తెలుగు చరిత్రTelugu History

మూడవ పులుమావి (శాతవాహన)

విన్సెంట్ స్మిత్ నాలుగవ పులుమాయి అని పిలిచిన మూడవ పులుమావి పురాణ జాబితాల్లోని చివరి శాతవాహన రాజు; పురాణాలు అతనికి సా.శ. మూడో శతాబ్దం మొదట్లో ఏడేళ్ల పాలన ఇస్తాయి. అతని గురించి కచ్చితంగా తెలిసింది చాలా తక్కువ. ఆదోని దగ్గరి మ్యాకదోని శిలాశాసనంలోని పులుమావి రాజు ఇతనేనని కొందరు పండితులు భావిస్తారు; ఆ శాసనాన్ని పరిష్కరించినవారు మాత్రం ఆ రాజును అంతకుముందరి వాసిష్ఠీపుత్ర పులుమావిగా భావించారు. అతని తర్వాత శాతవాహన సామ్రాజ్యం ముక్కలైంది.

పురాణాల జాబితాల ప్రకారం మూడవ పులుమావి శాతవాహనుల చివరి రాజు.1 సామ్రాజ్యం ముక్కలవుతున్న సా.శ. మూడో శతాబ్దం మొదట్లో అతను పాలించాడు.23 పురాణాలు అతనికి ఇచ్చింది ఏడేళ్లే.1 చివరి ముగ్గురు రాజులు “కేవలం పేర్లు మాత్రమే” అని విన్సెంట్ స్మిత్ అన్నారు; అయితే వారిలో చంద్రశ్రీ నిజంగా ఉన్నాడని నాణేలు రుజువు చేస్తాయి.3 కానీ కొందరు పండితులు ఈ రాజును ఆదోని దగ్గరి ఒక శిలాశాసనంతో ముడిపెట్టారు.45

పురాణాలలో

ఎఫ్. ఇ. పార్గిటర్ అనువాదం ప్రకారం పురాణాలు ఆంధ్ర రాజుల జాబితాను ఇలా ముగిస్తాయి: విజయుడు, చండశ్రీ శాతకర్ణి తర్వాత “వారిలో మరొకడైన పులోమావి 7 సంవత్సరాలు పాలిస్తాడు”.1 ఆ మాటలకు “చివరివాడు” అనే అర్థం కూడా రావచ్చని పార్గిటర్ గుర్తించారు.1 ఈ ముప్పై మంది ఆంధ్ర రాజులు 460 సంవత్సరాలు భూమిని ఏలుతారని పురాణాలు ఆ తర్వాత చెబుతాయి.1

విన్సెంట్ స్మిత్‌ను అనుసరించిన రాబర్ట్ సూయెల్ జాబితా (1932) అతన్ని మూడవ పులుమాయి లేదా పులోమావి అంటుంది.2 సుమారు సా.శ. 229 నుంచి అతనికి ఏడేళ్లు ఇస్తుంది.2 సుమారు సా.శ. 236 నాటికి ఈ వంశం పూర్తిగా అంతరించిందని, దానికి కారణాలు సరిగా తెలియవని సూయెల్ రాశారు.2

నాణేలు, శాసనాలు

స్మిత్‌కు ఇతని గురించి దాదాపు ఏమీ దొరకలేదు. తర్వాతి ఆంధ్ర రాజుల గురించి ఆయన ఇచ్చిన పట్టికలో ఇతను నాలుగవ పులుమాయి; అందులో ఇతనిదని కచ్చితంగా చెప్పగల శాసనం ఏదీ లేదు.6 పులుమావి పేరున్న కొన్ని నాణేలు ఏ రాజువో చెప్పడం కష్టమని ఆ పట్టిక జోడిస్తుంది.6 ఏదో ఒక రోజు పరిశోధనలో ఈ రాజు నాణేలు కూడా దొరుకుతాయని స్మిత్ ఆశించారు.3

మ్యాకదోని ప్రశ్న

ఆదోని దగ్గర ఒక బండపై ఉన్న మ్యాకదోని శాసనం “శాతవాహనుల రాజు సిరి-పులుమావి” ఎనిమిదవ ఏట నాటిది.7 దాన్ని పరిష్కరించిన వి. ఎస్. సుక్తంకర్‌కు పులుమావి అనే పేరున్న రాజులు కనీసం నలుగురు తెలుసు.7 స్మిత్ జాబితా వారిలో తర్వాతి ఇద్దరికీ సుమారు ఏడేళ్ల చొప్పునే ఇచ్చింది; ఎనిమిదవ ఏటి శాసనానికి అది సరిపోదు.7 అందుకే సుక్తంకర్ అంతకుముందరి వాసిష్ఠీపుత్ర పులుమావిని ఎంచుకున్నారు; అయితే ఆ ఎంపిక అనిశ్చితమైనదని ఒప్పుకున్నారు.7

1920లో జి. జూవో-డుబ్రేయి దీనితో విభేదించారు. ఈ శాసనపు అక్షరాలు గొప్ప పులుమావి శాసనాల అక్షరాల కంటే “చాలా తక్కువ ప్రాచీనమైనవి” అని ఆయన గమనించారు.4 ఆయన దృష్టిలో అవి చుటులు, తొలి పల్లవుల అక్షరాలను ఎక్కువగా పోలి ఉన్నాయి.4 కాబట్టి మ్యాకదోని రాజు మత్స్య పురాణ జాబితాలోని చివరి రాజే అయ్యే అవకాశం “చాలా ఎక్కువ” అని ఆయన భావించారు.4 పురాణాలు ఇచ్చిన ఏడేళ్ల లెక్కను ఆయన నమ్మలేదు, పక్కన పెట్టారు.4

ఈ శాసనంలో డుబ్రేయికి ఒక పాఠం కనిపించింది. ఈ రాజు ఎనిమిదవ ఏట తుంగభద్రకు దక్షిణాన ఉన్న దేశాన్ని స్కందనాగుడు అనే మహాసేనాపతి పాలిస్తున్నట్లు అది చూపిస్తుంది.4 వంశం ఎందుకు పతనమైందో వివరించడానికి ఇది సాయపడుతుందని డుబ్రేయి భావించారు.4

1939లో డి. సి. సర్కార్ కూడా మ్యాకదోనిని జాబితాలోని చివరి రాజు పులోమ లేదా పులుమావి ఏకైక శాసనంగా పేర్కొన్నారు.5 అది బళ్లారి జిల్లాలో ఉన్నందువల్ల, ఈ రాజు అసలైన ఆంధ్ర దేశాన్ని పాలించాడని కచ్చితంగా చెప్పలేమని ఆయన అన్నారు.5 మ్యాకదోని రాజును సాధారణంగా యజ్ఞశ్రీ తర్వాత ఉంచుతారని 1959లో ఆయన గుర్తించారు.8

అతని తర్వాత

సుమారు సా.శ. 225 నుంచి 250 మధ్య బప్ప అనే పల్లవ రాజు కొత్త వంశాన్ని స్థాపించాడని సూయెల్ రాశారు.2 అది కృష్ణా నది నుంచి దక్షిణాన కంచి వరకు పాలించింది; ఈశాన్య ప్రాంతాన్ని కళింగ రాజులు పట్టుకున్నారు.2 ఇక్ష్వాకులు కూడా చూడండి.

ఆధారాలు భిన్నంగా చెప్పే విషయాలు

  • మ్యాకదోని రాజు. సుక్తంకర్ (1918) అతన్ని వాసిష్ఠీపుత్ర పులుమావిగా గుర్తించారు.7 డుబ్రేయి (1920), సర్కార్ (1939) అతన్ని చివరి పులుమావిగా భావించారు.45
  • అతని సంఖ్య. సూయెల్ అతన్ని మూడవ పులుమాయి అంటారు.2 స్మిత్ నాలుగవ పులుమాయి అంటారు.3
  • వంశం ముగింపు. స్మిత్ సుమారు సా.శ. 225 అంటారు.3 సూయెల్ సుమారు సా.శ. 236 అంటారు.2

Footnotes

  1. F. E. Pargiter (ed.), The Purana Text of the Dynasties of the Kali Age (1913), p. 72, translation and notes (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  2. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 325 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  3. Vincent A. Smith, The Early History of India, 4th ed. (1924), pp. 223–224 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  4. G. Jouveau-Dubreuil, Ancient History of the Deccan (1920), p. 51 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  5. D. C. Sircar, The Successors of the Satavahanas in Lower Deccan (1939), p. 163 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  6. Smith, Early History of India (1924), table “The Later Andhra Kings and Connected Dynasties”, PDF p. 271 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  7. V. S. Sukthankar, “A New Andhra Inscription of Siri-Pulumavi”, Epigraphia Indica XIV (1918), p. 154 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  8. D. C. Sircar, “Two Inscriptions from Guntur District”, Epigraphia Indica XXXII (1959), p. 83 and n. 9 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

రాజవంశాలు

శాతవాహనులు

సుమారు క్రీ.పూ. 200 – క్రీ.శ. 225

శాతవాహనులు పురాణాలు ఆంధ్రులుగా పేర్కొనే దక్కన్ రాజవంశం. వారి తర్వాతి రాజులు సామాన్య శకం 2వ శతాబ్దంలో, 3వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో కృష్ణా లోయను, గోదావరి డెల్టాను, రాయలసీమలోని కొన్ని భాగాలను పాలించారు. ఆ వంశం ఎక్కడ, ఎప్పుడు ప్రారంభమైంది, తెలుగు దేశానికి ఎప్పుడు చేరింది అనే విషయాలపై ఇంకా చర్చ ఉంది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (7)
  1. F. E. Pargiter (ed.), The Purana Text of the Dynasties of the Kali Age, with Introduction and Notes (opens in a new tab), Oxford University Press (Humphrey Milford), London, 1913, pp. 72. [Public domain]
  2. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 325. Public domain in India; paraphrased. [Public domain in India]
  3. Vincent A. Smith (rev. S. M. Edwardes), The Early History of India from 600 B.C. to the Muhammadan Conquest, 4th ed. (opens in a new tab), Clarendon Press, Oxford, 1924, pp. 223–224 and table (PDF p. 271). [Public domain]
  4. F. W. Thomas (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XIV (1917–18) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, Calcutta, 1918, pp. 154. V. S. Sukthankar, 'A New Andhra Inscription of Siri-Pulumavi' (No. 9). [Public domain]
  5. G. Jouveau-Dubreuil, Ancient History of the Deccan (opens in a new tab), The author, Pondicherry (translated by V. S. Swaminadha Dikshitar), 1920, pp. 51. [Public domain]
  6. D. C. Sircar, The Successors of the Satavahanas in Lower Deccan (opens in a new tab), University of Calcutta, 1939, pp. 163. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  7. D. C. Sircar and B. Ch. Chhabra (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXXII (1957–58) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1959, pp. 83. D. C. Sircar, 'Two Inscriptions from Guntur District' (No. 8). [Public domain in India]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: