తెలుగు చరిత్రTelugu History

ఘియాసుద్దీన్ తుగ్లక్

ఢిల్లీ తుగ్లక్ వంశాన్ని స్థాపించిన ఘియాసుద్దీన్ తుగ్లక్ 1320 నుంచి 1325 వరకు పాలించాడు. ఆయన తన పెద్ద కొడుకు ఉలుగ్ ఖాన్‌ను రెండుసార్లు వరంగల్ మీదికి పంపాడు. సుల్తాన్ చనిపోయాడనే తప్పుడు వార్త శిబిరంలో వ్యాపించడంతో మొదటి ముట్టడి చెదిరిపోయింది. రెండవసారి వరంగల్‌నూ కాకతీయ రాజు ప్రతాపరుద్రునీ పట్టుకున్నారు. వరంగల్‌కు సుల్తాన్‌పూర్ అని పేరు పెట్టి, దానిని ఢిల్లీ రాజ్యంలోని ఒక ప్రాంతానికి రాజధాని చేశారు. తలంగ్ అనే టంకశాలలో ఆయన పేరుతో నాణేలు ముద్రించారు. 1325లో ఢిల్లీ దగ్గర ఒక చెక్క మండపం కూలి ఆయన మీద పడడంతో ఆయన చనిపోయాడు.

ఘియాసుద్దీన్ తుగ్లక్ 1320 నుంచి 1325 వరకు ఢిల్లీ సుల్తాన్; తుగ్లక్ కుటుంబంలో మొదటి రాజు.12 కాకతీయ రాజు ప్రతాపరుద్రుని రాజధాని వరంగల్ మీదికి ఆయన తన పెద్ద కొడుకు ఉలుగ్ ఖాన్‌ను రెండుసార్లు పంపాడు.34 రెండవ దండయాత్రతో కాకతీయ రాజ్యం అంతమైంది.5 ఉలుగ్ ఖాన్ తర్వాత సుల్తాన్ మహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ అయ్యాడు.3 తెలుగు దేశంలో ఢిల్లీ సుల్తానులు చూడండి.

ఆయన ఎవరు

రాజు కాకముందు ఆయన ఖిల్జీ ఆస్థానంలో బలమైన సర్దారు ఘాజీ మాలిక్.6 సుల్తాన్ ముబారక్ షాను చంపిన ఖుస్రూ ఖాన్ మీదికి ఆయన ఢిల్లీకి దండెత్తి, అతన్ని ఓడించాడు.7 వయసు మీరినా మనసులో చురుకుదనం తగ్గని పాత సైనికుడని వూల్జ్లీ హేగ్ తన కేంబ్రిడ్జ్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఇండియా (1928)లో ఆయనను వర్ణించారు.1 సింహాసనం ఎక్కిన కొద్దికాలానికే తన పెద్ద కొడుకు ఫఖ్రుద్దీన్ ముహమ్మద్ జౌనాకు ఉలుగ్ ఖాన్ అనే బిరుదు ఇచ్చి, వారసునిగా ప్రకటించాడు.1

మొదటి వరంగల్ ముట్టడి

ఖిల్జీ రాజులతోనే ఢిల్లీకి తన విధేయత ముగిసిందని ప్రతాపరుద్రుడు భావించాడని హేగ్ రాశారు.8 అందుకే 1321లో ఆయనను మళ్లీ లొంగదీయడానికి సుల్తాన్ ఉలుగ్ ఖాన్‌ను పంపాడు.8 బరనీ ఈ దండయాత్రను హిజ్రీ 721, అంటే 1321 నాటిదిగా చెబుతాడు (హిజ్రీ అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఇస్లామీయ పద్ధతి).3 యువరాజు వరంగల్ మట్టి కోటనూ రాతి కోటనూ ముట్టడించాడు.3 లోపలివాళ్లు కప్పం ఇస్తామన్నారు; కానీ ఆయన “ఏ షరతులకూ ఒప్పుకోలేదు”.3

అప్పుడు సుల్తాన్ చనిపోయాడనే తప్పుడు వార్త శిబిరంలో వ్యాపించింది.95 చాలామంది సర్దార్లు పారిపోయారు; ముట్టడిలో ఉన్నవాళ్లు బయటికి వచ్చి “సైన్యం సామాను దోచుకున్నారు”.9 ఉలుగ్ ఖాన్ దేవగిరికి వెనక్కి తగ్గవలసి వచ్చింది.9 తర్వాత ఆయన ఢిల్లీ వెళ్లి తండ్రితో రాజీ పడ్డాడు.5

వరంగల్ పతనం

సుల్తాన్ కొడుకును మళ్లీ తెలంగాణకు పంపాడు.45 దారిలో ఉలుగ్ ఖాన్ బీదర్ కోటను పట్టుకున్నాడు.45 తర్వాత వరంగల్‌కు తిరిగి వచ్చి దానిని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.4 “రాయ్ లద్దర్ దేవ్”, అంటే ప్రతాపరుద్రుడు, తన నాయకులు, వారి కుటుంబాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలతో సహా గెలిచినవాళ్ల చేతికి చిక్కాడని బరనీ రాశాడు.4

వరంగల్‌కు సుల్తాన్‌పూర్ అని పేరు మార్చారు. తిలంగ్ దేశాన్ని పాలించడానికి అధికారులను నియమించారు.410 ఆ భూమిని ముస్లిం సర్దార్లకు, అధికారులకు జాగీర్లుగా పంచారని, వరంగల్ ఒక ప్రాంతానికి రాజధాని అయిందని హేగ్ రాశారు.11 వరంగల్ నుంచి యువరాజు ఒడిశాలోని జాజ్‌నగర్ మీద దాడి చేసి నలభై ఏనుగులను తెచ్చాడు.1011 తర్వాత సుల్తాన్ కొడుకును తెలంగాణ నుంచి వెనక్కి పిలిపించి, ఢిల్లీని పాలించమన్నాడు.11 సుల్తాన్ మాత్రం బెంగాల్‌కు వెళ్లాడు.1111 స్టాన్లీ లేన్-పూల్ (1884) ఇచ్చిన ఢిల్లీ టంకశాలల పట్టికలో ఘియాసుద్దీన్ తుగ్లక్ టంకశాలల్లో “తలంగ్” కూడా ఉంది.12

మరణం

బెంగాల్ నుంచి తిరిగి వస్తూ సుల్తాన్ ఢిల్లీ దగ్గరి అఫ్ఘాన్‌పూర్‌లో ఆగాడు.13 అక్కడ ఆయనకు స్వాగతం చెప్పడానికి ఉలుగ్ ఖాన్ ఒక చెక్క మండపం కట్టించాడు.13 ఆ మండపం ఆయన మీద కూలి ఆయనను చంపింది.13 ఇది ఉలుగ్ ఖాన్ పన్నిన పన్నాగమని హేగ్, ఇబ్న్ బతూతాను అనుసరించి, నమ్మారు.13 సుల్తాన్ 1325 ఫిబ్రవరి లేదా మార్చిలో చనిపోయాడు.2

ఆధారాలు భిన్నంగా చెప్పే విషయాలు

  • మొదటి ముట్టడి ఎందుకు విఫలమైంది. శిబిరంలోని ఇద్దరు దుష్టులు పుట్టించిన తప్పుడు వదంతులే కారణమని బరనీ అంటాడు.9 యువరాజే తిరుగుబాటు చేయాలనుకున్నాడని ఇబ్న్ బతూతా అంటాడు; హేగ్ అతన్నే అనుసరిస్తారు.145 శిబిరంలో “ప్రాణాంతకమైన జబ్బు” కూడా వ్యాపించిందని ఫెరిష్తా చెబుతాడు.15
  • వరంగల్ పతనమైన సంవత్సరం. బరనీ కథనం దానిని 1321 దండయాత్ర తర్వాత కొద్దికాలానికే ఉంచుతుంది.34 ఫెరిష్తా వెనుదిరగడాన్ని హిజ్రీ 722 (1322)లో, ఆ తర్వాత వరంగల్ పట్టుబడడాన్ని చెబుతాడు.16 హేగ్ 1323 అంటారు.5
  • ఆయన మరణం. ఉలుగ్ ఖాన్‌ను నిందించే ఇబ్న్ బతూతానే హేగ్ అనుసరిస్తారు.13 ఇది బరనీ, ఆయనను అనుసరించిన భారతీయ చరిత్రకారుల కథనానికి భిన్నమని హేగ్ గుర్తుచేస్తారు.13

Footnotes

  1. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 127 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  2. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 135 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  3. H. M. Elliot and John Dowson, The History of India as Told by Its Own Historians, Vol. III (1871), p. 231, Barani, Tarikh-i Firoz Shahi (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  4. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 233, Barani (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  5. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 131 and note 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  6. Wolseley Haig (ed.), The Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 124 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 125 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 130 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  9. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 232, Barani (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  10. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 234, Barani (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  11. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 132 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  12. Stanley Lane-Poole, The Coins of the Sultans of Dehli in the British Museum (1884), p. xv and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  13. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 134 and note 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  14. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 609, Ibn Batuta (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  15. Muhammad Qasim Ferishta, tr. John Briggs, History of the Rise of the Mahomedan Power in India, Vol. I (1829), p. 403 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  16. Ferishta, tr. Briggs, Vol. I (1829), p. 404 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

రాజవంశాలు

తెలుగు దేశంలో ఢిల్లీ సుల్తానులు

సుమారు క్రీ.శ. 1303–1344

ఢిల్లీకి చెందిన ఖిల్జీ, తుగ్లక్ సుల్తానులు 1303 నుంచి 1323 మధ్య కాకతీయ రాజధాని వరంగల్‌పైకి ఐదు సైన్యాలను పంపారు. 1309–10లో మాలిక్ కాఫూర్ ముట్టడి, 1318లో ఖుస్రూ ఖాన్ ముట్టడి కప్పంతో ముగిశాయి. తర్వాత ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్‌గా పాలించిన ఉలుగ్ ఖాన్ రెండవ ప్రయత్నంలో నగరాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ప్రతాపరుద్రుని ఢిల్లీ వైపు పంపి, వరంగల్‌కు సుల్తాన్‌పూర్ అని పేరు మార్చాడు. పది సంవత్సరాలకు కొంచెం ఎక్కువ కాలం తెలింగాణ (తిలంగ్) సుల్తానుల రాజ్యంలో ఒక రాష్ట్రంగా ఉంది. మతం మారిన తెలుగువాడు మాలిక్ మక్బూల్ కొంతకాలం దానిని పాలించాడు. తర్వాత కాపయ నాయకుని నాయకత్వంలో జరిగిన తిరుగుబాటు ఢిల్లీ అధికారులను వెళ్లగొట్టింది. కాపయ నాయకుని బరనీ కన్యా నాయక్ అని పిలిచాడు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (4)
  1. H. M. Elliot and John Dowson (eds.), The History of India as Told by Its Own Historians: The Muhammadan Period, Vol. III (opens in a new tab), Trübner and Co., London, 1871, pp. 231–234, 609. Barani and Ibn Batuta in translation. [Public domain]
  2. Wolseley Haig (ed.), The Cambridge History of India, Vol. III: Turks and Afghans (opens in a new tab), Cambridge University Press, Cambridge, 1928, pp. 124–125, 127, 130–132, 134–135. [Public domain]
  3. Muhammad Qasim Ferishta (tr. John Briggs), History of the Rise of the Mahomedan Power in India till the Year A.D. 1612, Vol. I (opens in a new tab), Longman, Rees, Orme, Brown and Green, London, 1829, pp. 403–405. [Public domain]
  4. Stanley Lane-Poole, The Coins of the Sultans of Dehli in the British Museum (opens in a new tab), Trustees of the British Museum, London, 1884, xv. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: