పిల్లలమర్రి పినవీరభద్రుడు

పిల్లలమర్రి పినవీరభద్రుడు 15వ శతాబ్దం చివరి భాగపు తెలుగు కవి.¹ తర్వాత తనను తాను విజయనగర రాజుగా చేసుకున్న సాళువ నరసింహుని ఆస్థాన కవి ఆయన.¹² ఆయన జైమిని భారతము (జైమిని ముని చెప్పిన మహాభారతం) ఆ రాజుకు అంకితం.² దాని ప్రారంభం సాళువ కుటుంబం, దాని యుద్ధాల గురించి ఒక కవి కథనాన్ని చరిత్రకారులకు ఇస్తుంది.²³

సాళువ ఆస్థాన కవి

పి. చెంచయ్య (P. Chenchiah), రాజా ఎం. భుజంగరావు (Raja M. Bhujanga Rao) తమ తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర (1928)లో ఆయనను 1450–80 నాటివానిగా చెబుతారు.¹ వారు ఆయనను “సాళువ నరసింహ రాజు ఆస్థాన కవి” అంటారు.¹ వారి కథనంలో సాళువ నరసింహుడు కొంత కాలం విజయనగర రాజు విరూపాక్షుని సేనాపతి.¹ తర్వాత ఆయన రాజును పక్కకు నెట్టి సొంతంగా పాలించాడు.¹

వారు ఆ కవిని సంస్కృతంలో, వేదాలలో పండితుడిగా, “పవిత్రతకు విస్తృత కీర్తి” కలవాడిగా వర్ణిస్తారు.¹ ఆయన వంశవృక్షంలో చాలా మంది కవులు ఉన్నారని వారు జోడిస్తారు.¹ ఆయన గురువు భారతీతీర్థ స్వామి.¹⁴ పండితుడిగా ఆయనను శ్రీనాథుని కంటే కూడా పైన ఉంచారని 1944లో పి. టి. రాజు (P. T. Raju) రాశారు.⁵

ఆయన రచనలు

చెంచయ్య, భుజంగరావు ఏడు రచనలను జాబితా చేస్తారు.⁴ వాటిలో రెండు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి:⁴

• జైమిని ముని చెప్పిన రూపంలో మహాభారత కథ జైమిని భారతము
• శకుంతల కథపై ఒక శృంగార కావ్యం శృంగార శాకుంతలము⁴

పోయిన రచనలలో అవతార దర్పణము, నారదీయము ఉన్నాయి.⁴ రాజు కూడా మిగిలి ఉన్న అవే రెండు రచనలను ఇస్తారు.⁵ ఆస్థాన కవులు ఆయన శైలిని నెమ్మదిగా విచ్చుకుని గాలిని సువాసనతో నింపే కలువతో పోల్చారు.⁴

ఆయన తర్వాతి కవులను ప్రభావితం చేశాడు. మనుచరిత్రములోని వేట దృశ్యంలో అల్లసాని పెద్దన ఆయనను అనుసరించాడని చెంచయ్య, భుజంగరావు కనుగొన్నారు.⁶ 1943లో రాసిన కె. సీతారామయ్య (K. Sitaramaiya) ఆయనను నాచన సోమన, శ్రీనాథునితో పాటు పేర్కొన్నారు.⁷ ఆయన అభిప్రాయంలో ఈ ముగ్గురూ తర్వాతి ప్రబంధం (దీర్ఘ కథా కావ్యం)కు పునాదులు వేశారు.⁷

జైమిని భారతము చరిత్రకారులకు ఏమి చెబుతుంది

ఎస్. కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ (S. Krishnaswami Aiyangar) తన Sources of Vijayanagar History (విజయనగర చరిత్ర ఆధారాలు) (1919)లో ఆ కావ్యపు ప్రారంభాన్ని ముద్రించారు.² సాళువ నరసింహుని గురించి దాని కథనాన్ని ఆయన ఇలా సంక్షిప్తం చేశారు:²³

• అది రాజు కుటుంబాన్ని ఆయన పూర్వీకుడు సాళువ మంగు వరకు గుర్తిస్తుంది
• ఆయన తమిళ దేశాన్ని జయించాడని, దండెత్తి వచ్చిన ఒడిశా (అప్పుడు ఒరిస్సా) గజపతి రాజు బలాన్ని విరిచాడని అది చెబుతుంది
• ఆయన తీసుకున్న కోటల పేర్లు అది చెబుతుంది, వాటిలో జింజీ, భువనగిరి, పెనుకొండ ఉన్నాయి
• వారం తర్వాత వారం ఆయన బ్రాహ్మణులకు పెద్ద దానాలు చేశాడని అది చెబుతుంది²³

ఆ కావ్యం పోషకుని కోసం రాసిన ఆయన ప్రశంస.² కానీ సాళువ నరసింహుని ఎదుగుదలను గుర్తించడానికి కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ ఇతర రచనలతో పాటు దానిని ఉపయోగించారు.⁸

ఆయన గురించి చెప్పే కథలు

చెంచయ్య, భుజంగరావు రెండు ప్రసిద్ధ కథలు చెబుతారు. రెండిటినీ వారు జాగ్రత్తగా చూస్తారు.

మొదటిది శ్రీనాథుని గురించి.⁹¹⁰ తన తెలుగు నైషధము గురించి బాలుని అభిప్రాయం కావాలని శ్రీనాథుడు కోరాడు. ఆ బాలుడు వీధిలో ఆడుకుంటూ కనిపించాడు.⁹¹⁰ ఒక సంస్కృత పదబంధాన్ని ఆయన ఎలా అనువదించాడని బాలుడు అడిగాడు.¹⁰ శ్రీనాథుని రూపం సంస్కృతం నుంచి ఒకే ఒక అక్షరంలో భిన్నంగా ఉంది.¹⁰ “మీ ఏకైక చేర్పు ‘డ’ అనే అక్షరమే అనిపిస్తుంది” అని బాలుడు అన్నాడు.¹⁰ “దీనిని మనం గంభీరమైన విమర్శగా తీసుకోలేము” అని చరిత్రకారులు రాశారు.¹⁰

రెండవది జైమిని భారతము గురించి.⁴ కవి విచ్చలవిడి జీవితం గడిపి, ఆ కావ్యాన్ని చివరి రోజు వరకు వదిలేశాడని వారు చెబుతారు.⁴ ఆయన ఒక గదిలో తలుపు వేసుకున్నాడు. తాళం చెవి రంధ్రం గుండా చూసిన ఆయన సోదరుడికి ఒక స్త్రీ వేగంగా రాస్తూ కనిపించింది.⁴ ఆమె సరస్వతీ దేవి అని, ఆమె ఒకే రాత్రిలో ఆ కావ్యాన్ని పూర్తి చేసిందని కథ చెబుతుంది.⁴ దానికి బదులు ఆయన స్నేహితులలో “అసాధారణ ప్రతిభ గల ఒక కవయిత్రి” ఆయనకు సాయం చేసిందని చరిత్రకారులు సూచించారు.⁴¹¹ దీనిని వారు తమ సొంత ఊహగా ఇచ్చారు.⁴

Footnotes

1. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 66 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹

2. Krishnaswami Aiyangar, Sources of Vijayanagar History (1919), p. 85, extract 31, the Jaimini Bharatamu (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

3. Krishnaswami Aiyangar, Sources of Vijayanagar History (1919), p. 86 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

4. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 67 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹²

5. P. T. Raju, Telugu Literature (1944), p. 28 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²

6. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 73 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

7. K. Sitaramaiya, A Hand Book of Telugu Literature (1943), p. 33 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²

8. S. Krishnaswami Aiyangar (ed.), Sources of Vijayanagar History (1919), introduction, pp. 7–8 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

9. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 61 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

10. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 62 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

11. Chenchiah and Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 103 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩