మారన

మారన చివరి కాకతీయ కాలపు తెలుగు కవి, తిక్కన శిష్యుడు.¹² ఆయన సంస్కృత మార్కండేయ పురాణాన్ని తెలుగు పద్యంలో మార్కండేయ పురాణముగా తెచ్చాడు.¹³ ఆయన దానిని చివరి కాకతీయ రాజు ప్రతాపరుద్రుని అధికారి నాగయ గన్నయకు అంకితం ఇచ్చాడు.⁴⁵ దానిలోని ఒక కథ తర్వాత అల్లసాని పెద్దన మనుచరిత్రముకు ఆధారమైంది.¹

మార్కండేయ పురాణము

ఆ కావ్యం “ఆనాటి సాహిత్యంలో చాలా ఉన్నత స్థానంలో ఉంది” అని పి. చెంచయ్య (P. Chenchiah), రాజా ఎం. భుజంగరావు (Raja M. Bhujanga Rao) తమ తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర (1928)లో రాశారు.¹ ఎఱ్ఱాప్రగడ నృసింహ పురాణం, శ్రీనాథుని రచనలతో పాటు తెలుగులోకి అనువదించిన పురాణాలలో వారు దానిని లెక్కించారు.³

మారన సంస్కృత పాఠాన్ని కేవలం అనుసరించలేదని కాకతీయుల చరిత్రకారుడు పి. వి. పరబ్రహ్మశాస్త్రి (P. V. Parabrahma Sastry) 1978లో రాశారు.² మహాభారతంలో తన గురువు తిక్కన లాగానే ఆయన మార్పులు చేశాడు.² దాని శైలి సరళంగా, పొడవైన సంస్కృత సమాసాలు లేకుండా, అచ్చ తెలుగు (దేశి) పదాలతో నిండి ఉందని ఆయన కనుగొన్నారు.²

పోషకుడు, కాకతీయ చరిత్ర

చెంచయ్య, భుజంగరావు ఆ పోషకుని పేరును “రెండవ ప్రతాపరుద్రుని సేనాపతి నాయ గన్న మంత్రి” అని ఇస్తారు.⁴¹ పరబ్రహ్మశాస్త్రి ఆ కావ్యాన్ని ప్రతాపరుద్రుని ప్రభుత్వానికి ఆధారంగా ఉపయోగించారు.⁵ మారన రాజు అధికారులలో చాలా మంది పేర్లు చెబుతాడని ఆయన రాశారు.⁵ వారిలో ఒకరైన నాగయ గన్నయ నాయక (సేనాపతి) చిహ్నాలు పొందాడని చెబుతారు.⁵ ఆయనను కాకతీయ రాజధాని బాధ్యత అధికారిగా నియమించారు.⁵

“కాకతీయ చరిత్రపై తాజా రచయితలు” నాగయ గన్నయను కన్ను లేదా కట్టు అనే అధికారిగా గుర్తిస్తారని పరబ్రహ్మశాస్త్రి జోడించారు.⁵ చరిత్రకారుడు షమ్స్-ఇ-సిరాజ్ అఫీఫ్ (Shams-i-Siraj Afif) ప్రకారం, ఆ అధికారి బందీగా ఢిల్లీ వైపు ప్రతాపరుద్రునితో వెళ్లాడు.⁵ దారిలో రాజు చనిపోయిన తర్వాత, ఆయన ముస్లిం అయి మాలిక్ మక్బూల్ అనే పేరు తీసుకున్నాడు.⁵ పరబ్రహ్మశాస్త్రి నివేదించినట్లు, ఈ గుర్తింపును ఆ తర్వాతి రచయితలు చేశారు.⁵ మాలిక్ మక్బూల్ (ఖాన్-ఇ-జహాన్) చూడండి.

మారన నుంచి పెద్దన వరకు

మార్కండేయ పురాణం స్వారోచిష మనువు కథ చెబుతుంది.¹ అది “పెద్దన మనుచరిత్రకు ఆధారం” అని, పెద్దన “చాలా చోట్ల అనుకరణ అనే అభినందనను” మారనకు ఇచ్చాడని చెంచయ్య, భుజంగరావు రాశారు.¹ పెద్దన తన కావ్యంలోని సన్నివేశాలను ఊహించిన తీరులో వారు మారన ప్రభావాన్ని కనుగొన్నారు.⁶

Footnotes

1. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 57 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

2. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 298. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

3. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 63 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

4. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 23 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

5. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 171. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹

6. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 73 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩