మొహసిన్ ఖాన్ (కడప నవాబు)

1757 మరాఠా యుద్ధం తర్వాత కొన్నేళ్లు మొహసిన్ ఖాన్ కడప పఠాన్ నవాబుగా ఉన్నాడు.¹² చివరి నవాబు అబ్దుల్ హలీం ఖాన్‌కు ఆయన తండ్రి సోదరుడు, జైలర్ కూడా; చివరికి హలీం ఖాన్‌నే వారసుడిగా పేర్కొన్నాడు.³² కడప నవాబులు చూడండి.

ఆయన పేర్లు

ఆధారాలు ఆయనను ఈ పేర్లతో పిలుస్తాయి:¹²³⁴

• హైదర్ అలీ గురించి కిర్మానీ రాసిన చరిత్రకు డబ్ల్యు. మైల్స్ చేసిన అనువాదం (1842)లో మొహసున్ ఖాన్, “మూచా మియా అని కూడా”¹
• గ్రిబుల్ కడప మాన్యువల్ (1875)లో ఉన్న సిద్ధవటం కాలక్రమంలో మూచీ మీర్²
• గ్రిబుల్ సొంత కథనంలో మహసిమ్ ఖాన్; ఈ నవాబును వేరే చోట “మూచీ మీర్ అని పిలిచినట్లు కనిపిస్తుంది” అని అదే చెబుతుంది³
• సి. పి. బ్రౌన్ అనువదించిన తెలుగు కథనం (1849)లో మొహసిన్ ఖాన్⁴

ఆయన నవాబు మహజీద్ (అబ్దుల్ మజీద్) ఖాన్ సోదరుడని గ్రిబుల్ చెబుతాడు.³ అబ్దుల్ మజీద్ ఖాన్ చూడండి.

1757 తర్వాత నవాబు

1757లో మరాఠా సేనాని బల్వంత్ రావు కడప మీద దండెత్తాడు.² ఆ పోరాటంలో సిద్ధవటం జాగీర్దారు (భూమి మంజూరు పొందినవాడు) సయ్యద్ మీర్ చనిపోయాడని గ్రిబుల్ కాలక్రమం చెబుతుంది.² తర్వాత “కడప నవాబు మూచీ మీర్ తన భూభాగంలో సగాన్ని, అంటే గుత్తి, గుర్రంకొండలను వదులుకుని మురారి రావుతో సంధి చేసుకున్నాడు”.²

“దీని తర్వాత మూచీ మీర్ కడప నవాబు అయ్యాడు” అని కూడా అదే కాలక్రమం చెబుతుంది.² ఆయన “ముందటి నవాబు ముగ్గురు కొడుకులను” సిద్ధవటం కోటలో బంధించాడు.² సిద్ధవటం జాగీరును కోటాధిపతిగా ఉన్న తన దత్తపుత్రుడు సర్వర్ ఖాన్‌కు ఇచ్చాడు.² సిద్ధవటం, గుత్తి, గుర్రంకొండ చూడండి.

బారామహల్ చేజారడం

మొహసిన్ ఖాన్ ఒక మంచి అధికారిని ఎలా పోగొట్టుకున్నాడో కిర్మానీ చెబుతాడు.¹ అసద్ ఖాన్ నవాబుల తరఫున బారామహల్‌ను చూసుకునేవాడు; అక్కడ ఒక మరాఠా దాడిని తిప్పికొట్టాడు.⁵¹ తర్వాత అజీజ్ ఖాన్ అనే ఒంటికన్ను మనిషికి ఆ పదవి దక్కింది.¹ నవాబు తన సేవను గుర్తించలేదని బాధపడిన అసద్ ఖాన్ ఉద్యోగం వదిలి రాయవేలూరులో స్థిరపడ్డాడు.¹ మైసూరు పాలకుడు హైదర్ అలీ అతన్ని పిలిపించి తన సైన్యంలో చేర్చుకున్నాడు.¹

కొద్ది కాలానికే “మూచా మియా ఒంటికన్ను బానిస” అజీజ్ ఖాన్ బారామహల్‌ను అల్లకల్లోలం చేశాడన్న వార్త వచ్చింది.¹ అక్కడి ప్రజల్లో కొందరు హైదర్ సేనాని సయ్యద్ మఖ్దూమ్ దగ్గరికి వచ్చి మొరపెట్టుకున్నారు.¹ ఆ జిల్లాను తన రక్షణలోకి తీసుకోవడానికి మఖ్దూమ్‌కు అనుమతిస్తూ హైదర్ వెంటనే జవాబు రాశాడు.⁶

పాలన ముగింపు, 1760–1761

1760లో మొహసిన్ ఖాన్ సిద్ధవటం కోటాధిపతి సర్వర్ ఖాన్‌ను తన దగ్గరికి రమ్మని పిలిచాడని తెలుగు కథనం చెబుతుంది.⁴ సర్వర్ ఖాన్ రావడానికి భయపడ్డాడు.⁴ మొహసిన్ ఖాన్ అతన్ని పట్టుకోవాలని చూసినప్పుడు అతను కంభానికి పారిపోయి, చిన్న సైన్యాన్ని కూడగట్టి సిద్ధవటం మీద దాడి చేశాడు.⁴ “అవిధేయత కారణంగా” 1760లో సర్వర్ ఖాన్ తన జాగీరు‌ను కోల్పోయాడని గ్రిబుల్ కాలక్రమం చెబుతుంది.²

1761లో సిద్ధవటం కోటలోని నాయకులు అబ్దుల్ హలీం ఖాన్‌ను చెర నుంచి విడిపించారని తెలుగు కథనం కొనసాగిస్తుంది.⁴ వాళ్లు ఆయనను “రాజాసనం మీద” కూర్చోబెట్టి కానుకలు సమర్పించారు.⁴ దీనికి అడ్డుపడటం సురక్షితం కాదని మొహసిన్ ఖాన్ భావించాడు.⁴ అందుకే కడపను వదిలి కర్నూలుకు వెళ్లిపోయాడు.⁴ అక్కడి నుంచి ఘయాస్ సాహెబ్ అనే వ్యక్తి ద్వారా తన ముద్ర ఉంగరాన్ని హలీం ఖాన్‌కు పంపాడు.⁴ దాదాపు అదే సమయంలో ఆయన కర్నూలులో చనిపోయాడు.⁴ అబ్దుల్ హలీం ఖాన్, కర్నూలు చూడండి.

గ్రిబుల్ కాలక్రమం ఈ ముగింపును క్లుప్తంగా చెబుతుంది.² ఆయన “కందకూరులో” చనిపోయాడని అంటుంది.² “తాను బంధించిన ముందటి నవాబు కొడుకు అబ్దుల్ అలీం ఖాన్ తన తర్వాత రావాలని” ఆయన వీలునామా రాశాడని అది చెబుతుంది.²

ఆధారాల మధ్య భేదాలు

• ఎప్పుడు పాలించాడు, ఎలా చనిపోయాడు. సోదరుడు చనిపోయాక ఆయన నవాబై “1751లో చంపబడ్డాడు” అని గ్రిబుల్ సొంత కథనం చెబుతుంది.³ కిర్మానీ, గ్రిబుల్ కాలక్రమం, తెలుగు కథనం ఆయన పాలనను 1757 తర్వాత ఉంచుతాయి.¹²⁴ ఆయన దాదాపు 1760–61లో చనిపోయాడని, తర్వాత హలీం ఖాన్ వచ్చాడని కాలక్రమం, తెలుగు కథనం చెబుతాయి.²⁴
• ఎక్కడ చనిపోయాడు. గ్రిబుల్ కాలక్రమం “కందకూరు” అంటుంది; తెలుగు కథనం కర్నూలు అంటుంది.²⁴
• మరాఠాలతో సంధి. మూచీ మీర్ “మురారి రావు”తో సంధి చేసుకుని గుత్తి, గుర్రంకొండలను వదులుకున్నాడని గ్రిబుల్ కాలక్రమం చెబుతుంది.² సిద్ధవటంలో బల్వంత్ రావుతో ఒప్పందం చేసుకున్నది అబ్దుల్ నబీ ఖాన్ అని ఓర్మ్ చెబుతాడు.⁷⁸ దాని ప్రకారం దేశాన్ని సమానంగా పంచుకున్నారు; మరాఠాలకు గుర్రంకొండ దక్కింది.⁸
• సర్వర్ ఖాన్. గ్రిబుల్ కాలక్రమం అతన్ని మొహసిన్ ఖాన్ దత్తపుత్రుడు అంటుంది.² తెలుగు కథనం అతన్ని సిద్ధవటం కోటాధిపతి అని మాత్రమే అంటుంది.⁴

Footnotes

1. Mir Husain Ali Khan Kirmani, The History of Hydur Naik, tr. W. Miles (1842), p. 68 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹

2. J. D. B. Gribble, A Manual of the District of Cuddapah (1875), p. 51, chronology of Sidhout (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷ ↩¹⁸ ↩¹⁹

3. Gribble, Cuddapah (1875), p. 91 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

4. Ram Chandra Rao Punganuri, Memoirs of Hyder and Tippoo, tr. C. P. Brown (1849), p. 26, translator’s Telugu account (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵

5. Kirmani, History of Hydur Naik, tr. Miles (1842), p. 67 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

6. Kirmani, History of Hydur Naik, tr. Miles (1842), p. 69 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

7. Robert Orme, A History of the Military Transactions of the British Nation in Indostan, Vol. II (Madras reprint, 1861), p. 291 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

8. Orme, Military Transactions, Vol. II (1861), p. 292 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²