ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

విజయపురి ఇక్ష్వాకులు

క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దంలో, 4వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో దిగువ కృష్ణా లోయను పాలించిన రాజవంశం. వారి రాజధాని నాగార్జునకొండ లోయలోని విజయపురి. ప్రాకృత, సంస్కృత శాసనాల నుండి నలుగురు రాజులు తెలుసు. రాజులు వైదిక యజ్ఞాలు చేసి, శివునికి, కార్తికేయునికి ఆలయాలు కట్టించారు. రాజకుటుంబపు స్త్రీలు రాజధానిలోని బౌద్ధ విహారాలకు దానాలు ఇచ్చారు.

పూర్తి చార్టు కోసం పక్కకు జరపండి; వివరాల కోసం ఏదైనా పట్టీని తాకండి.

ప్రతి పట్టీ ఒక ప్రాంతాన్ని పాలించిన శక్తి; కాలం ఎడమ నుంచి కుడికి. గీతల అంచు = సుమారు తేదీలు. వివరాల కోసం పట్టీని ఎంచుకోండి.

150175200225250275300325350375400425మౌర్యులు, శాతవాహనులు (క్రీ.పూ. 300 – క్రీ.శ. 225)మౌర్యులు, శాతవాహనులుఇక్ష్వాకులు, విష్ణుకుండినులు, తొలి రాజ్యాలు (క్రీ.శ. 225–624)ఇక్ష్వాకులు, విష్ణుకుండినులు, తొలి రాజ్యాలుతెలంగాణశాతవాహనులువాకాటకులుఇక్ష్వాకులువిష్ణుకుండినులుకోస్తా ఆంధ్రశాతవాహనులుపల్లవులుఇక్ష్వాకులుశాలంకాయనులురాయలసీమశాతవాహనులుపల్లవులు150175200225250275300325350375400425
జాబితాగా చూపించు

మౌర్యులు, శాతవాహనులు క్రీ.పూ. 300 – క్రీ.శ. 225

తెలంగాణ
శాతవాహనులు (సుమారు క్రీ.పూ. 220 – క్రీ.శ. 225)
కోస్తా ఆంధ్ర
శాతవాహనులు (సుమారు క్రీ.పూ. 220 – క్రీ.శ. 225)
రాయలసీమ
శాతవాహనులు (సుమారు క్రీ.శ. 1–225)

ఇక్ష్వాకులు, విష్ణుకుండినులు, తొలి రాజ్యాలు క్రీ.శ. 225–624

తెలంగాణ
వాకాటకులు (సుమారు క్రీ.శ. 300–500) · ఇక్ష్వాకులు (సుమారు క్రీ.శ. 225–352) · విష్ణుకుండినులు (సుమారు క్రీ.శ. 375–612)
కోస్తా ఆంధ్ర
పల్లవులు (సుమారు క్రీ.శ. 250–630) · ఇక్ష్వాకులు (సుమారు క్రీ.శ. 225–350) · శాలంకాయనులు (సుమారు క్రీ.శ. 300–470)
రాయలసీమ
పల్లవులు (సుమారు క్రీ.శ. 300–900)
రాజ్యాలు, సామ్రాజ్యాలు అనిశ్చిత లేదా వివాదాస్పద తేదీలు ముందుగా మరో ప్రాంతంలో ఈ పేజీ

పాలనాకాలాలు

ప్రతి పట్టీ ఒక రాజు పాలనాకాలం; కాలం ఎడమ నుంచి కుడికి. c. = సుమారు తేదీ.

200225250275300325350375వాసిష్ఠీపుత్ర చాంతమూల · సుమారు క్రీ.శ. 225–255 · సుమారు 30 సం.వాసిష్ఠీపుత్ర చాంతమూలసుమారు క్రీ.శ. 225–255 · సుమారు 30 సం.మాఠరీపుత్ర వీరపురుషదత్త · సుమారు క్రీ.శ. 255–275 · సుమారు 20 సం.మాఠరీపుత్ర వీరపురుషదత్తసుమారు క్రీ.శ. 255–275 · సుమారు 20 సం.వాసిష్ఠీపుత్ర ఎహువుల చాంతమూల · సుమారు క్రీ.శ. 280–335 · సుమారు 55 సం.వాసిష్ఠీపుత్ర ఎహువుల చాంతమూలసుమారు క్రీ.శ. 280–335 · సుమారు 55 సం.వాసిష్ఠీపుత్ర రుద్రపురుషదత్త · సుమారు క్రీ.శ. 335–346 · సుమారు 11 సం.వాసిష్ఠీపుత్ర రుద్రపురుషదత్తసుమారు క్రీ.శ. 335–346 · సుమారు 11 సం.
  1. వాసిష్ఠీపుత్ర చాంతమూలసుమారు క్రీ.శ. 225–255 · సుమారు 30 సం.
  2. మాఠరీపుత్ర వీరపురుషదత్తసుమారు క్రీ.శ. 255–275 · సుమారు 20 సం.
  3. వాసిష్ఠీపుత్ర ఎహువుల చాంతమూలసుమారు క్రీ.శ. 280–335 · సుమారు 55 సం.
  4. వాసిష్ఠీపుత్ర రుద్రపురుషదత్తసుమారు క్రీ.శ. 335–346 · సుమారు 11 సం.
పాలనాకాలం · సుమారు = అంచనా తేదీ

Approximate reign years after D. C. Sircar (Epigraphia Indica XXXV), who dated two inscriptions by the cyclic year Vijaya to 273–74 and 333–34. The chart follows his first alternative, with an Abhira interregnum about 275–80 (not shown); in his second, the three later kings fill about 265–335. The start of Chamtamula's reign is not dated by any inscription.

వంశవృక్షం

పాలకులు, వారసత్వాన్ని వివరించే బంధువులు. ప్రతి గీత ఒక వ్యక్తి పుటలోని ఆధారసహిత వాక్యంపై ఆధారపడింది; ఆధారాలు వృక్షం కింద ఉన్నాయి. ఆ పుటను తెరవడానికి కార్డును ఎంచుకోండి.

  • తల్లిదండ్రులు, సంతానం
  • వివాహం
  • దత్తత
  • ఆధారాలు విభేదిస్తున్నాయి (కింద చూడండి)
  • సోదరుడు లేదా సోదరి
  • వారసత్వ క్రమం
వంశవృక్షం: Ikshvakus of Vijayapuriవాసిష్ఠీపుత్ర చాంతమూలసుమారు క్రీ.శ. 225–2551మాఢరివీరపురుషదత్తుని తల్లి(అతని మాతృనామం నుంచి)అడవి చాంతిసిరిధనక కుటుంబపుఖందవిసాఖంనకుని భార్యమాఠరీపుత్రవీరపురుషదత్తసుమారు క్రీ.శ. 255–2752భట్టిదేవరాణి, ఎహువుల చాంతమూలునితల్లియఖిలినికరాణి, ఎళి ఎహువులదాసునితల్లిబాపిసిరినికఛఠిసిరిరాణులు; అతని మేనత్తహమ్మసిరి కుమార్తెలురుద్రధరభట్టారికరాణి; ఉజ్జయిని రాజుకుమార్తె (ఫోగెల్ సవరించినపఠనం)వాసిష్ఠీపుత్ర ఎహువులచాంతమూలసుమారు క్రీ.శ. 280–3353కుపనసిరిరాణి; పుష్యకందీయ కుటుంబంవర్మభట్టరాణి; ఒక శక మహాక్షత్రపునికుమార్తెఎళి ఎహువులదాసురాకుమారుడు, మహాసేనాపతికొడబలిసిరివనవాస మహారాజు భార్యవీరపురుషదత్తుడుయువరాజు, సేనాపతివాసిష్ఠీపుత్రరుద్రపురుషదత్తసుమారు క్రీ.శ. 335–3464చాంతిసిరిరాకుమారి; మహాస్తూప దాతకందసిరిపూకీయ కుటుంబం; మహాసేనాపతిచాంతిసిరి కుమార్తెవీరపురుషదత్తుని రాణిహమ్మసిరివీరపురుషదత్తుని ఇద్దరురాణుల తల్లి

  1. తరం 1

    • మాఢరివీరపురుషదత్తుని తల్లి (అతని మాతృనామం నుంచి)భార్య: వాసిష్ఠీపుత్ర చాంతమూల
    • 1వాసిష్ఠీపుత్ర చాంతమూలసుమారు క్రీ.శ. 225–255భర్త: మాఢరిసోదరుడు: చాంతిసిరిసోదరుడు: హమ్మసిరి
    • కందసిరిపూకీయ కుటుంబం; మహాసేనాపతిభర్త: చాంతిసిరి
    • చాంతిసిరిరాకుమారి; మహాస్తూప దాతసోదరి: వాసిష్ఠీపుత్ర చాంతమూలభార్య: కందసిరి
    • హమ్మసిరివీరపురుషదత్తుని ఇద్దరు రాణుల తల్లిసోదరి: వాసిష్ఠీపుత్ర చాంతమూల

  2. తరం 2

    • భట్టిదేవరాణి, ఎహువుల చాంతమూలుని తల్లిభార్య: మాఠరీపుత్ర వీరపురుషదత్త
    • 2మాఠరీపుత్ర వీరపురుషదత్తసుమారు క్రీ.శ. 255–275కుమారుడు: మాఢరి మరియు వాసిష్ఠీపుత్ర చాంతమూలభర్త: భట్టిదేవభర్త: యఖిలినికభర్త: బాపిసిరినిక, ఛఠిసిరిభర్త: రుద్రధరభట్టారిక
    • యఖిలినికరాణి, ఎళి ఎహువులదాసుని తల్లిభార్య: మాఠరీపుత్ర వీరపురుషదత్త
    • బాపిసిరినిక, ఛఠిసిరిరాణులు; అతని మేనత్త హమ్మసిరి కుమార్తెలుభార్యలు: మాఠరీపుత్ర వీరపురుషదత్త
    • రుద్రధరభట్టారికరాణి; ఉజ్జయిని రాజు కుమార్తె (ఫోగెల్ సవరించిన పఠనం)భార్య: మాఠరీపుత్ర వీరపురుషదత్త
    • అడవి చాంతిసిరిధనక కుటుంబపు ఖందవిసాఖంనకుని భార్యకుమార్తె: వాసిష్ఠీపుత్ర చాంతమూల
    • చాంతిసిరి కుమార్తెవీరపురుషదత్తుని రాణికుమార్తె: చాంతిసిరి మరియు కందసిరి

  3. తరం 3

    • కుపనసిరిరాణి; పుష్యకందీయ కుటుంబంభార్య: వాసిష్ఠీపుత్ర ఎహువుల చాంతమూల
    • 3వాసిష్ఠీపుత్ర ఎహువుల చాంతమూలసుమారు క్రీ.శ. 280–335కుమారుడు: భట్టిదేవ మరియు మాఠరీపుత్ర వీరపురుషదత్తభర్త: కుపనసిరిభర్త: వర్మభట్ట
    • వర్మభట్టరాణి; ఒక శక మహాక్షత్రపుని కుమార్తెభార్య: వాసిష్ఠీపుత్ర ఎహువుల చాంతమూల
    • ఎళి ఎహువులదాసురాకుమారుడు, మహాసేనాపతికుమారుడు: మాఠరీపుత్ర వీరపురుషదత్త మరియు యఖిలినిక
    • కొడబలిసిరివనవాస మహారాజు భార్యకుమార్తె: మాఠరీపుత్ర వీరపురుషదత్త

  4. తరం 4

    • వీరపురుషదత్తుడుయువరాజు, సేనాపతికుమారుడు: కుపనసిరి మరియు వాసిష్ఠీపుత్ర ఎహువుల చాంతమూల
    • 4వాసిష్ఠీపుత్ర రుద్రపురుషదత్తసుమారు క్రీ.శ. 335–346కుమారుడు: వాసిష్ఠీపుత్ర ఎహువుల చాంతమూల
వృక్షంలోని ప్రతి గీతకు ఆధారాలు
  • మాఢరి · వాసిష్ఠీపుత్ర చాంతమూల (వివాహం)
    • He was the son of King Vasishthiputra Chamtamula, whom he succeeded, and of a mother known only from his metronymic (name taken from the mother), Madhari (Mathari). →
      1. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 20 (archive.org (opens in a new tab)).
      2. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 16, genealogical table (archive.org (opens in a new tab)).
  • మాఢరి మరియు వాసిష్ఠీపుత్ర చాంతమూల → మాఠరీపుత్ర వీరపురుషదత్త (తల్లిదండ్రులు, సంతానం)
    • He was the son of King Vasishthiputra Chamtamula, whom he succeeded, and of a mother known only from his metronymic (name taken from the mother), Madhari (Mathari). →
      1. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 20 (archive.org (opens in a new tab)).
      2. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 16, genealogical table (archive.org (opens in a new tab)).
    • He is the father of King Virapurushadatta and the grandfather of King Ehuvula Chamtamula. →
      1. J. Ph. Vogel, Prakrit Inscriptions from a Buddhist Site at Nagarjunikonda, Epigraphia Indica XX (1933), p. 3 and note 2 (archive.org (opens in a new tab)).
  • వాసిష్ఠీపుత్ర చాంతమూల → అడవి చాంతిసిరి (తల్లిదండ్రులు, సంతానం)
    • His daughter Adavi-Chamtisiri married Khamdavisakhamnaka of the Dhanaka family, a mahasenapati and mahadandanayaka. →
      1. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 5 (archive.org (opens in a new tab)).
  • వాసిష్ఠీపుత్ర చాంతమూల · చాంతిసిరి (సోదరుడు లేదా సోదరి)
    • Her inscriptions call her the uterine sister of King Vasishthiputra Chamtamula (his sister by the same mother) and the paternal aunt of his son, King Virapurushadatta. →
      1. J. Ph. Vogel, Prakrit Inscriptions from a Buddhist Site at Nagarjunikonda, Epigraphia Indica XX (1933), p. 4 and notes (archive.org (opens in a new tab)).
  • వాసిష్ఠీపుత్ర చాంతమూల · హమ్మసిరి (సోదరుడు లేదా సోదరి)
    • Bapisirinika and Chhathisiri were daughters of his father's sister Hammasiri. →
      1. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 4 (archive.org (opens in a new tab)).
  • చాంతిసిరి · కందసిరి (వివాహం)
    • Chamtisiri married Kamdasiri of the Pukiya family, who held the titles mahasenapati (great commander) and mahatalavara. →
      1. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 4 (archive.org (opens in a new tab)).
  • చాంతిసిరి మరియు కందసిరి → చాంతిసిరి కుమార్తె (తల్లిదండ్రులు, సంతానం)
  • భట్టిదేవ · మాఠరీపుత్ర వీరపురుషదత్త (వివాహం)
  • మాఠరీపుత్ర వీరపురుషదత్త · యఖిలినిక (వివాహం)
  • మాఠరీపుత్ర వీరపురుషదత్త · బాపిసిరినిక, ఛఠిసిరి (వివాహం)
    • Bapisirinika and Chhathisiri were daughters of his father's sister Hammasiri. →
      1. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 4 (archive.org (opens in a new tab)).
  • మాఠరీపుత్ర వీరపురుషదత్త · రుద్రధరభట్టారిక (వివాహం)
  • భట్టిదేవ మరియు మాఠరీపుత్ర వీరపురుషదత్త → వాసిష్ఠీపుత్ర ఎహువుల చాంతమూల (తల్లిదండ్రులు, సంతానం)
    • He was the son of King Virapurushadatta and the queen Bhatideva. →
      1. J. Ph. Vogel, "Additional Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda", Epigraphia Indica XXI (1931–32), pp. 61–62 (archive.org (opens in a new tab)).
      2. Hirananda Sastri, "Nagarjunikonda Inscriptions", Annual Report of the Archaeological Survey of India 1929–30 (1935), p. 164 (archive.org (opens in a new tab)).
  • మాఠరీపుత్ర వీరపురుషదత్త మరియు యఖిలినిక → ఎళి ఎహువులదాసు (తల్లిదండ్రులు, సంతానం)
  • మాఠరీపుత్ర వీరపురుషదత్త → కొడబలిసిరి (తల్లిదండ్రులు, సంతానం)
    • His daughter Kodabalisiri married the Maharaja of Vanavasa (Banavasi, in North Kanara). →
      1. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 5 (archive.org (opens in a new tab)).
  • కుపనసిరి · వాసిష్ఠీపుత్ర ఎహువుల చాంతమూల (వివాహం)
  • వాసిష్ఠీపుత్ర ఎహువుల చాంతమూల · వర్మభట్ట (వివాహం)
    • The other queen, Varmabhatta, was the daughter of a Saka Mahakshatrapa. →
      1. Sircar and Krishnan, "Two Inscriptions from Nagarjunikonda" (1963), p. 21 (archive.org (opens in a new tab)).
  • కుపనసిరి మరియు వాసిష్ఠీపుత్ర ఎహువుల చాంతమూల → వీరపురుషదత్తుడు (తల్లిదండ్రులు, సంతానం)
    • Her son, the prince Virapurushadatta, is called maharajakumara and mahasenapati. →
      1. Sircar and Krishnan, "Two Inscriptions from Nagarjunikonda" (1963), p. 18 (archive.org (opens in a new tab)).
  • వాసిష్ఠీపుత్ర ఎహువుల చాంతమూల → వాసిష్ఠీపుత్ర రుద్రపురుషదత్త (తల్లిదండ్రులు, సంతానం)
    • She was the granddaughter-in-law of Chamtamula, the daughter-in-law of Virapurushadatta, the wife of Ehuvula Chamtamula and the mother of the reigning king. →
      1. Sircar and Krishnan, "Two Inscriptions from Nagarjunikonda" (1963), p. 21 and notes (archive.org (opens in a new tab)).
      2. Sircar and Krishnan, "Two Inscriptions from Nagarjunikonda" (1963), p. 22, text (archive.org (opens in a new tab)).
    • Because the king's metronymic Vasithiputa points to a mother of the Vasishtha clan, they concluded that Varmabhatta was his stepmother, not his mother. →
      1. Sircar and Krishnan, "Two Inscriptions from Nagarjunikonda" (1963), p. 21 and notes (archive.org (opens in a new tab)).

ఒకే తల్లి/తండ్రి నుంచి గీత ఉంటే, ఉటంకించిన ఆధారాలు మరొకరి పేరు ఇవ్వలేదని అర్థం.

The rebuilt Bodhisri chaitya at Nagarjunakonda, a small domed stupa inside a brick apsidal shrine.
The rebuilt Bodhisri chaitya at Nagarjunakonda, a small domed stupa inside a brick apsidal shrine. · Ayan Mukherjee (opens in a new tab) · CC BY 3.0 (opens in a new tab)

ఇక్ష్వాకులు క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దంలో, 4వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, శాతవాహనుల తర్వాత, పల్లవులకు ముందు, దిగువ కృష్ణా లోయను పాలించారు. వారి సొంత ప్రాకృత శాసనాల్లో వారిని ఇఖాకు, తర్వాత ఇక్ఖాకు అని పిలుస్తారు. వారి రాజధాని విజయపురి. ఒకప్పుడు గుంటూరు జిల్లాలోని పల్నాడు తాలూకాలో ఉన్న నాగార్జునకొండ లోయను నింపే శిథిలాలు ఆ నగరానివే.123

వారి గురించి దాదాపు పూర్తిగా శాసనాల ద్వారానే తెలుసు:4567

  • 1882లో దొరికిన జగ్గయ్యపేట స్తూపం (అవశేషాల దిబ్బ) స్తంభాలు
  • 1926 నుండి నాగార్జునకొండలో బయటపడిన బౌద్ధ రికార్డులు
  • నందికొండ (నాగార్జునసాగర్) ఆనకట్ట జలాశయంలో లోయ మునిగిపోవడానికి ముందు పురావస్తు సర్వే దానిని తవ్వినప్పుడు 1954–60లో దొరికిన చాలా పెద్ద సంఖ్యలోని ఆవిష్కరణలు4567

జె. ఫిలిప్ వోగెల్ (J. Ph. Vogel) 1933లో మొదటి సమూహాన్ని సంపాదకత్వం వహించి ప్రచురించారు. అవి రాజుల గురించి ఇచ్చిన చారిత్రక సమాచారం “చాలా తక్కువ” అని ఆయన భావించారు.8 తర్వాతి ఆవిష్కరణలు నాలుగవ రాజును, ఇద్దరు రాజకుమారులను జోడించాయి.9101112 శివునికి, కార్తికేయునికి తేదీలున్న ఆలయాలను, క్రైస్తవ శకంలోకి మార్చగల రెండు తేదీలను కూడా అవి జోడించాయి.9101112

వంశం ఎలా బయటపడింది

1882 ఫిబ్రవరిలో జేమ్స్ బర్జెస్ జగ్గయ్యపేటలోని స్తూపాన్ని తవ్వి, ఒకే ప్రాకృత శాసనానికి మూడు ప్రతులను కనుగొన్నారు. “ఇఖాకుల” రాజు ఒకరి 20వ సంవత్సరంలో శిల్పి సిధథ (సిద్ధార్థుడు), అతని కుటుంబం ఐదు ఆయక స్తంభాలను (స్తూప వేదికలపై స్తంభాలు) నిలిపారని అది నమోదు చేస్తుంది.1314 వారు వాటిని “వేలగిరి గ్రామంలో” బుద్ధుని మహాచైత్యపు తూర్పు ద్వారం వద్ద నిలిపారు.1314 బర్జెస్ ఆ రాజును గుర్తించలేకపోయారు.14 ఇక్ష్వాకు వంశం అనే దావా ఆంధ్రుల (శాతవాహనుల) తర్వాత వచ్చిన ఏదో స్థానిక వంశపు “చాలావరకు వట్టి గొప్ప” అని ఆయన భావించారు.14

రాబర్ట్ సూయెల్ కాలక్రమం 1923 వరకు తెలిసిన శాసనాల నుండి కూర్చి 1932లో ప్రచురించబడింది.15 దానిలో ఇంకా అలాంటి వంశానికి చోటు లేదు. పల్లవ బప్పడు సుమారు క్రీ.శ. 225లో ఆంధ్ర పాలనను ముగించినట్లు అది చూపింది.15

1926 మార్చిలో మద్రాసు శాసన కార్యాలయానికి చెందిన ఎ. ఆర్. సరస్వతి నాగార్జునకొండలో శాసనాలున్న స్తంభాలను కనుగొన్నారు. ఆ శరదృతువులో ఎం. హమీద్ ఖురైషీ చేసిన ప్రయోగాత్మక తవ్వకం, 1927–31లో ఎ. హెచ్. లాంగ్‌హర్స్ట్ తవ్వకాలు మరెన్నో వెలికితీశాయి. వాటిని వోగెల్ Epigraphia Indica (ఎపిగ్రాఫియా ఇండికా) XX, XXI సంపుటాల్లో సంపాదకత్వం వహించి ప్రచురించారు.1161718 1954 నుండి ఆర్. సుబ్రహ్మణ్యం నాయకత్వంలోని నాగార్జునకొండ తవ్వకాల ప్రాజెక్టు లోయలో సుమారు 1,800 ఎకరాలను తవ్వింది. వాటిలో కోట, ఆలయాలు, ఇళ్లు, ఒక క్రీడా మైదానం ఉన్నాయి.19202122 దాని శాసనాలను డి. సి. సర్కార్, ఇతరులు Epigraphia Indica XXXIII–XXXV సంపుటాల్లో సంపాదకత్వం వహించి ప్రచురించారు.23

పుట్టుక, ఇక్ష్వాకు పేరు

అయోధ్య సూర్య వంశపు, అంటే రాముని వంశపు, పౌరాణిక పూర్వీకుడు ఇక్ష్వాకుని పేరు మీద రాజులు తమను ఇఖాకు అని పిలుచుకున్నారు. బుద్ధుని కూడా ఆ వంశానికి చెందినవాడిగా పిలిచారని వోగెల్ గుర్తించారు.8 వీరపురుషదత్తుని పాలనలోని ఒక శాసనం బుద్ధుని “ఇఖాకు వంశానికి చెందిన వందలాది ఋషులు, శ్రేష్ఠ రాజుల నుండి పుట్టిన” వంశంలో జన్మించినవాడిగా వర్ణిస్తుంది.24

బుద్ధుని వంశాన్ని తానూ పంచుకుంటాననే రాజు సొంత దావాను ఈ విశేషణం ప్రతిబింబిస్తుందేమోనని 1939లో సర్కార్ సూచించారు.2526 ఆ కుటుంబం ఉత్తరం నుండి వలస వచ్చినవారి వారసులా, లేక ప్రసిద్ధ పేరును స్వీకరించిన స్థానిక పాలక కుటుంబమా అని చెప్పడం కష్టమని ఆయన భావించారు.2526

శాసనాల భాష మరో సూచన ఇచ్చింది. వోగెల్ సంపాదకత్వంతో పాటు ముద్రించిన ఒక లేఖలో, స్టెన్ కోనో దాతల్లో కన్నడం లాగా కనిపించే పేర్లను కనుగొన్నారు. శాసనాలు “ఇంటి భాష ద్రావిడం, బహుశా కన్నడం, అయిన ప్రజలు వాడిన” ఒక ప్రామాణిక ప్రాకృతంలో రాయబడ్డాయని ఆయన తేల్చారు. అందువల్ల ఇక్ష్వాకులు “పడమర నుండి” కృష్ణా దేశానికి వచ్చి ఉండవచ్చని ఆయన భావించారు. “అలాంటి తీర్మానాలన్నీ అనిశ్చితంగానే ఉంటాయి” అని ఆయన జోడించారు.2728

రాజులు శాతవాహన నమూనాలను అనుసరించారు. గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి, వాసిష్ఠీపుత్ర పులుమావి లాగానే వారు మాతృనామాలు, అంటే తమ తల్లుల వంశాల (గోత్రం) నుండి తీసుకున్న పేర్లు, ధరించారు.829 “వాసిష్ఠ తల్లి కుమారుడు” వాసిఠీపుత, “మాఠర తల్లి కుమారుడు” మాఢరీపుత ఉదాహరణలు.829 మొదటి రాజు అశ్వమేధ యజ్ఞం శాతవాహన ఆధిపత్యం నుండి విడిపోవడాన్ని సూచించిందని సర్కార్ వాదించారు.3031 ఆయన ఈ విడిపోవడాన్ని సుమారు 3వ శతాబ్దపు మూడవ దశాబ్దంలో ఉంచారు.3031

కృష్ణా–గుంటూరు ప్రాంతంలో శాతవాహన పాలన ముగింపును సర్కార్ తర్వాత ఆ శతాబ్దపు మొదటి పావు భాగం చివర్లో ఉంచారు.32 తవ్వకాల్లో లోయలో పులుమావి, యజ్ఞశ్రీ శాతకర్ణి, ఇతర శాతవాహనుల రాగి నాణేలు, గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి నాణేల అచ్చులు దొరికాయి.3334 ఇక్ష్వాకుల కంటే పాత నిర్మాణాలు కూడా దొరికాయి.3334

ఆ కుటుంబం పశ్చిమ రాజకుటుంబాలతో వివాహ సంబంధాలు చేసుకుంది. రుద్రధరభట్టారిక వీరపురుషదత్తుని రాణి.3536 వోగెల్ సరిదిద్దిన పఠనంలో ఆమె ఉజ్జయిని రాజు కుమార్తె, బహుశా పశ్చిమ క్షత్రప (శక) వంశానికి చెందినది.3536 తర్వాతి తరానికి చెందిన ఒక స్మారక స్తంభం ఎహువుల చాంతమూలుని రాణి వర్మభట్టను ఒక మహాక్షత్రపుని కుమార్తెగా పేర్కొంటుంది.37 వీరపురుషదత్తుని కుమార్తె ఒకరు వనవాస (ఉత్తర కెనరాలోని బనవాసి) మహారాజును పెళ్లి చేసుకుంది.36 ఈ సంబంధాలు ఇక్ష్వాకులు “కొంత ప్రాముఖ్యం ఉన్న పాలకులు” అని చూపిస్తాయని వోగెల్ తేల్చారు.8

భూభాగం, రాజధాని

విజయపురి కృష్ణా కుడి ఒడ్డున సుమారు మూడు మైళ్ల వెడల్పున్న ఎర్ర నేల లోయలో ఉంది. మూడు వైపులా కొండలు, నాలుగవ వైపు నది దానిని మూసి ఉంచాయి. 1920లలో కొండల మీదుగా కాలిబాట ద్వారా లేదా నది ద్వారా మాత్రమే అక్కడికి చేరగలిగేవారు.3839

వీరపురుషదత్తుని 14వ సంవత్సరపు ఒక శాసనం ఒక విహారాన్ని “విజయపురికి తూర్పున”, “సిరిపవతం మీద”, సంస్కృతంలో శ్రీపర్వతం, ఉంచుతుంది.242 ఇది లోయలోని పట్టణం పేరు అని వోగెల్ తేల్చారు.242 లాంగ్‌హర్స్ట్, సర్కార్ శ్రీపర్వతాన్ని నల్లమల కొండల పాత పేరుగా భావించారు. నాగార్జునకొండ కొండలు వాటిలో భాగం.4041

1957–59 తవ్వకాలు కోటను బయటపెట్టాయి. దాని గోడలు నది వెంబడి సుమారు 3,000 అడుగుల పొడవు, 2,000 అడుగుల వెడల్పున్న ఒక ట్రెపీజియం (విషమ చతుర్భుజం) ఆకారపు ప్రాంతాన్ని చుట్టి ఉన్నాయి. అవి రెండు దశల్లో కట్టబడ్డాయి. మొదట అడుగున సుమారు 80 అడుగుల వెడల్పున్న మట్టి, కంకర ప్రాకారం, తర్వాత 9 నుండి 14 అడుగుల మందమున్న ఇటుక గోడ. 132 అడుగుల వరకు వెడల్పున్న ఒక కందకం వాటిని చుట్టి ఉంది. తూర్పు, పడమరల్లో ద్వారాలు, ఉత్తరాన ఒక చిన్న వెనుక ద్వారం ఉన్నాయి. తూర్పు ద్వారం దగ్గర సైనిక నివాసాలు, గుర్రపు శాలలు ఉన్నాయి.2142

లోపల, గోడలు ఉన్న ఇళ్ల సమూహం రాజ భవనాల కోసం ప్రత్యేక భాగాన్ని తవ్వకందారులకు సూచించింది.43 లోయలో మొత్తం నాలుగు వరుసల కోట గోడలు ఉన్నాయి. వాటిలో చివరిది మధ్యయుగానికి చెందినది.4344

కోటకు తూర్పున ఒక ప్రణాళికాబద్ధమైన పట్టణం ఉంది. దానిలో 25 అడుగుల వెడల్పున్న ప్రధాన వీధి, 15 అడుగుల సందులు, 8 అడుగుల ఉప సందులు ఉన్నాయి.22 ఇళ్లు ప్రాంగణాల్లో ఉన్నాయి. చాలా ఇళ్లలో పెద్ద నిల్వ జాడీల వరుసలు ఉన్నాయి.22

రాజ్యం లోయ బయట చాలా దూరం వ్యాపించింది. వీరపురుషదత్తుని 20వ సంవత్సరం కృష్ణా జిల్లాలోని జగ్గయ్యపేట (వేలగిరి) లో నమోదైంది (శాసనం).1445 అతని 19వ సంవత్సరం తీరం దగ్గర ఒంగోలు తాలూకాలోని ఉప్పుగుండూరు దగ్గరి ఒక స్తూపం వద్ద నమోదైంది.4647 బి. చ. ఛాబ్రా ఉప్పుగుండూరు రికార్డును అతని రాజ్య విస్తీర్ణానికి కొత్త సాక్ష్యంగా భావించారు.4647

రుద్రపురుషదత్తుని ఒక శాసనం నాగార్జునకొండకు కొన్ని మైళ్ల తూర్పున ఉన్న గురజాల నుండి వస్తుంది.37 నందిగామ తాలూకాలోని అల్లూరు నుండి వచ్చిన ఒక ముక్కలో మహాతలవర బిరుదు కనిపిస్తుంది.48 ఉప్పుగుండూరు దాత తాత అమరావతి (ధాన్యకటకం) నుండి వచ్చాడు.47 నాగార్జునకొండే ప్రాచీన ధాన్యకటకం కావచ్చని వోగెల్ ఒకసారి సూచించారు.49 కానీ ఆ శిథిలాలు విజయపురి అనే నగరానివని సర్కార్ భావించారు.3

వారి పాలన కృష్ణాకు నల్గొండ వైపు, ఇప్పటి తెలంగాణలో, కూడా చేరింది. నల్గొండ జిల్లాలోని తిరుమలగిరి మండలంలో ఉన్న ఫణిగిరి బౌద్ధ స్థలంలో తవ్వకాలు జరిగాయి.5051 వాటిలో రాజు చాంతమూలుని పేరున్న ఒక ప్రాకృత శాసన ముక్క, రుద్రపురుషదత్తుని ఒక సంస్కృత స్తంభ శాసనం దొరికాయి.5051

ఆ స్తంభం రుద్రపురుషదత్తుని తెలిసిన పాలనకు ఏడు సంవత్సరాలను జోడిస్తుందని Epigraphia Telanganica (ఎపిగ్రాఫియా తెలంగాణికా) సంపాదకులు చదివారు.52 అతని సింహాసనారోహణకు సర్కార్ ఇచ్చిన 334 తేదీ నుండి లెక్కించి, వారు ఆ స్తంభాన్ని 352లో ఉంచారు.52 వారు ఆ సంవత్సరాన్ని ఇక్ష్వాకు పాలన ముగింపుగా తీసుకున్నారు.52

పాలకులు

ఇప్పుడు నలుగురు రాజులు తెలుసు. ప్రతి ఒక్కరి పేరూ మాతృనామంతో ఉంది:1012

  • వాసిఠీపుత సిరి-చాంతమూలుడు (వాసిష్ఠీపుత్ర చాంతమూలుడు). అతని సొంత పాలనకు చెందిన రికార్డు ఏదీ మిగల్లేదు. అగ్నిహోత్రం, అగ్నిష్టోమం, వాజపేయం, అశ్వమేధం యజ్ఞాలు చేసినవాడిగా అతని వారసులు అతనిని ప్రశంసిస్తారు.3553 తర్వాతి ఒక శాసనం బహుసువర్ణక యజ్ఞాన్ని జోడించి, తన సొంత పరాక్రమంతో యుద్ధంలో గెలిచిన విజయాలను అతనికి ఆపాదిస్తుంది.54
  • మాఢరీపుత సిరి-వీరపురిసదత (మాఠరీపుత్ర వీరపురుషదత్తుడు), అతని కుమారుడు. అతని 6, 10, 14, 15, 18, 19, 20వ సంవత్సరాల తేదీలతో రికార్డులు ఉన్నాయి.455547 ఒక దానికి బదులుగా విజయ అనే చక్ర సంవత్సరంలో తేదీ ఉంది. సర్కార్ దానిని 273–74గా సమానం చేశారు.11
  • వాసేఠీపుత సిరి-ఎహువుల-చాంతమూలుడు, వీరపురుషదత్తుని, రాణి భట్టిదేవ కుమారుడు. అతని పేరును ఎహువల లేదా ఎహవల అని కూడా రాస్తారు. అతని రికార్డులు అతని 2వ సంవత్సరం నుండి 24వ సంవత్సరం వరకు ఉన్నాయి. ఒక దానికి విజయ సంవత్సరంలో తేదీ ఉంది. సర్కార్ దానిని 333–34గా సమానం చేశారు.5694112
  • వాసిఠీపుత సిరి-రుదపురిసదత (రుద్రపురుషదత్తుడు), ఎహువుల చాంతమూలుని కుమారుడు. అతని 11వ సంవత్సరపు ఒక స్మారక స్తంభం ద్వారా అతను తెలుసు. గురజాల నుండి వచ్చిన 4వ సంవత్సరపు శాసనంలోని రులపురిసదతగా సర్కార్ అతనిని గుర్తించారు.1037

ఇద్దరు రాజకుమారులు మహాసేనాపతి హోదాలో ఉన్నారు. ఎహువుల చాంతమూలుని, రాణి కుపనసిరి కుమారుడు వీరపురుషదత్తుడు (రెండవ) ఒక శివాలయాన్ని కట్టించాడు. రాణి యఖిలినిక ద్వారా వీరపురుషదత్తునికి పుట్టిన కుమారుడు ఎలి ఎహువులదాసుని ఒక స్మారక స్తంభం స్మరిస్తుంది.5457

సామంతులు, అధికారులు

శాసనాలు పుణ్య దానాలను నమోదు చేస్తాయి, ప్రభుత్వ ఆజ్ఞలను కాదు. అందువల్ల పరిపాలన బిరుదుల ద్వారా మాత్రమే కనిపిస్తుంది. రాజకుటుంబపు స్త్రీలను పెళ్లి చేసుకున్న సామంతులు మహాసేనాపతులు (“గొప్ప సేనానులు”), మహాతలవరులు. మొదటిది ఒక కులీన బిరుదుగా మారిందని, దానిని “డ్యూక్” అని అనువదించడం ఉత్తమమని వోగెల్ భావించారు. రెండవదానిని ఆయన వివరించలేకపోయారు.848 వారి భార్యలు మహాసేనాపతిని, మహాతలవరి బిరుదులు ధరించారు.48

ప్రభుత్వ శాసన శాస్త్రవేత్త హీరానంద శాస్త్రి ఒక తొలి జైన గ్రంథంలో, ఒక వ్యాఖ్యానంలో తలవర పదాన్ని కనుగొన్నారు.58 దానికి “ఒక ప్రాంతానికి ఒక రకమైన గవర్నర్” అని అర్థమని ఆయన తేల్చారు.58 సర్కార్ కూడా మహాతలవరులను ప్రాంతీయ గవర్నర్లుగా లేదా అధీన పాలకులుగా భావించారు.59

కులీన కుటుంబాల్లో పూకియలు, ధనకులు, హిరంనకులు, కులహకులు, పుష్యకందియలు ఉన్నారు.3654 వీరపురుషదత్తుని కాలపు రాజకుమార్తెల్లో చాలామంది వేర్వేరు వంశాల మహాతలవరులను పెళ్లి చేసుకున్నారని సర్కార్, కృష్ణన్ గుర్తించారు.54

ఇతర పదవులు అక్కడక్కడా కనిపిస్తాయి. ఒక నాయకుడు మహాసేనాపతి, మహాతలవర, మహాదండనాయక బిరుదులను కలిపి ధరించాడు.36 ఒక దాత మేనమామ కోఠాగారిక. వోగెల్ దానిని కోశాధికారి లేదా రాజ గిడ్డంగి పర్యవేక్షకుడు అని అనువదించారు.48

ఎహువుల చాంతమూలుని 11వ సంవత్సరంలో ఎలిసిరి ఒక శివాలయాన్ని కట్టించాడు.60 అతనిని ప్రముఖ తలవరుడు (తలవర-వర), ఒక సేనాపతి (సేనాని) మనవడు అని వర్ణిస్తారు.60 స్మారక స్తంభాలు రాఠికులను పేర్కొంటాయి. ఒక ఇక్ష్వాకు రాజు కింద చిన్న భూభాగాల (రాష్ట్రాలు) గవర్నర్లుగా సర్కార్ వారిని భావించారు.61 ఎహువుల కాలపు ఒక శాసనం రాజ అంతఃపుర బాధ్యత ఉన్న ఒక స్త్రీ అధికారిని పేర్కొంటుంది.62

పన్నులు, ఆదాయం

ఈ ఆధారాల్లో ఇక్ష్వాకుల రాజ భూదానం ఏదీ మిగల్లేదు. వారి పన్నుల గురించి గానీ, వారు ఇచ్చిన మినహాయింపుల గురించి గానీ ఏమీ తెలియదు. చాంతమూలుని ప్రశస్తి అతనిని “కోట్ల బంగారం, లక్షల ఆవులు, లక్షల నాగళ్ల (భూమి) దాత” అని పిలుస్తుంది.63 ఆ మాటలు పురాణాల్లోని గొప్ప ఆచార దానాలను (మహాదానాలు) సూచించవచ్చని సర్కార్ సూచించారు.31

దానాలు రెండు విధాలుగా చేశారు.5462 రాజకుమారుడు వీరపురుషదత్తుడు తన శివాలయానికి శాశ్వత దానంగా (అఖయ-నివి) పుడోకెదం గ్రామాన్ని ఇచ్చాడు.54 ఇతర దాతలు శ్రేణుల (వృత్తి సంఘాలు) దగ్గర డబ్బు జమ చేశారు.62

ఎహువుల పాలనలోని ఒక రికార్డు నాలుగు శ్రేణుల దగ్గర ఉంచిన వంద దీనారీలను పేర్కొంటుంది.62 నెల నెలా వడ్డీ వచ్చేది. అయితే అది ఎలా ఖర్చు చేశారో రికార్డు స్పష్టం చేయదు.62 ఒక శాసన ముక్క అనేక దానాలను నమోదు చేస్తుంది. ఒకటి బహుశా గ్రామాలది, ఒకటి 150 దీనారీ-మాసకాలది, ఒకటి ఒక శ్రేణి దగ్గర దాని పెద్ద కింద ఉంచినది.6465

శాంతిభద్రతలు

న్యాయస్థానాల గురించి, పోలీసు వ్యవస్థ గురించి ఆధారాలు చాలా తక్కువ చెబుతాయి. వోగెల్ మహాదండనాయకుడిని “ఒక ఉన్నతాధికారి, బహుశా న్యాయాధికారి” అని అనువదించారు. కానీ సర్కార్ దానిని సైన్యాల నాయకునిగా భావించారు.6667 ఎహువుల పాలనలోని ఒక దానం తన గుడి కోసం ఒక ఏర్పాటు చేసింది.62 దాత గుడిని నిర్వహించలేకపోతే, ముఖ్య శ్రేష్ఠి (బ్యాంకరు) నాయకత్వంలోని పౌరుల సభ దానిని నిర్వహించాలి.62 సర్కార్ ఈ సభను (నిగమం) ఒక పంచాయతీతో పోల్చారు.62

సైన్యం

అనేక రకాల సాక్ష్యాలు బలమైన సైనిక వ్యవస్థను సూచిస్తాయి. నాగార్జునుని కొండపై ఇటుక కోట గోడలకు బౌద్ధ కట్టడాల ఇటుకల పరిమాణమే ఉంది. రెండవ కోట కట్టిన కొండ నది మార్గాన్ని కాపలా కాసింది.386869 కోటలో గుర్రపు శాలలతో సైనిక నివాసాలు ఉన్నాయి. దాని పడమటి ద్వారాన్ని ఒక బయటి రక్షణ నిర్మాణం కాపలా కాసింది.214243 రాజకుమారులు వీరపురుషదత్తుడు (రెండవ), ఎలి ఎహువులదాసు మహాసేనాపతులుగా సేవ చేశారు.5457

యుద్ధంలో చనిపోయిన వారి కోసం స్మారక స్తంభాలు (ఛాయా-ఖంభ) నిలిపారు. పెరమాడి అనే సేనాని నాయకత్వంలోని దళాల సైనికులను అవి పేర్కొంటాయి. మగలరణ అనే స్థలం నుండి వచ్చిన, ఒక రాజకుమారునితో సహా, నాయకులను కూడా అవి పేర్కొంటాయి. ఒక ఇక్ష్వాకు రాజు మద్దతుదారులు ఒక గొప్ప యుద్ధం చేశారని సర్కార్ ఊహించారు. కానీ ఏ రాజు పేరూ, తేదీ ఇవ్వలేదు.23646170

మరో స్తంభం కులహక కుటుంబానికి చెందిన చాంతపాలుని స్మరిస్తుంది. అతను శత్రువులను అణచినవాడిగా, ఏనుగులను పట్టుకున్నవాడిగా వర్ణించిన మహాసేనాపతి.71 అతని శాసనం ఒక సైనిక శిబిరంలో అతని మరణాన్ని నమోదు చేస్తుందని తవ్వకందారులు చదివారు.72 రాజభవన స్థలం నుండి వచ్చిన శిల్పాలు రోమన్ తరహా శిరస్త్రాణం, మెత్తని కుట్టు చొక్కా, పైజామా ధరించిన, గడ్డం ఉన్న ఒక సైనికుడిని, స్పష్టంగా ఒక శకుడిని (Scythian), చూపిస్తాయి.73

ఆర్థిక వ్యవస్థ, వ్యాపారం

కృష్ణా నదే నగరానికి రాజమార్గం. దాని స్తంభాలు, శిల్పాల సున్నపురాయిని స్థానికంగా తవ్వలేదు.747576 దానిని తెప్పలపై నది దిగువకు తెచ్చి, సుమారు 250 అడుగుల పొడవున్న రాతి రేవుపై దించి ఉండాలి.747576 నది వెంబడి రేవు లాంటి గూడు, మెట్ల ఘాట్ (నదీ మెట్లు) ఉన్న ఇటుక కట్టను తవ్వకందారులు కనుగొన్నారు.777243 30 అడుగుల వెడల్పున్న ఇక్ష్వాకు కాలపు కాలువను కూడా వారు కనుగొన్నారు.777243

బోధిసిరి శాసనం కంటకసేల అనే వ్యాపార కేంద్రాన్ని పేర్కొంటుంది. వోగెల్ దానిని కృష్ణా ముఖద్వారం వద్ద ఉన్న టాలమీ చెప్పిన కాంటికోస్సులగా గుర్తించారు.49 సర్కార్ దానిని ఘంటసాలగా గుర్తించారు.78 బౌద్ధ సంస్థల సంపదకు శ్రీలంకతో, పశ్చిమ దేశాలతో సముద్ర వ్యాపారం కారణమని వోగెల్ చెప్పారు. వారి అనుచరులు “ఎక్కువగా వ్యాపార వర్గాల నుండి వచ్చినవారు” అని ఆయన రాశారు.79

పట్టణవాసుల్లో శ్రేష్ఠులు (శ్రేష్ఠిన్, బ్యాంకర్లు), వ్యాపారులు, గృహస్థులు ఉన్నారు. మిఠాయి తయారీదారుల శ్రేణులు, బహుశా తమలపాకు అమ్మకందారుల శ్రేణులు జమలు తీసుకున్నాయి.62414724

పట్టణంలోని ఒక ఇల్లు కంసాలి దుకాణం. దానిలో మూసలు, గీటురాయి, తూనికలు, ఆభరణాల అచ్చులు ఉన్నాయి.22 నిల్వ జాడీలు, చిన్న పాత్రలు ఉన్న ఒక స్తంభాల హాలు సరుకుల దుకాణం కావచ్చు.43

టైబీరియస్, పెద్ద ఫాస్టినాల రెండు బంగారు నాణేలు రోమన్ సంబంధాలను నిర్ధారిస్తాయి.337 రోమన్ ఆంఫోరాల (నిల్వ జాడీలు) పిడులు, బహుశా రోమన్ నాణెం నుండి నకలు చేసిన తల ఉన్న మట్టి ముద్రలు కూడా దొరికాయి.337 గుంటూరు జిల్లాలోని ఇతర తొలి స్థలాల్లో దొరికిన సన్నని కుండలైన రౌలెటెడ్ వేర్ నాగార్జునకొండలో దొరకలేదు.80

నాణేలు

ఇక్ష్వాకులు సీసపు నాణేలు విడుదల చేశారు. 1955–56 తవ్వకాల కాలంలో దొరికినవాటిపై తొండం ఎత్తిన ఏనుగు, అరిగిపోయిన అక్షరాలు ఉన్నాయి. ఆ అక్షరాలను తాత్కాలికంగా సిరి వీరపు(రుషదత), సిరి చాట(మూల) అని చదివారు.81 మొదటి ముగ్గురు రాజుల సీసపు నాణేలు కోట పై పొరల్లో, పట్టణంలో దొరికాయి.42722 అక్కడి ఒక ఇంట్లో చిన్న కుండలో 900 ఇక్ష్వాకు నాణేల నిధి ఉంది.42722

అంతకుముందు లాంగ్‌హర్స్ట్ ఒక విహారపు గదిలో సీసపు ఖనిజం, మట్టి అచ్చుతో పాటు ఆంధ్ర రకానికి చెందిన అనేక చిన్న సీసపు నాణేలను కనుగొన్నారు.8283 భిక్షువులు తమ సొంత నాణేలు తయారు చేసుకున్నారని ఆయన తేల్చారు.8283

శాసనాలు ఒక లెక్కల ద్రవ్యాన్ని కూడా పేర్కొంటాయి, అదే దీనారీ-మాసకం.848586 వోగెల్ ఆ పదాన్ని లాటిన్ దెనారియస్ (denarius) నుండి వచ్చినదిగా చెప్పారు.84 సర్కార్ దానిని కుషాణుల బంగారు దీనారతో ముడిపెట్టారు.8586 వీరపురుషదత్తుని 6వ సంవత్సరపు ఒక స్తంభ శాసనానికి, మహాస్తూప నిర్మాణానికి ఒక రాణి 170 దీనారీ-మాసకాలు ఇచ్చిందని అర్థమని వోగెల్ భావించారు.8788

సామాజిక జీవనం

శాసనాలు రాజకుటుంబంలోని అనేక మంది స్త్రీలను, వారి వివాహాలను పేర్కొంటాయి.3589 చాంతమూలుని సోదరి చాంతిసిరి పూకియ కుటుంబానికి చెందిన సామంతుడు కందసిరిని పెళ్లి చేసుకుంది. ఆమె కుమార్తె తన మేనబావ రాజు వీరపురుషదత్తుని పెళ్లి చేసుకుంది.35 వీరపురుషదత్తుని మరో ఇద్దరు రాణులు చాంతమూలుని మరో సోదరి కుమార్తెలు.35

అలాంటి మేనరిక వివాహాలు “ఉత్తర భారత బ్రాహ్మణ హిందువులకు అసహ్యకరమైనవి” అయినా, మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో ఇంకా వాడుకలో ఉన్నాయని హీరానంద శాస్త్రి వ్యాఖ్యానించారు.90 రాజులకు అనేక మంది రాణులు ఉండేవారు. చాంతమూలుని స్మారక స్తంభం అతని సోదరీమణులను, తల్లులను, ఐదుగురు రాణులను జాబితా చేస్తుందని సర్కార్ చదివారు.89 వారి తర్వాత ఆయన ఉంపుడుగత్తెలు లేదా అంతఃపుర కాపలాదారులుగా వర్ణించిన ఇద్దరు స్త్రీలు వస్తారు.89

చాంతమూలుని మనవడికి అతని పేరే పెట్టారు.8 ఈ ఆచారం భారతదేశానికి సొంతం కాదని వోగెల్ భావించారు. కానీ ఆయన వ్యాసపు సంపాదకుడు భారతీయ ఉదాహరణలను జోడించారు.8

సాధారణ దాతలు తమ కుటుంబాలతో కనిపిస్తారు. ఉపాసిక బోధిసిరి తన కానుకలను సుమారు ముప్పై మంది బంధువుల పేర్ల మీద అంకితం చేసింది.24 వారిలో ఆమె భర్త, అతని తండ్రి గోవగామకు చెందిన గృహస్థు రేవతుడు, కోశాధికారి అయిన ఒక మేనమామ ఉన్నారు.24 ఒక పాదముద్రల రాతి పలకను “శకుడు మోదుని సోదరి” బుధి ఇచ్చింది. రాజధానిలో శకులు నివసించారనడానికి ఇది సాక్ష్యం.9137

శిల్పాలు స్త్రీ కాపలాదారులను చూపిస్తాయి. ఒక దృశ్యంలో ఆయుధం ధరించిన ఒక స్త్రీ రాజభవన ద్వారాన్ని కాపలా కాస్తుంది.9293 తవ్వకందారులు కోటకు, నాగార్జునుని కొండకు మధ్య ఒక క్రీడా మైదానాన్ని కనుగొన్నారు.214294 దానిలో 309 అడుగుల పొడవు, 259 అడుగుల వెడల్పున్న, 15 అడుగుల లోతుకు దించిన రంగస్థలం ఉంది. ప్రేక్షకుల కోసం ఇటుక మెట్లు దాని చుట్టూ ఉన్నాయి. పడమరన ఒక మంటపం ఉంది.214294

కొండ వాలుపై ఒక శ్మశానాన్ని, బహుశా రాజకుటుంబం కోసం, వారు గుర్తించారు.43 నిచ్చెనపై ఉన్న ఒక స్త్రీ శిల్పం అక్కడ సతి ఆచరించారని వారికి సూచించింది.43

మతం

రాజులు బ్రాహ్మణ మతస్థులు. చాంతమూలుని ప్రశస్తి అతను చేసిన వైదిక యజ్ఞాలను జాబితా చేస్తుంది.358 అది అతనిని విరూపాక్షుల ప్రభువు మహాసేనుని (యుద్ధ దేవుడు స్కందుడు) అనుగ్రహం పొందినవాడిగా పిలుస్తుంది.358 బౌద్ధ స్థలాల్లో రాజకుటుంబపు పురుష సభ్యుడు ఇచ్చిన దానం ఏదీ దొరకలేదని హీరానంద శాస్త్రి గుర్తించారు.95 వారి శైవ ఆరాధనకు మొదటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం తర్వాతి తవ్వకాల్లో దొరికింది.96

ఎహువుల చాంతమూలుని 16వ సంవత్సరంలో రాజకుమారుడు వీరపురుషదత్తుడు మహాదేవ పుష్పభద్రస్వామి గుడిని కట్టించాడు (శాసనం).54 11వ సంవత్సరంలో కార్తికేయ భక్తుడైన సామంతుడు ఎలిసిరి శివుని నివాసంగా వర్ణించిన ఒక ఆలయాన్ని కట్టించాడు.60 ఎహువుల పాలనలోని మరో రికార్డు, బహుశా నోడగీశ్వరస్వామి అనే పేరున్న దేవుని గుడిని పేర్కొంటుంది.97

నది వెంబడి కార్తికేయ గుళ్లు ఉన్నాయి.7798 కోట లోపల తవ్వకందారులు ఒక మెట్ల కోనేరును, జంతువుల ఎముకలను కనుగొన్నారు. ఆ కోనేరును అశ్వమేధం చేసినవారి శుద్ధి స్నానంగా వారు వ్యాఖ్యానించారు.98

రాజకుటుంబపు స్త్రీలు, అనేక మంది పట్టణవాసులు బౌద్ధులు. చాంతిసిరి మహాస్తూపాన్ని పునర్నిర్మించింది లేదా స్థాపించింది. దాని పక్కన అపరమహావినసేలియ శాఖ కోసం ఒక గుడిని, స్తంభాల హాలును కట్టించింది.3545 బోధిసిరి శ్రీలంక నుండి వచ్చిన భిక్షువుల కోసం చూళ ధమ్మగిరి విహారంలో ఒక గుడిని కట్టించింది (శాసనం).4845 ఇతర స్త్రీలు బహుసుతీయ, మహీశాసక శాఖల కోసం విహారాలను స్థాపించారు.4845

ఒక పాదముద్రల రాతి పలక మహావిహారంలో (మహావిహార) నివసించిన థేరవాద విభజ్జవాద శాఖ గురువులను పేర్కొంటుంది.99 బ్రాహ్మణ గుళ్లు నది వెంబడి, కోట ప్రాంతంలో గుమిగూడి ఉన్నాయని తవ్వకందారులు తర్వాత గమనించారు.77 మిగతా లోయను బౌద్ధ విహారాలు నింపాయి.77 మతం, తత్వం కూడా చూడండి.

కళ, వాస్తుశిల్పం

లాంగ్‌హర్స్ట్ తవ్వకాలు స్తూపాలు, విహారాలు, అర్ధవృత్తాకార (apsidal) ఆలయాలు, ఒక రాజభవన స్థలం, అమరావతి శైలిలో నాలుగు వందలకు పైగా చెక్కిన ఉబ్బెత్తు శిల్పాలను వెలికితీశాయి.1775 కట్టడాలు మట్టిలో పేర్చిన పెద్ద ఇటుకలతో కట్టి, గచ్చు, సున్నంతో పూర్తి చేసినవి. రాయిని స్తంభాలకు, నేలకు, శిల్పాలకు మాత్రమే వాడారు.75100

స్తూపాలు చక్రం ఆకారపు ప్రణాళికతో కట్టబడ్డాయి. నాలుగు ద్వారాల ఎదురుగా ఉన్న వేదికలపై ఐదేసి స్తంభాల వరుసలు ఉన్నాయి.101102 ఆంధ్ర స్తూపానికి ఈ వేదికలే అత్యంత ముఖ్యమైన అలంకార లక్షణమని లాంగ్‌హర్స్ట్ భావించారు.101102 ఆలయాలు అర్ధవృత్తాకార చివర, బండి కప్పు ఆకారపు పైకప్పులు ఉన్న పొడవైన ఇటుక హాళ్లు.76

కొన్ని శిల్పాల్లో లాంగ్‌హర్స్ట్ గాంధార, రోమన్ ప్రభావాన్ని చూశారు.103 ఆయన రాజభవనంగా భావించిన నగరంలోని ఒక కట్టడపు స్తంభాలు ఒక శక సైనికుడిని చూపిస్తాయి.73 డయొనీసస్ (గ్రీకు దేవుడు) యొక్క మోటు రూపంగా ఆయన భావించిన ఒక బొమ్మను కూడా అవి చూపిస్తాయి.73 విలుకాడిగా రాజకుమారుడు సిద్ధార్థుని కంచు విగ్రహం ఒకటి 1956–57 తవ్వకాల కాలంలో దొరికింది.33

బ్రాహ్మణ ఆలయాలు కూడా ఇటుకతో కట్టినవే. 1959–60లో సర్వే చేసినవారు వరుసగా హాళ్లు, ప్రాకార గోడ, ద్వారం, ధ్వజస్తంభం ఉన్న ఆలయ సముదాయాలను కనుగొన్నారు. చతురస్ర, అష్టభుజ, వృత్తాకార ప్రణాళికలపై ఉప గుళ్లను కూడా కనుగొన్నారు. సమకాలీన బౌద్ధ హాళ్ల లాగానే ప్రధాన గుళ్లు అర్ధవృత్తాకారంగా ఉన్నాయి.104 ఆలయాలు, వాస్తుశిల్పం చూడండి.

క్షీణత, వారసులు

1958–59లో నదీ తీరంలో దొరికిన ఒక శాసనానికి ఆభీర రాజు వాసిష్ఠీపుత్ర వసుషేణుని 30వ సంవత్సరంలో తేదీ ఉంది. ఒక స్థానిక మహాతలవరుడు విష్ణువు రూపమైన అష్టభుజస్వామి దేవుని ప్రతిష్ఠించాడని అది నమోదు చేస్తుంది.10567106 అవంతి (ఉజ్జయిని), సంజయపురం, వనవాసల నుండి వచ్చినవారు అతనితో పాటు పాల్గొన్నారు.10567106

ఆభీరులు నాసిక్ చుట్టూ పాలించారు.107108 సర్కార్ ఆ సంవత్సరాన్ని క్రీ.శ. 248 శకానికి చెందినదిగా చెప్పి, 278–79 అని ఇచ్చారు.107108 వసుషేణుడు కొంతకాలం ఇక్ష్వాకు రాజ్యంపై తన పాలనను విస్తరించాడని ఆయన సూచించారు.107108 సుమారు 275లో ఆభీరులు వీరపురుషదత్తుని పడగొట్టారని, కొన్ని సంవత్సరాల్లోనే ఇక్ష్వాకులు తమ సింహాసనాన్ని తిరిగి పొందారని ఆయన తర్వాత ప్రతిపాదించారు.12

కృష్ణా–గుంటూరు ప్రాంతంలో ఇక్ష్వాకుల తర్వాత కంచి పల్లవులు వచ్చారు. పల్లవ సింహవర్మ సుమారు 3వ శతాబ్దం చివర్లో లేదా 4వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఇక్ష్వాకు పాలనను ముగించాడని 1959లో సర్కార్ సూచించారు. సింహవర్మ ప్రాకృత శాసనం పల్నాడులోని మంచికల్లులో దొరికింది. అతను బహుశా విజయపురిని నాశనం చేశాడని సర్కార్ భావించారు. ఆయన దీనిని ఊహ అని పిలిచారు.109110111

విజయ సంవత్సరపు తేదీలను చదివిన తర్వాత సర్కార్ పల్లవ విజయాన్ని సుమారు 4వ శతాబ్దం మధ్యలో ఉంచారు.12 మచిలీపట్నం (అప్పుడు మసులిపటం) చుట్టూ పాలించిన బృహత్ఫలాయనులు కూడా ఇక్ష్వాకులను బలహీనపరిచి ఉండవచ్చు. రాణి వర్మభట్ట బృహత్ఫల వంశానికి చెందినది.311237

దిగువ కృష్ణాపై బౌద్ధం క్షీణతకు వోగెల్ అనేక కారణాలను జాబితా చేశారు:79

  • రోమ్‌తో వ్యాపారం తగ్గిపోవడం
  • సముద్రగుప్తుని దక్షిణ దండయాత్ర
  • పల్లవుల వంటి బ్రాహ్మణ రాజవంశాల ఎదుగుదల79

స్వతంత్రులు కావడానికి ముందు వేంగి శాలంకాయనులు ఇక్ష్వాకులకు లోబడి ఉన్నారని బి. వి. కృష్ణారావు సూచించారు.113 ఇక్ష్వాకుల తర్వాత కనీసం రెండు శతాబ్దాల పాటు లోయలో జనావాసం కొనసాగింది. అక్కడి హారితీ దేవి ఆలయం 4వ లేదా 5వ శతాబ్దం నాటిదిగా తేదీ ఇవ్వబడింది.3455114 7వ శతాబ్దంలో చైనా యాత్రికుడు హ్యూయెన్ సాంగ్ (Xuanzang) అటు వెళ్లినప్పుడు, ఆ ప్రాంతపు విహారాలు “చాలావరకు నిర్జనమై, శిథిలమై” ఉన్నట్లు చూశాడు.49

ఆధారాలు, విభేదాలు

కాలక్రమం

రెండు తప్ప మిగతా ఇక్ష్వాకు రికార్డులన్నింటికీ పాలనా సంవత్సరాల్లో మాత్రమే తేదీ ఉంది.3511 అందువల్ల చాలాకాలం ఆ వంశాన్ని దాని లిపి, శాతవాహనులు, పల్లవులతో దాని సంబంధం ద్వారా మాత్రమే కాలనిర్ణయం చేశారు.3511

ఆధారంప్రతిపాదించిన తేదీ
బర్జెస్ (1887)13జగ్గయ్యపేట శాసనాలు “సుమారు క్రీ.శ. మూడవ లేదా నాలుగవ శతాబ్దం, కానీ బహుశా అంతకంటే ముందువి”
బ్యూలర్, వోగెల్ అంగీకరించారు (1933)48పల్లవులు వేంగి చేరడానికి ముందు, 3వ శతాబ్దంలో వీరపురుషదత్తుడు
హీరానంద శాస్త్రి, లాంగ్‌హర్స్ట్ (1931, 1938)115172వ, 3వ శతాబ్దాల్లో పాలించిన వంశం
సర్కార్ (1939)1161173వ శతాబ్దం మధ్య, రెండవ సగం నాటి రికార్డులు; చాంతమూలుడు సుమారు 223–240, వీరపురుషదత్తుడు సుమారు 240–265
సర్కార్ (1959)32సుమారు 3వ శతాబ్దం మధ్యలో వీరపురుషదత్తుడు
సర్కార్ (1963), ప్రత్యామ్నాయం A12వీరపురుషదత్తుడు సుమారు 255–75, ఆభీర రాజ్యాంతర కాలం సుమారు 275–80, ఎహువుల చాంతమూలుడు సుమారు 280–335
సర్కార్ (1963), ప్రత్యామ్నాయం B12118వీరపురుషదత్తుడు, అతని కుమారుడు, మనవడు సుమారు 265–335; ఆభీరులు, పల్లవుల సంయుక్త దాడితో ముగింపు

రెండు చక్ర సంవత్సర తేదీలు రెండు శాసనాల్లోని విజయ అనే పదాన్ని సర్కార్ చదివిన విధానం మీద ఆధారపడి ఉన్నాయి. మరే ఇక్ష్వాకు రికార్డుకూ ఈ విధంగా తేదీ లేదని ఆయన ఒప్పుకున్నారు. కానీ మరే సంతృప్తికరమైన వివరణా ఆయనకు దొరకలేదు.11

ఎంత మంది రాజులు?

వోగెల్‌కు ముగ్గురు రాజులు తెలుసు. తవ్వకాలు రుద్రపురుషదత్తుని జోడించాయి. సర్కార్ అతనిని ఎహువుల చాంతమూలుని కుమారుడిగా, వీరపురుషదత్తుని మనవడిగా భావించారు.81012 1955–56 తవ్వకందారుల నివేదిక బృహత్ఫల వంశానికి చెందిన శ్రీవర్మ అనే రాజును కూడా పేర్కొంది.34 కానీ ఆ శాసనంలో అలాంటి రాజు సర్కార్, కృష్ణన్‌కు కనిపించలేదు.37 మైసూరులోని 5వ శతాబ్దపు ఒక శాసనంలోని కేకయ రాజకుమారుడు శివానందవర్మ ఇక్ష్వాకు రాజులతో వివాహ సంబంధాలు చెప్పుకున్నాడు. విజయపురిని కోల్పోయిన తర్వాత కూడా ఆ కుటుంబం చాలాకాలం మనుగడలో ఉందని దీని అర్థం కావచ్చని సర్కార్ భావించారు.112

మూడవ రాజు పేరు

వోగెల్ ఎహువుల అనే అక్షరాలను సంకోచంతో చదివారు.36 హీరానంద శాస్త్రి ఆ పేరును సిరిబహువలచాతమూల అని ఇచ్చారు. తర్వాతి రికార్డులు దానిని ఎహవల, ఎహువల, ఎహవలశ్రీ అని రాస్తాయి.119609 ఆ కాలపు అనేక మంది సామంతుల పేర్ల లాగానే ఆ పేరు సంస్కృతం కానిది, బహుశా ద్రావిడం అని ఛాబ్రా భావించారు.60 ఒక రాజకుమారుని, సామంతుడు ఎలిసిరి పేర్లలో కనిపించే ఎలి అనే భాగాన్ని సర్కార్ తెలుగు ఏలిక (పాలకుడు) తో ముడిపెట్టారు.120

చాంతమూలుని స్మారక స్తంభం

స్మారక స్తంభంపై వోగెల్ తేదీని వీరపురుషదత్తుని 20వ సంవత్సరంగా చదివారు. సర్కార్ అదే పదాన్ని చక్ర సంవత్సరం విజయ, 273–74 అని మళ్లీ చదివారు. రాజు మరణించిన చాలా సంవత్సరాల తర్వాత స్తంభాన్ని నిలిపారని ఆయన భావించారు.12112289 దాని చెక్కిన ఫలకాల్లోని బలిష్ఠుడైన రాజును వోగెల్ చాంతమూలుడే అని గుర్తించారు. ఆ దృశ్యాలు ఇద్దరు రాణులతో వీరపురుషదత్తుడు స్తంభాన్ని నిలుపుతున్నట్లు చూపిస్తాయని హీరానంద శాస్త్రి భావించారు.12358124

ఇతర తేలని ప్రశ్నలు

  • స్థాపించిందా, పునర్నిర్మించిందా? చాంతిసిరి మహాస్తూపాన్ని నిర్మించిందని ఒక స్తంభం చెబుతున్నట్లు వోగెల్ చదివారు. బహుశా క్రీ.పూ. 200 నాటి ఒక పాత కట్టడాన్ని ఆమె పునరుద్ధరించింది మాత్రమే అని లాంగ్‌హర్స్ట్ భావించారు.3511517
  • రేవా, ఆలయమా? నదీ తీరంలోని పొడవైన స్తంభాల కట్టడాన్ని లాంగ్‌హర్స్ట్ సుంకాల కార్యాలయం ఉన్న రేవుగా గుర్తించారు. 1956–57 తవ్వకందారులు దాని శాసన స్తంభాల నుండి దానిని కార్తికేయ ఆలయంగా గుర్తించారు.7612577
  • భిక్షువులా, భిక్షుణులా? బోధిసిరి గుడిని భిక్షువుల సంఘాలకు అంకితం చేశారని వోగెల్ భావించారు. ఎన్. దత్, ఆయనను అనుసరించి 1939లో సర్కార్, అది భిక్షుణుల కోసం అని చదివారు. పాదముద్రల రాతి పలక సాక్ష్యంతో సర్కార్ తర్వాత భిక్షుణుల పఠనాన్ని తిరస్కరించారు.24126127
  • ఒక వైద్యశాలా? కొందరు తవ్వకందారులు ఒక సంస్కృత శాసన ముక్కను ఒక వైద్యశాలను పేర్కొంటున్నట్లు చదివారు. అది ఒక బౌద్ధ నివాసాన్ని సూచించే అవకాశం ఎక్కువని సర్కార్ భావించారు.128

Footnotes

  1. J. Ph. Vogel, Prakrit Inscriptions from a Buddhist Site at Nagarjunikonda, Epigraphia Indica XX (1933), p. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  2. Vogel, “Additional Prakrit Inscriptions” (1931–32), pp. 68–69 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  3. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 14 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  4. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  5. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 3 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. B. Ch. Chhabra, “Nagarjunakonda Inscription of Ehavalasri’s time, Year 11”, Epigraphia Indica XXXIII (1959–60, publ. 1963), p. 147 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  7. Indian Archaeology 1957–58: A Review (1958), p. 9 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  8. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 6 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12

  9. D. C. Sircar and K. G. Krishnan, “Two Inscriptions from Nagarjunikonda”, Epigraphia Indica XXXIV (1961–62, publ. 1963), p. 17 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  10. Sircar and Krishnan, “Two Inscriptions from Nagarjunikonda” (1963), p. 20 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  11. Sircar, “More Inscriptions from Nagarjunikonda”, p. 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  12. Sircar, “More Inscriptions from Nagarjunikonda”, p. 6 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  13. James Burgess, The Buddhist Stupas of Amaravati and Jaggayyapeta (1887), p. 110 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  14. Burgess, Buddhist Stupas of Amaravati and Jaggayyapeta (1887), p. 111, translation by G. Bühler (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  15. Robert Sewell and S. Krishnaswami Aiyangar, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 16 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  16. M. Hamid Kuraishi, “Trial Excavations at Alluru, Gummadidurru and Nagarjunikonda”, Annual Report of the Archaeological Survey of India 1926–27 (1930), pp. 156–157 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  17. Longhurst, Buddhist Antiquities of Nagarjunakonda (1938), p. 4 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  18. J. Ph. Vogel, “Additional Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda”, Epigraphia Indica XXI (1931–32), p. 61 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  19. A. Ghosh (ed.), Indian Archaeology 1955–56: A Review (1956), p. 23 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  20. A. Ghosh (ed.), Indian Archaeology 1958–59: A Review (1959), p. 5 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  21. A. Ghosh (ed.), Indian Archaeology 1957–58: A Review (1958), p. 5 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  22. A. Ghosh (ed.), Indian Archaeology 1959–60: A Review (1960), p. 9 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  23. D. C. Sircar, “Some Brahmi Inscriptions: B. Fragmentary Inscriptions from Nagarjunikonda”, Epigraphia Indica XXXIV (1963), p. 209 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  24. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 23, translation of inscription F (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  25. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 10 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  26. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 11 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  27. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 25, postscript by Sten Konow (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  28. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 26, postscript by Sten Konow (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  29. Sircar, “Two Inscriptions from Guntur District” (1959), p. 84 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  30. D. C. Sircar, The Successors of the Satavahanas in Lower Deccan (1939), p. 4 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  31. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 18 and note 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  32. Sircar, “Two Inscriptions from Guntur District” (1959), p. 83 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  33. Indian Archaeology 1956–57: A Review (1957), p. 38 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  34. Indian Archaeology 1955–56: A Review (1956), p. 24 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  35. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 4 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12

  36. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 5 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  37. Sircar and Krishnan, “Two Inscriptions from Nagarjunikonda” (1963), p. 21 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  38. A. H. Longhurst, The Buddhist Antiquities of Nagarjunakonda (1938), p. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  39. A. H. Longhurst, “Excavations at Nagarjunikonda”, Annual Report of the Archaeological Survey of India 1927–28 (1931), p. 113 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  40. Longhurst, Buddhist Antiquities of Nagarjunakonda (1938), p. 5 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  41. Sircar, “More Inscriptions from Nagarjunikonda”, p. 12 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  42. Indian Archaeology 1957–58: A Review (1958), p. 6 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  43. Indian Archaeology 1958–59: A Review (1959), p. 8 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  44. Indian Archaeology 1958–59: A Review (1959), p. 9 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  45. Vogel, “Additional Prakrit Inscriptions” (1931–32), p. 65 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  46. B. Ch. Chhabra, “Uppugundur Inscription of Virapurisadata’s time, Year 19”, Epigraphia Indica XXXIII (1963), p. 189 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  47. Chhabra, “Uppugundur Inscription” (1963), p. 190 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  48. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 7 and note 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  49. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 9 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  50. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.), Epigraphia Telanganica I (2023), p. 13, Ikshvaku period No. 1, from Indian Archaeology 2010–11: A Review, p. 117. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  51. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 14, Ikshvaku period No. 3, after Epigraphia Indica XLIII pt. 1 (2011), pp. 75–77. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  52. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 15. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  53. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 17 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  54. Sircar and Krishnan, “Two Inscriptions from Nagarjunikonda” (1963), p. 18 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  55. A. Ghosh (ed.), Indian Archaeology 1954–55: A Review (1955), p. 22 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  56. Vogel, “Additional Prakrit Inscriptions” (1931–32), p. 62 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  57. Sircar, “More Inscriptions from Nagarjunikonda”, p. 10 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  58. Hirananda Sastri, “Nagarjunikonda Inscriptions”, ASI Annual Report 1929–30 (1935), p. 165 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  59. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 19 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  60. Chhabra, “Nagarjunakonda Inscription of Ehavalasri’s time” (1963), p. 148 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  61. Sircar, “More Inscriptions from Nagarjunikonda”, p. 15 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  62. Sircar, “More Inscriptions from Nagarjunikonda”, p. 5 and notes (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  63. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 17, translation of pillar inscription C 3 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  64. Sircar, “Fragmentary Inscriptions from Nagarjunikonda” (1963), p. 210 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  65. Sircar, “Fragmentary Inscriptions from Nagarjunikonda” (1963), p. 211 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  66. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 32, glossary, s.v. mahadandanayaka (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  67. Sircar, “Inscription of Abhira Vasushena” (1963), p. 198 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  68. Longhurst, Buddhist Antiquities of Nagarjunakonda (1938), p. 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  69. Longhurst, Buddhist Antiquities of Nagarjunakonda (1938), p. 3 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  70. Sircar, “More Inscriptions from Nagarjunikonda”, p. 16 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  71. Sircar, “More Inscriptions from Nagarjunikonda”, p. 14 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  72. Indian Archaeology 1955–56: A Review (1956), p. 25 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  73. Longhurst, Buddhist Antiquities of Nagarjunakonda (1938), p. 11 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  74. Longhurst, “Excavations at Nagarjunikonda”, ASI Annual Report 1927–28 (1931), p. 114 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  75. Longhurst, Buddhist Antiquities of Nagarjunakonda (1938), p. 7 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  76. Longhurst, Buddhist Antiquities of Nagarjunakonda (1938), p. 8 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  77. A. Ghosh (ed.), Indian Archaeology 1956–57: A Review (1957), p. 36 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  78. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 33 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  79. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 10 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  80. A. Ghosh (ed.), Indian Archaeology 1960–61: A Review (1961), p. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  81. Indian Archaeology 1955–56: A Review (1956), p. 26 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  82. Longhurst, Buddhist Antiquities of Nagarjunakonda (1938), p. 10 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  83. Longhurst, “Excavations at Nagarjunikonda”, ASI Annual Report 1927–28 (1931), p. 121 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  84. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 29, glossary, s.v. dinari-masaka (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  85. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 26 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  86. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 27 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  87. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 19, translation of pillar inscription B 5 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  88. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 20 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  89. Sircar, “More Inscriptions from Nagarjunikonda”, p. 3 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  90. Hirananda Sastri, “Nagarjunikonda Inscriptions”, ASI Annual Report 1929–30 (1935), p. 164 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  91. J. Ph. Vogel, “Two Additional Inscriptions from Nagarjunikonda”, Epigraphia Indica XX (1933), p. 37 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  92. Longhurst, “Excavations at Nagarjunikonda”, ASI Annual Report 1929–30 (1935), p. 149 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  93. Longhurst, Buddhist Antiquities of Nagarjunakonda (1938), p. 31, description of Plate XXX (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  94. Indian Archaeology 1957–58: A Review (1958), p. 8 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  95. Longhurst, “Excavations at Nagarjunikonda”, ASI Annual Report 1927–28 (1931), p. 119 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  96. Sircar and Krishnan, “Two Inscriptions from Nagarjunikonda” (1963), p. 19 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  97. Sircar, “More Inscriptions from Nagarjunikonda”, p. 4 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  98. Indian Archaeology 1956–57: A Review (1957), p. 37 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  99. D. C. Sircar and A. N. Lahiri, “Footprint Slab Inscription from Nagarjunikonda”, Epigraphia Indica XXXIII (1963), p. 248 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  100. A. H. Longhurst, “Excavations at Nagarjunikonda”, Annual Report of the Archaeological Survey of India 1929–30 (1935), p. 147 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  101. Longhurst, Buddhist Antiquities of Nagarjunakonda (1938), p. 12 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  102. Longhurst, Buddhist Antiquities of Nagarjunakonda (1938), p. 13 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  103. Longhurst, Buddhist Antiquities of Nagarjunakonda (1938), p. 15 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  104. Indian Archaeology 1959–60: A Review (1960), p. 84 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  105. D. C. Sircar, “Nagarjunikonda Inscription of the time of Abhira Vasushena, Year 30”, Epigraphia Indica XXXIV (1963), p. 197 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  106. Sircar, “Inscription of Abhira Vasushena” (1963), p. 203, translation (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  107. Sircar, “Inscription of Abhira Vasushena” (1963), p. 201 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  108. Sircar, “Inscription of Abhira Vasushena” (1963), p. 202 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  109. D. C. Sircar, “Two Inscriptions from Guntur District”, Epigraphia Indica XXXII (1959), p. 82 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  110. Sircar, “Two Inscriptions from Guntur District” (1959), p. 88 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  111. Sircar, “Two Inscriptions from Guntur District” (1959), p. 89 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  112. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 15 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  113. B. V. Krishna Rao, “Two Salankayana Charters from Kanukollu”, Epigraphia Indica XXXI (1960), p. 3 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  114. Indian Archaeology 1954–55: A Review (1955), p. 23 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  115. Longhurst, “Excavations at Nagarjunikonda”, ASI Annual Report 1927–28 (1931), p. 115 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  116. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 9 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  117. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 16, genealogical table (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  118. Epigraphia Indica XXXV, “Additions and Corrections”, correction to p. 6, line 30 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  119. Longhurst, “Excavations at Nagarjunikonda”, ASI Annual Report 1927–28 (1931), p. 118 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  120. Sircar, “More Inscriptions from Nagarjunikonda”, p. 11 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  121. Vogel, “Additional Prakrit Inscriptions” (1931–32), p. 64 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  122. D. C. Sircar, “More Inscriptions from Nagarjunikonda”, Epigraphia Indica XXXV (1963–64), p. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  123. Vogel, “Additional Prakrit Inscriptions” (1931–32), p. 63 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  124. Hirananda Sastri, “Nagarjunikonda Inscriptions”, ASI Annual Report 1929–30 (1935), p. 166 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  125. Longhurst, “Excavations at Nagarjunikonda”, ASI Annual Report 1929–30 (1935), p. 148 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  126. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 28 and note 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  127. Sircar and Lahiri, “Footprint Slab Inscription” (1963), p. 249 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  128. Sircar, “More Inscriptions from Nagarjunikonda”, p. 18 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

అన్నీ చూపించు (51)

వ్యక్తులు

వాసిష్ఠీపుత్ర చాంతమూలుడు

సుమారు క్రీ.శ. 225–255

విజయపురి (నాగార్జునకొండ) ఇక్ష్వాకుల మొదటి తెలిసిన రాజు. ఆయన వారసుల శాసనాలు ఆయనను అశ్వమేధం, ఇతర వైదిక క్రతువులు చేసినవానిగా గుర్తుంచుకుంటాయి. ఆయన కుటుంబ స్త్రీలు కృష్ణా లోయలోని బౌద్ధ కట్టడాలను స్థాపించారు. ఆయన పాలన దాదాపు 255కి ముందు ముగిసింది. డి. సి. సర్కార్ దానిని దాదాపు 223–240 నాటిదిగా చెప్పారు.

వీరపురుషదత్తుడు

సుమారు క్రీ.శ. 255–275

విజయపురి ఇక్ష్వాకు రాజు (క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దం). ఆయన పాలనలో రాజకుటుంబ స్త్రీలు నాగార్జునకొండ మహాస్తూపాన్ని పునర్నిర్మించి, శ్రీలంక భిక్షువులు సహా బౌద్ధ భిక్షువుల కోసం పుణ్యక్షేత్రాలను, విహారాలను స్థాపించారు. ఆయన శాసనాలు ఆయన 20వ పాలనా సంవత్సరం వరకు ఉన్నాయి. ఒకటి 273–74తో సమానం చేసిన చక్రీయ సంవత్సరంలో తేదీ వేయబడింది. డి. సి. సర్కార్ ఆయన పాలనను దాదాపు 255–275 నాటిదిగా చెప్పారు.

ఎహువుల చాంతమూలుడు

సుమారు క్రీ.శ. 280–335

విజయపురి (నాగార్జునకొండ) ఇక్ష్వాకు రాజులలో తెలిసిన మూడవ రాజు, వీరపురుషదత్తుని కొడుకు. ఆయన శాసనాలు ఆయన 24వ పాలనా సంవత్సరం వరకు ఉన్నాయి. ఆయన పాలనలో ఒక రాకుమారుడు, ఒక ప్రముఖుడు ఆ లోయలో తేదీ ఉన్న తొలి శివాలయాలను కట్టించారు. రాణులు, బ్యాంకర్లు, బౌద్ధ గృహస్థులు అక్కడి విహారాలకు దానాలు ఇస్తూనే ఉన్నారు. డి. సి. సర్కార్ ఆయన పాలనను దాదాపు 280–335 నాటిదిగా చెప్పారు.

రుద్రపురుషదత్తుడు

సుమారు క్రీ.శ. 335–346

విజయపురి (నాగార్జునకొండ) ఇక్ష్వాకుల నాల్గవ, చివరి తెలిసిన రాజు, ఎహువుల చాంతమూలుని కొడుకు. ఆయన 11వ పాలనా సంవత్సరపు స్మారక స్తంభం నుంచి 1955–56లో ఆయనను గుర్తించారు. దాదాపు 350లో పల్లవులు కృష్ణా–గుంటూరు ప్రాంతాన్ని తీసుకోవడానికి ముందే ఆయన పాలన ముగిసిందని డి. సి. సర్కార్ భావించారు.

భట్టిదేవ

ఇక్ష్వాకు రాణి, రాజు వీరపురుషదత్తుని భార్య, రాజు ఎహువుల చాంతమూలుని తల్లి. తన కొడుకు పాలనలో 2వ సంవత్సరంలో ఆమె నాగార్జునకొండలో బహుసుతీయ శాఖకు చెందిన బౌద్ధ గురువుల కోసం ఒక విహారాన్ని స్థాపించింది.

చాంతిసిరి

ఇక్ష్వాకు రాకుమారి, రాజు చాంతమూలుని సోదరి. రాజు వీరపురుషదత్తునికి మేనత్త, తర్వాత అత్తగారు. విజయపురి (నాగార్జునకొండ) బౌద్ధ కట్టడాలకు ఆమె ప్రధాన దాత. క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దంలో ఆమె మహాస్తూపపు స్తంభాలను, ఒక అర్ధవృత్తాకార చైత్యగృహాన్ని, దాని పక్కన స్తంభాల మండపాన్ని ఇచ్చింది. ఇవన్నీ అపరమహావినసేలియ శాఖకు ఇచ్చింది.

కట్టడాలు

చూళ ధమ్మగిరి విహారం

నాగార్జునకొండలోని నహరళ్లబోడు కొండపై ఉన్న బౌద్ధ విహార కట్టడాలు. విజయపురికి తూర్పున ఉన్న చిన్న ధమ్మగిరి (చూళ ధమ్మగిరి) పైని విహారంగా దీన్ని గుర్తిస్తారు. అక్కడ ఇక్ష్వాకు రాజు వీరపురుషదత్తుడి 14వ పాలనా సంవత్సరంలో బోధిసిరి అనే ఉపాసిక శ్రీలంక భిక్షువుల కోసం ఒక అర్ధవృత్తాకార (ఒక చివర గుండ్రని) గుడిని కట్టించింది.

నాగార్జునకొండ మహాచైత్యం

ఇక్ష్వాకుల నగరం విజయపురి మహాస్తూపం. దాని సున్నపురాతి ఆయక స్తంభాలపై రాకుమారి చాంతిసిరి, ఇతర రాజవంశ స్త్రీల ప్రాకృత శాసనాలు ఉన్నాయి. అవి రాజు వీరపురుషదత్తుడి 6వ పాలనా సంవత్సరం నాటివి. 1928–29 తవ్వకాలలో దాని గదులలో ఒకదానిలో చిన్న ఎముక ధాతువు దొరికింది.

విజయపురి కోట

నాగార్జునకొండ లోయలో కృష్ణా ఒడ్డున ఉన్న ఇక్ష్వాకుల రాజధానికి కేంద్రమైన, ఇటుక గోడలు, కందకం ఉన్న అంతర్దుర్గం. 1956–59లో దీన్ని తవ్వారు. దాని లోపల, చుట్టూ తవ్వకందారులకు సైనిక నివాసాలు, రాజ గృహాలు, వారు అశ్వమేధంతో ముడిపెట్టిన మెట్ల కోనేరు, కార్తికేయ, శివ ఆలయాలు, ఒక నదీ స్నానఘట్టం, ఒక పెద్ద క్రీడా మైదానం దొరికాయి.

శాసనాలు

చాంతిసిరి నాగార్జునకొండ శాసనాలు

సుమారు క్రీ.శ. 250

ఇక్ష్వాకు రాకుమారి చాంతిసిరి ఇచ్చిన దానాలను నమోదు చేసే నాగార్జునకొండ ప్రాకృత శాసనాలు. అవి మహాస్తూపం (మహాచైత్యం) ఆయక స్తంభాలపై, ఒక రాతి మండపపు స్తంభాలపై, దాని పక్కన ఉన్న ఒక అర్ధవృత్తాకార గుడి నేలపై చెక్కి ఉన్నాయి. వాటి తేదీలు రాజు వీరపురుషదత్తుడి 6వ, 15వ, 18వ పాలనా సంవత్సరాలు.

నాగార్జునకొండ శాసనం (బోధిసిరి)

సుమారు క్రీ.శ. 268

నాగార్జునకొండలోని చూళ ధమ్మగిరిపై ఉన్న ఒక అర్ధవృత్తాకార (ఒక చివర గుండ్రని) గుడి నేలపై ఉన్న ప్రాకృత శాసనం. దాని తేదీ రాజు మాఠరీపుత్ర (వీరపురుషదత్తుడు) 14వ పాలనా సంవత్సరం. శ్రీలంక నుంచి వచ్చిన బౌద్ధ భిక్షువులకు ఉపాసిక బోధిసిరి ఇచ్చిన దానాలను అది నమోదు చేస్తుంది. అది విజయపురి నగరాన్ని, శ్రీపర్వతాన్ని, వర్తక పట్టణం కంటకసేలను పేర్కొంటుంది.

నాగార్జునకొండ స్మారక స్తంభ శాసనం (చాంతమూలుడు)

సుమారు క్రీ.శ. 273

నాగార్జునకొండలో 9వ స్తూపం దగ్గర దొరికిన, ప్రాకృత శాసనం ఉన్న చెక్కడాల స్తంభం. మరణించిన ఇక్ష్వాకు రాజు చాంతమూలుడి సోదరీమణులు, తల్లులు, రాణులు ఆయన కొడుకు వీరపురుషదత్తుడి పాలనలో దాన్ని నిలిపారని అది నమోదు చేస్తుంది. వోగెల్ దాన్ని రాజు 20వ సంవత్సరం నాటిదిగా చెప్పారు. సర్కార్ తేదీని విజయ అనే చక్ర సంవత్సరంగా, 273–74గా, మళ్లీ చదివారు. భారతీయ శాసనాలలో చక్ర సంవత్సరాన్ని వాడిన తెలిసిన అతి తొలి ఉదాహరణ ఇదే.

జగ్గయ్యపేట శాసనం (వీరపురుషదత్తుడు)

సుమారు క్రీ.శ. 274

జగ్గయ్యపేట స్తూపపు ఆయక స్తంభాలపై ఒక ప్రాకృత శాసనపు మూడు ప్రతులు. ఇక్ష్వాకు రాజు వీరపురుషదత్తుని 20వ సంవత్సరంలో చేతివృత్తి కళాకారుడు సిద్ధార్థుడు మహాచైత్యం తూర్పు ద్వారం వద్ద ఐదు స్తంభాలను దానం చేసినట్లు అవి నమోదు చేస్తాయి. 1882లో జేమ్స్ బర్జెస్ వాటిని కనుగొన్నారు. కనుగొన్న మొదటి ఇక్ష్వాకు రికార్డులు అవే.

నాగార్జునకొండ శాసనం (పుష్పభద్రస్వామి)

సుమారు క్రీ.శ. 295

నాగార్జునుడి కొండ పాదాల వద్ద ఉన్న ఒక ఆలయం నుంచి వచ్చిన, నాలుగు ముఖాల ధ్వజస్తంభంపై ఉన్న సంస్కృత శాసనం. దాని తేదీ ఇక్ష్వాకు రాజు ఎహువుల చాంతమూలుడి 16వ పాలనా సంవత్సరం. ఆయన కొడుకు, రాకుమారుడు వీరపురుషదత్తుడు పుష్పభద్రస్వామి రూపంలోని శివుడికి ఒక గుడి కట్టించి, దానికి ఒక గ్రామాన్ని ఇచ్చాడని అది నమోదు చేస్తుంది. ఇక్ష్వాకు రాజ కుటుంబంలో శైవ ఆరాధనకు ఇదే మొదటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (24)
  1. Hirananda Sastri (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XX (1929–30) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1933, pp. 1–12, 17–29, 32, 35–37. J. Ph. Vogel, Prakrit Inscriptions from a Buddhist Site at Nagarjunikonda (No. 1), with Sten Konow's postscript; and Two Additional Inscriptions (p. 37). [Public domain]
  2. Hirananda Sastri, K. N. Dikshit and N. P. Chakravarti (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXI (1931–32) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1933, pp. 61–69. J. Ph. Vogel, Additional Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (No. 11); paraphrased. [Public domain in India]
  3. D. C. Sircar (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XXXIII (1959–60) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1963, pp. 147–149, 189–190, 247–249. B. Ch. Chhabra, Nagarjunakonda Inscription of Ehavalasri's time, Year 11 (No. 27) and Uppugundur Inscription of Virapurisadata's time, Year 19 (No. 37); D. C. Sircar and A. N. Lahiri, Footprint Slab Inscription (No. 46); paraphrased. [Public domain in India]
  4. D. C. Sircar (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XXXIV (1961–62) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1963, pp. 17–22, 197–204, 209–212. D. C. Sircar and K. G. Krishnan, Two Inscriptions from Nagarjunikonda (No. 4); D. C. Sircar, Nagarjunikonda Inscription of the time of Abhira Vasushena, Year 30 (No. 30), and Some Brahmi Inscriptions (No. 32); paraphrased. [Public domain in India]
  5. D. C. Sircar and G. S. Gai (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXXV (1963–64) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1964, pp. 1–20, Additions and Corrections. D. C. Sircar, More Inscriptions from Nagarjunikonda (No. 1); paraphrased. Chart dates from p. 6 as corrected. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  6. D. C. Sircar and B. Ch. Chhabra (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXXII (1957–58) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1959, pp. 82–84, 88–89. D. C. Sircar, Two Inscriptions from Guntur District (No. 8). [Public domain in India]
  7. N. Lakshminarayan Rao and D. C. Sircar (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXXI (1955–56) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1960, pp. 3. B. V. Krishna Rao, Two Salankayana Charters from Kanukollu (No. 1). [Public domain in India]
  8. James Burgess, The Buddhist Stupas of Amaravati and Jaggayyapeta in the Krishna District, Madras Presidency, Surveyed in 1882 (opens in a new tab), Trübner & Co. for the Archaeological Survey of Southern India, 1887, pp. 110–111. [Public domain]
  9. John Marshall (ed.), Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1926-27 (opens in a new tab), Government of India, Central Publication Branch, Calcutta, 1930, pp. 156–161. M. Hamid Kuraishi, Trial Excavations at Alluru, Gummadidurru and Nagarjunikonda (season 1926–27). [Public domain]
  10. H. Hargreaves (ed.), Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1927-28 (opens in a new tab), Government of India, Central Publication Branch, Calcutta, 1931, pp. 113–121. A. H. Longhurst, Excavations at Nagarjunikonda (season 1927–28), with Hirananda Sastri's summary of the inscriptions. [Public domain]
  11. H. Hargreaves (ed.), Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1928-29 (opens in a new tab), Government of India, 1933, pp. 100–104. A. H. Longhurst, Excavations at Nagarjunikonda (season 1928–29). [Public domain]
  12. Daya Ram Sahni (ed.), Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1929-30 (opens in a new tab), Manager of Publications, Delhi, 1935, pp. 144–151, 164–166. A. H. Longhurst, Excavations at Nagarjunikonda (season 1929–30); Hirananda Sastri, Nagarjunikonda Inscriptions. [Public domain]
  13. A. H. Longhurst, The Buddhist Antiquities of Nagarjunakonda, Madras Presidency (Memoirs of the Archaeological Survey of India No. 54) (opens in a new tab), Manager of Publications, Delhi, 1938, pp. 1–11, 15, 21–22, 31–32. Paraphrased. [Public domain in India]
  14. A. Ghosh (ed.), Indian Archaeology 1954–55: A Review (opens in a new tab), Department of Archaeology, Government of India, 1955, pp. 22–23. Paraphrased. [Public domain in India]
  15. A. Ghosh (ed.), Indian Archaeology 1955–56: A Review (opens in a new tab), Department of Archaeology, Government of India, 1956, pp. 23–26. Paraphrased. [Public domain in India]
  16. A. Ghosh (ed.), Indian Archaeology 1956–57: A Review (opens in a new tab), Department of Archaeology, Government of India, 1957, pp. 35–38. Paraphrased. [Public domain in India]
  17. A. Ghosh (ed.), Indian Archaeology 1957–58: A Review (opens in a new tab), Department of Archaeology, Government of India, 1958, pp. 5–9. Paraphrased. [Public domain in India]
  18. A. Ghosh (ed.), Indian Archaeology 1958–59: A Review (opens in a new tab), Department of Archaeology, Government of India, 1959, pp. 6, 8–9. Paraphrased. [Public domain in India]
  19. A. Ghosh (ed.), Indian Archaeology 1959–60: A Review (opens in a new tab), Department of Archaeology, Government of India, 1960, pp. 9, 53–54, 84. Paraphrased. [Public domain in India]
  20. A. Ghosh (ed.), Indian Archaeology 1960–61: A Review (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1961, pp. 1. Paraphrased. [Public domain in India]
  21. D. C. Sircar, The Successors of the Satavahanas in Lower Deccan (opens in a new tab), University of Calcutta, 1939, pp. 4, 10–18, 20, 23–24, 33, 38. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  22. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 16. [Public domain in India]
  23. Ajay Mitra Shastri (ed.), The Age of the Satavahanas, Aryan Books International, 1999. Further reading (not consulted page by page). [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  24. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.); Gautam Pingle (gen. ed.), Epigraphia Telanganica, Vol. 1: Pre-Kakatiya Telangana, Dr MCR Human Resource Development Institute, Government of Telangana, 2023, pp. 13–15. Phanigiri inscriptions; cite-only, paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: