసం అతని పేజీ చూడండి.
  • వరంగల్‌ను కోల్పోయిన గవర్నర్. బరనీ నాయిబ్-వజీర్ మాలిక్ మక్బూల్ పేరు చెబుతాడు.5 ఫెరిష్తా ఇమాద్-ఉల్-ముల్క్ పేరు చెబుతాడు.52
  • నష్టం తేదీ. బరనీ సంఘటనల వరుస, గ్రిబుల్ దానిని 1335 కలరా తర్వాత కొద్దికాలానికే ఉంచుతారు.551 ఫెరిష్తా హిజ్రీ 744, 1343–44 అని ఇస్తాడు.52
  • సుల్తాన్‌పూర్ టంకశాల. ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ నాణేలపై ఉన్న సుల్తాన్‌పూర్‌ను లేన్-పూల్, రైట్ వరంగల్‌గా గుర్తిస్తారు.4443 1345లో సుల్తాన్ ఆగిన, ఢిల్లీ దగ్గరి ఒక సుల్తాన్‌పూర్ పేరును కూడా చరిత్రలు చెబుతాయి.62 కాఫూర్ దక్షిణ మార్గంలో “సాధారణంగా ఇరిజ్‌పూర్ అని పిలిచే” ఒక సుల్తాన్‌పూర్ పేరును అమీర్ ఖుస్రో చెబుతాడు.63

Footnotes

  1. N. Venkataramanayya and M. Somasekhara Sarma, “Vilasa Grant of Prolaya-nayaka”, Epigraphia Indica XXXII (1957–58), p. 243 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  2. Venkataramanayya and Somasekhara Sarma, “Vilasa Grant” (1957–58), p. 244 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  3. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 233, Barani (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  4. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 132 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  5. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 245, Barani (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  6. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 169 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  7. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 170 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  8. Elliot and Dowson, History of India, Vol. III (1871), p. 67 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Elliot and Dowson, History of India, Vol. III (1871), p. 78, Amir Khusrau, Tarikh-i ‘Alai (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 557, Amir Khusrau, Nuh Sipihr (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  11. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 201, Barani (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  12. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 367, Shams-i Siraj Afif, Tarikh-i Firoz Shahi (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  13. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 609, Ibn Batuta (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  14. Ferishta, tr. Briggs, Vol. I (1829), p. 401 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  15. Ferishta, tr. Briggs, Vol. I (1829), p. 403 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  16. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 189, Barani, Tarikh-i Firoz Shahi (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  17. Muhammad Qasim Ferishta, tr. John Briggs, History of the Rise of the Mahomedan Power in India, Vol. I (1829), p. 353 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  18. Wolseley Haig (ed.), The Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 108 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  19. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 80 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  20. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 83 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  21. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 203, Barani (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  22. Ferishta, tr. Briggs, Vol. I (1829), p. 372 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  23. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 84 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  24. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 204, Barani (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  25. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 118 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  26. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 560 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  27. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 561 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  28. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 123 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  29. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 231, Barani (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  30. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 232, Barani (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  31. Ferishta, tr. Briggs, Vol. I (1829), p. 404 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  32. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), pp. 130–131 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  33. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), pp. 138–139. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  34. Venkataramanayya and Somasekhara Sarma, “Vilasa Grant” (1957–58), p. 248 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  35. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 234, Barani (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  36. Ferishta, tr. Briggs, Vol. I (1829), pp. 405–406 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  37. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (1907), p. 25 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  38. Venkataramanayya and Somasekhara Sarma, “Vilasa Grant” (1957–58), pp. 252–253 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  39. S. Krishnaswami Aiyangar, South India and her Muhammadan Invaders (1921), p. 136 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  40. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 574, Masaliku-l Absar (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  41. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 575 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  42. Ibn Battuta, tr. H. A. R. Gibb, Travels in Asia and Africa, 1325–1354 (1929), p. 227 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  43. H. Nelson Wright, Catalogue of the Coins in the Indian Museum, Calcutta, Vol. II (1907), p. 8 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  44. Stanley Lane-Poole, The Coins of the Sultans of Dehli in the British Museum (1884), p. xv and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  45. Edward Thomas, The Chronicles of the Pathan Kings of Delhi (1871), p. 211, No. 175a (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  46. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 243, Barani (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  47. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 619, Ibn Batuta (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  48. Ferishta, tr. Briggs, Vol. I (1829), p. 423 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  49. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 149 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  50. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 256 and note 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  51. J. D. B. Gribble, A History of the Deccan, Vol. I (1896), pp. 19–20 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  52. Ferishta, tr. Briggs, Vol. I (1829), p. 427 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  53. Robert Sewell, A Forgotten Empire (Vijayanagar) (1900), p. 26 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  54. Krishnaswami Aiyangar, South India and her Muhammadan Invaders (1921), p. 154 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  55. Venkataramanayya and Somasekhara Sarma, “Vilasa Grant” (1957–58), p. 256 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

  56. Ferishta, tr. Briggs, Vol. II (1829), p. 289 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  57. Krishnaswami Aiyangar, South India and her Muhammadan Invaders (1921), p. 151 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  58. Krishnaswami Aiyangar, South India and her Muhammadan Invaders (1921), p. 155 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  59. H. M. Elliot and John Dowson, The History of India as Told by Its Own Historians, Vol. III (1871), p. 49, Wassaf (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  60. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 202, Barani (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  61. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (1909), p. 11 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  62. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 166 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  63. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 79 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

వ్యక్తులు

మాలిక్ కాఫూర్

సుమారు క్రీ.శ. 1309–1313

మాలిక్ నాయిబ్ అని పిలిచే సుల్తాన్ అల్లా-ఉద్-దీన్ ఖల్జీ బానిస సేనాపతి. ఆయన 1309–10లో వరంగల్‌ను ముట్టడించి, కాకతీయ రాజు ప్రతాపరుద్రుని తన ఖజానాను వదులుకుని, ఏటా కప్పం చెల్లించేలా చేశాడు. తర్వాత సుదూర దక్షిణానికి వెళ్తూ ఆయన తెలుగు దేశం గుండా వెళ్లాడు. దాని కప్పాన్ని దేవగిరి నుంచి వసూలు చేశాడు. ఈ పేజీ తెలుగు దేశ చరిత్రలో ఆయన పాత్రను మాత్రమే వివరిస్తుంది.

మాలిక్ మక్బూల్ (ఖాన్-ఇ-జహాన్)

సుమారు క్రీ.శ. 1323–1370

మతం మారక ముందు కట్టు అని పిలిచిన వరంగల్ తెలుగు ప్రముఖుడు. కాకతీయుల పతనం తర్వాత ఆయన ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ సేవలో చేరాడు. కన్య నాయక్ తిరుగుబాటు ఆయనను వెళ్లగొట్టే వరకు ఆయన తెలింగాణ రాష్ట్రాన్ని పాలించాడు. ఆయన ఖాన్-ఇ-జహాన్ అనే బిరుదుతో సుల్తాన్ ఫిరోజ్ తుగ్లక్‌కు ప్రధాన మంత్రి అయ్యాడు.

మహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్

క్రీ.శ. 1325–1351

ఢిల్లీ సుల్తాన్ (1325–1351). రాకుమారుడు ఉలుగ్ ఖాన్‌గా ఆయన 1320ల మొదట్లో వరంగల్‌ను రెండుసార్లు ముట్టడించి, కాకతీయ రాజు ప్రతాపరుద్రుని బంధించి, నగరానికి సుల్తాన్‌పూర్ అని పేరు మార్చాడు. సుల్తాన్‌గా ఆయన 1335లో తన పర్యటన తర్వాత జరిగిన తెలుగు తిరుగుబాటు ఆయన పాలకుడి నుంచి వరంగల్‌ను తీసుకునే వరకు తెలింగాణను రాష్ట్రంగా నిలుపుకున్నాడు. ఈ పేజీ తెలుగు దేశ చరిత్రలో ఆయన పాత్రను మాత్రమే వివరిస్తుంది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (15)
  1. H. M. Elliot and John Dowson (eds.), The History of India as Told by Its Own Historians: The Muhammadan Period, Vol. III (opens in a new tab), Trübner and Co., London, 1871, pp. 49, 78–86, 189, 201–204, 231–234, 243–245, 256, 367–368, 557–561, 574–575, 608–609, 619. Amir Khusrau, Wassaf, Barani, Afif, the Masaliku-l Absar and Ibn Batuta in translation. [Public domain]
  2. Muhammad Qasim Ferishta (tr. John Briggs), History of the Rise of the Mahomedan Power in India till the Year A.D. 1612, Vol. I (opens in a new tab), Longman, Rees, Orme, Brown and Green, London, 1829, pp. 353, 372, 401, 403–406, 423, 427. [Public domain]
  3. Muhammad Qasim Ferishta (tr. John Briggs), History of the Rise of the Mahomedan Power in India till the Year A.D. 1612, Vol. II (opens in a new tab), Longman, Rees, Orme, Brown and Green, London, 1829, pp. 289. [Public domain]
  4. Wolseley Haig (ed.), The Cambridge History of India, Vol. III: Turks and Afghans (opens in a new tab), Cambridge University Press, Cambridge, 1928, pp. 108, 114–115, 118, 130–132, 149–150, 169–170. [Public domain]
  5. S. Krishnaswami Aiyangar, South India and her Muhammadan Invaders (opens in a new tab), Oxford University Press (Humphrey Milford), London, 1921, pp. 136, 151, 154–155. [Public domain]
  6. Ibn Battuta (tr. H. A. R. Gibb), Ibn Battuta: Travels in Asia and Africa, 1325-1354 (The Broadway Travellers) (opens in a new tab), George Routledge and Sons, London, 1929, pp. 227. [Public domain]
  7. D. C. Sircar and B. Ch. Chhabra (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXXII (1957–58) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1959, pp. 243–244, 247–248, 252–253. N. Venkataramanayya and M. Somasekhara Sarma, Vilasa grant of Prolaya-nayaka, introduction. Paraphrased. [Public domain in India]
  8. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1907, pp. 25. [Public domain]
  9. J. D. B. Gribble, A History of the Deccan, Vol. I (opens in a new tab), Luzac & Co., London, 1896, pp. 19–20. [Public domain]
  10. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 11. [Public domain]
  11. H. Nelson Wright, Catalogue of the Coins in the Indian Museum, Calcutta, Vol. II: Part I, The Sultans of Delhi; Part II, Contemporary Dynasties in India (opens in a new tab), Clarendon Press, Oxford, for the Indian Museum, 1907, pp. 8. [Public domain]
  12. Stanley Lane-Poole, The Coins of the Sultans of Dehli in the British Museum (opens in a new tab), Trustees of the British Museum, London, 1884, xiv–xvi. [Public domain]
  13. Edward Thomas, The Chronicles of the Pathan Kings of Delhi, illustrated by Coins, Inscriptions and other Antiquarian Remains (opens in a new tab), Trübner and Co., London, 1871, pp. 211. [Public domain]
  14. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal, Government of Andhra Pradesh, 1978, pp. 132, 138–140. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  15. Robert Sewell, A Forgotten Empire (Vijayanagar): A Contribution to the History of India (scan of the 1900 edition) (opens in a new tab), Swan Sonnenschein & Co., London, 1900. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: