అబ్దుల్ మజీద్ ఖాన్ (కడప నవాబు)

నిజాముల తరఫున కడప ప్రాంతాన్ని ఏలిన పఠాన్ నవాబుల్లో అబ్దుల్ మజీద్ ఖాన్ ఒకడు.¹² గొప్ప నవాబు అబ్దుల్ నబీ ఖాన్‌కు, చివరి నవాబు అబ్దుల్ హలీం ఖాన్‌కు మధ్య కాలంలో ఆయన అధికారంలో ఉన్నాడు.¹ ఆయన గురించి చాలా తక్కువ తెలుసు; ఆయన పేరు విషయంలో కూడా ఆధారాలు ఏకీభవించవు.¹³⁴ కడప నవాబులు చూడండి.

ఆయన పేర్లు

ఒక్కో ఆధారం ఆయన పేరును ఒక్కోలా రాస్తుంది:¹³⁵⁴

• గ్రిబుల్ కడప మాన్యువల్ (1875), కడప గెజిటీర్ (1915)లో మహజీద్ ఖాన్¹²
• సి. పి. బ్రౌన్ ‘కర్ణాటక కాలక్రమం’ (1863)లో మజీద్ ఖాన్³
• బ్రౌన్ అనువదించిన (1849) ఆ కుటుంబపు తెలుగు కథనంలో అబ్దుల్ మసీద్ ఖాన్⁵
• హైదర్ అలీ గురించి కిర్మానీ రాసిన చరిత్రకు డబ్ల్యు. మైల్స్ చేసిన అనువాదం (1842)లో అబ్దుల్ ముజీద్ ఖాన్⁴

ఈ పేర్లన్నిటినీ ఏ ఒక్క ఆధారమూ కలపదు; కానీ ఆధారాలు వాటిని జంటలుగా కలుపుతాయి.¹⁵³ గ్రిబుల్ చెప్పే మహజీద్, తెలుగు కథనం చెప్పే అబ్దుల్ మసీద్ ఇద్దరూ అబ్దుల్ హలీం ఖాన్ తండ్రులే.¹⁵ బ్రౌన్ చెప్పే మజీద్, తెలుగు కథనం చెప్పే మసీద్ ఇద్దరూ ఒక అబ్దుల్ హమీద్ ఖాన్ కొడుకులే.³⁵

నవాబు, 1732 నుంచి

అబ్దుల్ నబీ ఖాన్ “ఏమైనా 1732 కంటే ముందే పాలన మానేశాడు” అని గ్రిబుల్ రాశాడు.¹ ఆ సంవత్సరం “ఆయన కొడుకు మహజీద్ ఖాన్‌ను నవాబుగా పేర్కొనే శాసనం” అప్పుడు ఎవరు పాలిస్తున్నారో చూపిస్తుంది.¹ కడప గెజిటీర్ కూడా ఇదే చెబుతుంది.² 1753లో “అబ్దుల్ హమీద్ ఖాన్ కొడుకు మజీద్ ఖాన్ కడపను పాలించాడు” అని బ్రౌన్ కాలక్రమం చెబుతుంది.³ అబ్దుల్ నబీ ఖాన్, కడప చూడండి.

బల్వంత్ రావుతో యుద్ధం, 1757

పీష్వా మరాఠా సేనాని బల్వంత్ రావును పెద్ద సైన్యంతో దక్షిణాన వదిలి వెళ్లాడని గ్రాంట్ డఫ్ చెబుతాడు.⁶ బల్వంత్ రావు “కడప నవాబుకు చెందిన” హోస్కోటను (అప్పట్లో ఔస్కోట) పట్టుకున్నాడు.⁶ అప్పుడు మరాఠా నాయకుడు మురారి రావు కడప, సావనూరు, కర్నూలు నవాబులతో కలిసి అతనికి వ్యతిరేకంగా కూటమి కట్టాడు.⁷

1757 సెప్టెంబరు 24న కడప దగ్గర బల్వంత్ రావు కడప, కర్నూలు నవాబులను ఓడించాడు.⁷ “కడప నవాబు చనిపోయాడు, ఆయన రాజధాని దోపిడీకి గురైంది” అని గ్రాంట్ డఫ్ రాశాడు.⁷ ఆ నవాబు పేరు ఆయన ఇవ్వడు.⁷ “బల్వంత్ రావు చేతిలో” చనిపోయిన నవాబు పేరు అబ్దుల్ ముజీద్ ఖాన్ అని కిర్మానీ చెబుతాడు.⁴ బల్వంత్ రావు మెండ్లే చూడండి.

నవాబు చనిపోయాక బారామహల్‌ను పట్టుకోవడానికి బల్వంత్ రావు 500 మంది గుర్రపు సైనికులు, 2,000 మంది కాల్బలంతో అమృత్ రావును పంపాడని కిర్మానీ చెబుతాడు.⁴ అమృత్ రావు వాణియంబాడి (అప్పట్లో వనంబారి)ని దోచుకున్నాడు.⁴ అప్పుడు బారామహల్‌లో నవాబు ఫౌజ్‌దారు (సైనిక అధికారి) అసద్ ఖాన్ కేవలం ఐదుగురు గుర్రపు సైనికులతో తిరుపత్తూరు నుంచి బయలుదేరాడు.⁴ ఆయన మరాఠాలను తరిమికొట్టాడు; అమృత్ రావు గాయపడ్డాడు.⁴

చనిపోయిన నవాబుకు “వరుసకు సోదరుడు, అత్యంత దగ్గరి బంధువు” అయిన అబ్దుల్ నబీ ఖాన్ సిద్ధవటం కోటలో దాక్కున్నాడని ఓర్మ్ చెబుతాడు.⁸ చివరికి దేశాన్ని సమానంగా పంచుకోవడానికి ఆయన బల్వంత్ రావుతో ఒప్పుకున్నాడు.⁹ మరాఠాలకు గుర్రంకొండ కోట దక్కింది.⁹ సిద్ధవటం, గుర్రంకొండ చూడండి.

ఆయన కొడుకులు

తర్వాతి నవాబు “మూచీ మీర్” “ముందటి నవాబు ముగ్గురు కొడుకులను” సిద్ధవటం కోటలో బంధించాడని గ్రిబుల్ ఇచ్చిన సిద్ధవటం కాలక్రమం చెబుతుంది.¹⁰ వారిలో ఒకడైన అబ్దుల్ హలీం ఖాన్ 1761లో విడుదలై నవాబు అయ్యాడు.¹⁰⁵ హలీం ఖాన్ తమ్ముళ్లు సయ్యద్ మీర్జాన్ ఖాన్, రహ్మా మీర్జాన్ ఖాన్ పేర్లను తెలుగు కథనం ఇస్తుంది.⁵

1779 నాటి ఇద్దరు పఠాన్ సేనానుల పేర్లను కిర్మానీ హుసేనీ మియా, సయీద్ మియా అని ఇస్తాడు.¹¹ వాళ్లు “కుర్మా మియా (ముజీద్ ఖాన్ కొడుకు)” కొడుకులని అంటాడు.¹¹ మొహసిన్ ఖాన్, అబ్దుల్ హలీం ఖాన్ చూడండి.

ఆధారాల మధ్య భేదాలు

• ఆయన తండ్రి. గ్రిబుల్, కడప గెజిటీర్ అబ్దుల్ నబీ ఖాన్ పేరు ఇస్తాయి.¹² బ్రౌన్ కాలక్రమం, తెలుగు కథనం అబ్దుల్ హమీద్ ఖాన్ పేరు ఇస్తాయి.³⁵
• ఆయన మరణం. బల్వంత్ రావు ఆయనను చంపాడని కిర్మానీ చెబుతాడు.⁴ ఆయన పసి కొడుకును విడిచి చనిపోయాడని, తర్వాత ఆయన సోదరుడు మహసిమ్ ఖాన్ నవాబై 1751లో చంపబడ్డాడని గ్రిబుల్ కథనం చెబుతుంది.¹ గ్రిబుల్ సిద్ధవటం కాలక్రమంలో మరాఠాల చేతిలో చనిపోయింది సిద్ధవటం జాగీర్దారు (భూమి మంజూరు పొందినవాడు) సయ్యద్ మీర్; నవాబు “మూచీ మీర్” బతికే ఉన్నాడు.¹⁰
• ఆయన వారసుడు. 1757లో చనిపోయిన నవాబుకు అబ్దుల్ నబీ ఖాన్ “బంధువు, వారసుడు” అని గ్రాంట్ డఫ్, ఓర్మ్ అంటారు.⁷⁸ కిర్మానీ, గ్రిబుల్ కాలక్రమం మొహసిన్ ఖాన్ (మూచీ మీర్)ను తర్వాతి నవాబుగా చెబుతాయి.¹²¹⁰
• 1740 నాటి నవాబు. 1732లో మహజీద్ ఖాన్ పాలించాడని గెజిటీర్ చెబుతుంది.² కానీ 1740లో మరాఠాల చేతిలో ఓడిన నవాబు పేరును అది అబ్దుల్ నబీ ఖాన్ అని ఇస్తుంది; అతను “బహుశా మొదటి అబ్దుల్ నబీ ఖాన్ మనవడు” అని అంటుంది.²

Footnotes

1. J. D. B. Gribble, A Manual of the District of Cuddapah (1875), p. 91 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹

2. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah, Vol. I (1915), p. 41 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

3. C. P. Brown, Carnatic Chronology (1863), p. 73 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

4. Mir Husain Ali Khan Kirmani, The History of Hydur Naik, tr. W. Miles (1842), p. 67 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹

5. Ram Chandra Rao Punganuri, Memoirs of Hyder and Tippoo, tr. C. P. Brown (1849), p. 26, translator’s Telugu account (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

6. James Grant Duff, A History of the Mahrattas, Vol. II (1826), p. 103 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

7. Grant Duff, History of the Mahrattas, Vol. II (1826), p. 104 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

8. Robert Orme, A History of the Military Transactions of the British Nation in Indostan, Vol. II (Madras reprint, 1861), p. 291 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

9. Orme, Military Transactions, Vol. II (1861), p. 292 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

10. Gribble, Cuddapah (1875), p. 51, chronology of Sidhout (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

11. Kirmani, History of Hydur Naik, tr. Miles (1842), p. 355 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

12. Kirmani, History of Hydur Naik, tr. Miles (1842), p. 68 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩