ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

సిద్ధవటం

కడప దిగువన పెన్నా నది ఒడ్డున ఉన్న కోట పట్టణం. దీన్ని దక్షిణ కాశి, అంటే దక్షిణ బెనారస్, అని పిలిచేవారు. చిట్వేలు మట్ల నాయకులు మొదటి కోటను కట్టారు. కడప నవాబుల కాలంలో ఇది వారి కుటుంబంలోని ఒక శాఖకు జాగీర్ (భూమి మంజూరు), ఒక రాజ్య జైలు. చివరి నవాబు అబ్దుల్ హలీం ఖాన్ 1779 మే 27న ఇక్కడ హైదర్ అలీకి లొంగిపోయాడు (స్థానిక, తర్వాతి కథనాలు 1778, 1780 అని ఇస్తాయి). టిప్పు కడప దివాన్ ఇక్కడ సీసం నిల్వ చేశాడు. తాలూకా 1792లో నిజాంకు, 1800లో కంపెనీకి వెళ్లింది. 1807 తర్వాత కొంతకాలం సిద్ధౌట్ కలెక్టర్ నివాసం.

Colour photograph of long stone fort walls with a tall carved gateway tower, a dirt road and parked vehicles in front.
Colour photograph of long stone fort walls with a tall carved gateway tower, a dirt road and parked vehicles in front. · Mahindrakothuri (Wikimedia Commons) (opens in a new tab) · CC BY-SA 4.0 (opens in a new tab)

సిద్ధవటం కడప (అప్పుడు కడ్డపా)కు కొన్ని మైళ్లు తూర్పున, పెన్నా నది ఒడ్డున ఉన్న కోట పట్టణం.1 పాత రికార్డులు దాన్ని సిద్ధౌట్ అని పిలుస్తాయి.1 కడప నవాబుల ఒక శాఖ దాన్ని జాగీర్‌గా (భూమి మంజూరుగా) పొందింది. తర్వాతి ఒక నవాబు దాని కోటను జైలుగా వాడాడు.23 1779లో చివరి నవాబు అక్కడ హైదర్ అలీకి లొంగిపోయాడు.45

సిద్ధవటం పాలకొండలకు, వెలికొండ శ్రేణికి మధ్య ఒక లోయలో ఉంది.1 అది “కొంత ప్రాముఖ్యం, గణనీయమైన పవిత్రత ఉన్న చోటు” అని మద్రాసు Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) చెబుతుంది.1 దాన్ని కొన్నిసార్లు దక్షిణ కాశి, అంటే “దక్షిణ బెనారస్”, అని పిలిచేవారు.1 పెన్నా ఒడ్డున దాని స్థానానికి, గంగ ఒడ్డున బెనారస్ స్థానానికి మధ్య “ఊహించిన పోలిక” నుంచి ఈ పేరు వచ్చింది.1 జనవరి నుంచి మార్చి వరకు నది ఎండిన గర్భంలో పండించే పుచ్చకాయలకు పట్టణం పేరు పొందింది.1

పాత కడప దేశపు రెండు ప్రధాన విభాగాలలో (సీమలలో) ఒకటిగా కడప గెజిటీర్ సిద్ధవటం సీమను పేర్కొంటుంది.6 హైదర్ అలీ, టిప్పు సుల్తాన్ కాలపు మైసూరు పేజీ చూడండి.

కోట

సిద్ధౌట్ “మొదట ముఖ్యమైన మట్ల కుటుంబానికి చెందిన చిట్వేలు రాజుకు అధీనంగా ఉండేది” అని గ్రిబుల్ (Gribble) 1875 నాటి మాన్యువల్ చెబుతుంది.7 పాలిస్తున్న రాజు బంధువు అనంతరాజు కోటను స్థాపించాడని ఆయన చెబుతారు.7

1915 నాటి కడప గెజిటీర్ ప్రకారం, 1604లో మట్ల నాయకుడు అనంతరాజు “సిద్ధౌట్‌లోని ఆలయాల గోడలను బాగు చేసి, కోటకు మూలకేంద్రాన్ని ఏర్పరిచాడు”.8 ఆ మూలకేంద్రమే కోటకు మొదటి కేంద్ర భాగం. దాన్ని “తర్వాత ఒక కడప నవాబు పూర్తి చేశాడు”.8

గ్రిబుల్ దాన్ని “ఏ మాత్రం బలమైన కోట కాదు” అని వర్ణిస్తారు.9 అది ఒక ఇరుకైన లోయలో ఉంది, అక్కడ పెన్నా “దాని రక్షణకు చాలా తక్కువ తోడ్పడుతుంది”.9 అది “హిందూ, మహమ్మదీయ వాస్తుశిల్పాల జాడలనే కాక, యూరోపియన్ కోట నిర్మాణ జాడలను కూడా” చూపిస్తుంది.9 బయటి అర్ధవృత్తాకార రీడౌట్ (చిన్న బయటి కోట) అత్యంత స్పష్టమైన యూరోపియన్ నిర్మాణం.9

తాలూకా శిరస్తాదారు (ముఖ్య గుమాస్తా) తిరువేంగడ చారి సేకరించిన కాలక్రమాన్ని గ్రిబుల్ ముద్రించారు.23 అది ఈ సంఘటనల గుండా సాగుతుంది:23

  • 1604లో మట్ల నాయకుడు ఎల్లమరాజు సిద్ధౌట్‌ను జయించడం
  • 1684లో “ఆలంగీర్ సర్దారు” (ఆలంగీర్ ప్రభువు) మీర్ జుమ్లా, ఎల్లమరాజు వారసుడు అనంతరాజును ఓడించడం
  • 1694లో ఆర్కాటుకు చెందిన సాదతుల్లా ఖాన్ మీర్ జుమ్లాను ఓడించి ఒక ఖిల్లాదారు (కోట అధికారి)ను నియమించడం
  • 1714లో కడపకు చెందిన అబ్దుల్ నబీ ఖాన్ తన రెండవ కొడుకుకు జాగీర్ ఇవ్వడం23

తర్వాతి ఒక నవాబు “పూర్వ నవాబు ముగ్గురు కొడుకులను సిద్ధౌట్ కోటలో బంధించాడు”.3 వారిలో ఒకడైన అబ్దుల్ హలీం ఖాన్ ఆయన వీలునామా ప్రకారం నవాబు అయ్యాడు.3 కడప పేజీ చూడండి.

హైదర్ అలీ, 1779

నవాబు అబ్దుల్ హలీం ఖాన్ అశ్విక దళం దువ్వూరు వద్ద ఓడిపోయింది.4 దీని తర్వాత, 1779లో, ఆయన కడపను వదిలి “కుర్పాకు ఈశాన్యంగా ఉన్న, పెద్ద బలం లేని సిద్ధౌట్‌కు”, అంటే ఒక బలహీనమైన చోటుకు, వెళ్లాడు.4 అక్కడ హైదర్ సైన్యం ఆయనను ముట్టడించింది.4

ఈ ముట్టడి సమయంలో, తమ కత్తులను ఉంచుకోవడానికి అనుమతి పొందిన సుమారు ఎనభై మంది ఆఫ్ఘన్ బందీలు రాత్రి హైదర్ అలీ గుడారంలోకి చొరబడ్డారు.1011 గుడారం గోడను కోసి హైదర్ తప్పించుకున్నాడు.1011 ఆ దాడి “సిద్ధౌట్ రక్షణను తగ్గించడానికి తోడ్పడింది” అని విల్క్స్ (Wilks) చెబుతారు.1011

విల్క్స్ ప్రకారం, అబ్దుల్ హలీం ఖాన్ (“Abd-ul-Helleem Khan”) తన వ్యక్తిగత భద్రతపై కేవలం ఒక వాగ్దానంతో మే 27న లొంగిపోయాడు.5 ఆయనను ఆయన కుటుంబం, బంధువులతో సహా బందీగా శ్రీరంగపట్నం (అప్పుడు సెరింగపటం)కు పంపారు.5 ఈ పేజీ విల్క్స్ తేదీని అనుసరిస్తుంది. గ్రిబుల్‌లోని శిరస్తాదారు కాలక్రమం సిద్ధౌట్ పతనాన్ని 1778లో ఉంచుతుంది.3 1915 నాటి కడప గెజిటీర్ దాన్ని 1780లో ఉంచుతుంది.12

ఈ వంశాన్ని “హైదర్ అలీ అంతం చేశాడు … కోటను కూల్చివేశారు” అని గ్రిబుల్ చెబుతారు.1314 హైదర్ సిద్ధౌట్‌ను, కడపను తన బావమరిది మీర్ సాహెబ్ జాగీర్‌కు చేర్చాడు.1314 మీర్ అలీ రజా ఖాన్ (మీర్ సాహెబ్) పేజీ చూడండి.

టిప్పు సుల్తాన్, అప్పగింత

టిప్పు సుల్తాన్ కోటను గిడ్డంగిగా వాడాడు.1516 తన కడప దివాన్‌కు (ముఖ్య రెవెన్యూ అధికారికి) రాసిన ఒక లేఖలో, కొత్తగా దొరికిన గని సీసాన్ని “సిద్ధూట్ కోటలో” సేకరించమని ఆయన ఆదేశించాడు.1516 “సీసపు గని కింద ఒక వెండి గని [ఎప్పుడూ] దొరకడం ఒక ప్రాచీన ఆచారం” అని ఆయన జోడించాడు.1516

1800లో 1792 నాటి ఒప్పందం ద్వారా తాను పొందిన భూములను నిజాం కంపెనీకి అప్పగించాడు.17 ఈ భూముల జాబితా “సిద్బౌట్, 6 తాలూకాలు”తో మొదలవుతుంది.17 1793లో బనగానపల్లెకు చెందిన హసన్ అలీ ఖాన్ కొంతకాలం సిద్ధౌట్‌ను పట్టుకున్నాడని గ్రిబుల్ కాలక్రమం నమోదు చేస్తుంది.3

1807లో మన్రో (Munro) వెళ్లిపోయిన తర్వాత “సిద్ధౌట్ కొంతకాలం కలెక్టర్ నివాసంగా ఉంది” అని గ్రిబుల్ చెబుతారు.13 కానీ దాని స్థానం దూరంగా, ఇబ్బందిగా ఉండటంతో “ప్రధాన కార్యాలయాన్ని తర్వాత కడ్డపాకు మార్చారు”.13

Footnotes

  1. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras, Vol. I (1908), p. 388 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  2. Gribble, Cuddapah (1875), p. 50 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  3. Gribble, Cuddapah (1875), p. 51 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  4. Mark Wilks, Historical Sketches of the South of India, Vol. II (1817), p. 192 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  5. Wilks, Historical Sketches, Vol. II (1817), p. 195 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  6. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 35 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. J. D. B. Gribble, A Manual of the District of Cuddapah (1875), p. 48 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. Brackenbury, Cuddapah (1915), p. 39 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  9. Gribble, Cuddapah (1875), p. 97 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  10. Wilks, Historical Sketches, Vol. II (1817), p. 193 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  11. Wilks, Historical Sketches, Vol. II (1817), p. 194 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  12. Brackenbury, Cuddapah (1915), p. 44 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  13. Gribble, Cuddapah (1875), p. 49 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  14. Gribble, Cuddapah (1875), p. 98 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  15. William Kirkpatrick (tr.), Select Letters of Tippoo Sultan (1811), p. 227, Letter CXCV (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  16. Kirkpatrick, Select Letters of Tippoo Sultan (1811), p. 228 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  17. C. U. Aitchison, A Collection of Treaties, Engagements and Sanads, Vol. IX (4th ed., 1909), p. 76, schedule to the treaty of 1800 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

కడప నవాబులు

సుమారు క్రీ.శ. 1714–1779

కడప నుండి, సిద్ధవటం కోట నుండి మొదట మొఘలుల తరఫున, తర్వాత నిజాముల తరఫున కడప ప్రాంతాన్ని పాలించిన పఠాన్ (మియానా) నాయకులు. కడప గెజిటీర్ అబ్దుల్ నబీ ఖాన్ పాలనను 1714 నుండి లెక్కిస్తుంది. అతను సిద్ధవటం, గండికోట, కంభం, గుర్రంకొండలను పట్టుకుని, పుంగనూరు పాలెగాడు తనకు కప్పం చెల్లించేలా చేసి, బారామహల్‌పై దాడి చేశాడు. 1750లో నాసిర్ జంగ్ హత్యలో, 1751లో ముజఫర్ జంగ్‌పై దాడిలో ఒక కడప నవాబు పాల్గొన్నాడు. 1757లో మరాఠా సేనాని బల్వంత్ రావు నవాబు అబ్దుల్ మజీద్ ఖాన్‌ను ఓడించి చంపి, గుర్రంకొండను తీసుకున్నాడు. వివాదాస్పద వారసత్వం తర్వాత అబ్దుల్ హలీం ఖాన్ 1761 నుండి 1779లో హైదర్ అలీ అతనిని జయించి ఆ దేశాన్ని మీర్ సాహెబ్‌కు ఇచ్చే వరకు పాలించాడు. అది 1792లో నిజాంకు, 1800లో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి వెళ్లింది.

వ్యక్తులు

అబ్దుల్ నబీ ఖాన్ (కడప నవాబు)

సుమారు క్రీ.శ. 1714

18వ శతాబ్దం మొదట్లో కడపను పాలించిన పఠాన్ (మియానా) నవాబు. గ్రిబుల్ ఇచ్చిన కాలక్రమ పట్టిక ఆయనను 'కడప నవాబులలో గొప్పవాడు' అంటుంది. చక్రవర్తి బహదూర్ షా ఆయనకు కడపను భూమి మంజూరుగా ఇచ్చాడని కిర్మాణీ చెప్పారు. కడప గెజిటీర్ ఆయన పాలనను 1714 నుంచి లెక్కిస్తుంది. ఆయన 1714లో సిద్ధవటాన్ని దాని కోట అధికారి నుంచి తీసుకున్నాడు. గండికోట, కంభం, గుర్రంకొండలను తన అధీనంలో ఉంచుకున్నాడు. పుంగనూరు పాలెగాడితో కప్పం కట్టించాడు, బారామహల్‌పై దాడి చేశాడు, ఆర్కాట్ నవాబుతో కలిసి మైసూరు నుంచి డబ్బు వసూలు చేశాడు. కడప పట్టణాన్ని ఆయనే స్థాపించాడని స్థానిక సంప్రదాయం చెబుతుంది. 1732 నాటికి ఆయన పాలన ఆగిపోయింది. ఆ సంవత్సరపు ఒక శాసనం ఆయన కొడుకును నవాబుగా పేర్కొంటుంది.

అబ్దుల్ హలీం ఖాన్ (కడప నవాబు)

క్రీ.శ. 1761–1779

కడపను పాలించిన చివరి పఠాన్ నవాబు. ఆయన 1761 నుంచి 1779లో హైదర్ అలీ జయించే వరకు కడప, సిద్ధవటం (సిధౌట్)లను పాలించాడు. సి. పి. బ్రౌన్ అనువదించిన ఒక తెలుగు కథనం ప్రకారం, 1761లో సిద్ధవటం కోటలోని చెరసాల నుంచి ఆయనను విడిపించారు. నవాబు మొహసిన్ ఖాన్ వెళ్లిపోయినప్పుడు ఆయన పాలకుడయ్యాడు. గ్రిబుల్ ప్రకారం ఆయన తన చిన్నాన్న తర్వాత వచ్చాడు. ఆ చిన్నాన్నను గ్రిబుల్ మహసిం ఖాన్ అంటారు. ఆయన 1769లో హైదర్‌కు డబ్బు చెల్లించాడు, 1776లో గుర్రపు సైనికులను పంపాడు. కానీ హైదర్‌కు వ్యతిరేకంగా నిజాం సేనాపతి పక్షం వహించాడు. 1779లో హైదర్, మీర్ సాహెబ్ దువ్వూరు దగ్గర ఆయన పఠాన్ గుర్రపు సైనికులను ఓడించారు, కడపను తీసుకున్నారు, సిద్ధవటంలో ఆయనను లొంగిపోయేలా చేశారు. ఆయన శ్రీరంగపట్టణంలో ఖైదీగా చనిపోయాడు. ఆయన సోదరి బఖ్షీ బేగంగా హైదర్ భార్య అయింది.

హైదర్ అలీ

క్రీ.శ. 1761–1782

1761లో మైసూరుకు అధిపతి అయి, 1782 డిసెంబర్‌లో చనిపోయే వరకు దానిని పాలించిన సైనికుడు. తెలుగు దేశంలో ఆయన 1762లో మరాఠా మురారిరావు నుంచి పెనుకొండ, మడకశిరలను తీసుకున్నాడు. 1768లో తన బావమరిది మీర్ సాహెబ్ ద్వారా గుర్రంకొండను తిరిగి గెలుచుకున్నాడు. 1775లో బళ్లారిని, 1776లో మురారిరావు నుంచి గుత్తిని తీసుకున్నాడు. 1779లో ఆయన కడప నవాబును జయించాడు. కర్నూలు నవాబు, బళ్లారి, అనంతపురం ప్రాంతాల పాలెగాళ్లు ఆయనకు కప్పం కట్టారు. 1780లో కర్ణాటకపై ఆయన దండయాత్ర రెండవ మైసూరు యుద్ధాన్ని మొదలుపెట్టింది.

టిప్పు సుల్తాన్

క్రీ.శ. 1782–1799

హైదర్ అలీ కొడుకు. 1782 డిసెంబర్ నుంచి 1799 మే 4న శ్రీరంగపట్టణం పతనంలో చంపబడే వరకు మైసూరు పాలకుడు. యువ సేనానిగా ఆయన 1773–74లో మరాఠాల నుంచి గుర్రంకొండను తిరిగి తీసుకున్నాడు. సుల్తాన్‌గా ఆయన గుత్తి, గుర్రంకొండ, కడప, బళ్లారి, అనంతపురం ప్రాంతాన్ని ఆధీనంలో ఉంచుకున్నాడు. ఆయన గుత్తికి, గుర్రంకొండకు ఫైజ్ హిసార్, జఫరాబాద్ అనే కొత్త పేర్లు పెట్టి, రెండు చోట్లా రాగి నాణేలు ముద్రించాడు. 1786లో ఆయన ఆదోనిని ముట్టడించి, రాయదుర్గం, హర్పనహళ్లి పాలెగాళ్లను పట్టుకున్నాడు. 1792 ఒప్పందం ద్వారా ఆయన కడప, గుర్రంకొండ, బళ్లారి, తాడిపత్రిలను నిజాంకు వదులుకున్నాడు. ఆయన మిగిలిన తెలుగు జిల్లాలు ఆయన మరణం తర్వాత నిజాంకు వెళ్లి, 1800లో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి అప్పగించబడ్డాయి.

మీర్ అలీ రజా ఖాన్ (మీర్ సాహెబ్)

క్రీ.శ. 1781 కి ముందు

1781లో చనిపోయిన హైదర్ అలీ బావమరిది, గుర్రంకొండ పాలకుడు. కడప నవాబులు తీసుకునే వరకు ఆయన కుటుంబం గోల్కొండ కింద గుర్రంకొండను జాగీరు (భూమి మంజూరు)గా నిలుపుకుంది. సిరాలో హైదర్ సేనాపతిగా ఆయన 1767లో ఆ కోటను మరాఠాలకు అప్పగించి, వారి నుంచి గుర్రంకొండను పొందాడు. 1768లో ఆయన హైదర్ పక్షానికి తిరిగి వచ్చి, ఆయన తరఫున గుర్రంకొండను నిలుపుకున్నాడు. 1779లో కడప నవాబుపై మొదటి దాడికి ఆయన నాయకత్వం వహించాడు. హైదర్ జయించిన దేశాన్ని గుర్రంకొండతో సహా ఆయనకు సైనిక మంజూరుగా ఇచ్చాడు. దాని కోసం ఆయన 3,000 గుర్రపు సైనికులను ఉంచుకోవాలి. ఆయనను గుర్రంకొండ కోట పాదాల దగ్గరి ఒక మసీదులో ఖననం చేశారు.

సాదతుల్లా ఖాన్

క్రీ.శ. 1732 కి ముందు

దాదాపు 1710–13 నుంచి 1732లో తన మరణం వరకు ఆర్కాటు రాజధానిగా కర్ణాటక నవాబు. ముహమ్మద్ సయీద్‌గా పుట్టిన నవాయత్. ఆయన మొఘల్ సేనాపతి దావూద్ ఖాన్ పన్నీకి దివాన్ (ఆర్థిక అధికారి), ఫౌజ్‌దారు (సైనిక పాలకుడు). కనుమల కింది కర్ణాటక పాలనలో ఆయన దావూద్ ఖాన్ తర్వాత వచ్చాడు. అది తీరం వెంట గుంటూరు నుంచి కొలెరూన్ వరకు విస్తరించి, నెల్లూరును కూడా కలిగి ఉంది. ఒక సిధౌట్ కాలక్రమం ప్రకారం ఆయన 1694లో ఆ స్థలాన్ని తీసుకుని అక్కడ కోట అధిపతిని నియమించాడు. అది ఆయన నవాబు కావడానికి చాలా సంవత్సరాల ముందు. ఆయన ఫౌజ్‌దారు నెల్లూరును పాలించాడు. 1720లో ఆయన ఉదయగిరి జాగీర్ ఇచ్చాడు. కడప, కర్నూలు, సావనూరు పఠాన్ నవాబులతో కలిసి ఆయన మైసూరు నుంచి పెద్ద మొత్తం వసూలు చేశాడు. ఆయన నవాబు పదవిని తన సోదరుని కొడుకు దోస్త్ అలీకి వదిలాడు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (6)
  1. J. D. B. Gribble, A Manual of the District of Cuddapah in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1875, pp. 48–51, 97–98. [Public domain]
  2. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Madras, Vol. I (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1908, pp. 388. [Public domain]
  3. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1915, pp. 35, 39, 44. [Public domain]
  4. Mark Wilks, Historical Sketches of the South of India, in an Attempt to Trace the History of Mysoor, Vol. II (opens in a new tab), Longman, Hurst, Rees, Orme and Brown, London, 1817, pp. 192–195. [Public domain]
  5. William Kirkpatrick (tr. and ed.), Select Letters of Tippoo Sultan to Various Public Functionaries (opens in a new tab), Black, Parry and Kingsbury, London, 1811, pp. 227–228. [Public domain]
  6. C. U. Aitchison (compiler), A Collection of Treaties, Engagements and Sanads relating to India and Neighbouring Countries, Vol. IX: Hyderabad, Mysore and Coorg (4th ed.) (opens in a new tab), Superintendent, Government Printing, India, Calcutta, 1909, pp. 76. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: