ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

చంద్రశ్రీ శాతకర్ణి

శాతవాహన రాజు. కృష్ణా, గోదావరి జిల్లాల నుంచి వచ్చిన సీసపు నాణేలపై ఆయనను వాసిష్ఠీపుత్ర చంద్ర సాతి అని పిలిచారు. పిఠాపురం దగ్గరి కోడవలిలోని ఒక శిలా శాసనం ఆయనను చందసాతి అంటుంది. ఆయన పులుమావి తర్వాత కొద్ది కాలానికే పాలించాడా లేక వంశం చివరలో పాలించాడా, ఈ పేరుతో ఇద్దరు రాజులు ఉన్నారా అనే విషయాలలో పండితులు ఏకీభవించరు.

చంద్రశ్రీ శాతకర్ణి అనేది పురాణ జాబితాలు శాతవాహన వంశపు చివరి రాజులలో ఒకరికి ఇచ్చే పేరు.12 తెలుగు దేశం నుంచి వచ్చిన నాణేలు వాసిష్ఠీపుత్ర శ్రీ చంద్ర సాతి పేరు చెబుతాయి.34 గోదావరి జిల్లాలోని కోడవలిలో ఉన్న ఒక శిలా శాసనం వాసిష్ఠీపుత్ర చందసాతి పేరు చెబుతుంది.34 వీరు ఒకే రాజా, వంశంలో ఆయన స్థానం ఏమిటి అనే విషయంపై 1908 నాటి రాప్సన్ (Rapson) జాబితా నుంచి వివాదం ఉంది.

పేర్లు

బర్జెస్ (Burgess) పురాణ పేరును చంద్రశ్రీ శాతకర్ణిగా ఇచ్చారు. దానిని వడశ్రీ అని కూడా చదువుతారు.1 సూయెల్ (Sewell) జాబితాలో “వడ-శ్రీ, లేదా చంద్రవిజ్ఞ, లేదా వాసిష్ఠీపుత్ర చంద్ర-శ్రీ శాతకర్ణి” అని ఉంది.2

నాణేలపై అలెగ్జాండర్ కన్నింగ్‌హామ్ (Alexander Cunningham) ఆ పేరును వడ-సాత అని, విన్సెంట్ స్మిత్ (Vincent Smith) వడ-సాతక[ర్ణి] అని చదివారు.5 మొదటి అక్షరం చ అని, అంటే చద లేదా చంద, అంటే చంద్ర అని రాప్సన్ చూపించారు.5

హెచ్. కృష్ణశాస్త్రి (H. Krishna Sastri) కోడవలి శాసనంలో ఆ పేరును చందసాతి అని చదివారు.4 సాతి అనేది స్వాతికి ప్రాకృత రూపం కావచ్చని, కాబట్టి ఆ పేరుకు చందస్వాతి అని అర్థం అని ఆయన సూచించారు.4

నాణేలు

రాప్సన్ ఆంధ్రదేశపు రెండు తయారీ రకాల సీసపు నాణేలనూ ఆయనకు ఆపాదించారు.367 తయారీ రకం A నాణేలపై మూడు వంపుల స్తూపం (ధాతు దిబ్బ), రానో వాసిఠీపుతస సిరి-చద-సాతిస అనే అక్షరాలు ఉన్నాయి. తయారీ రకం B నాణేలపై గుర్రం ఉంది.367

గుడివాడలో రాబర్ట్ సూయెల్‌కు ఒక సీసపు నాణెం దొరికింది. కన్నింగ్‌హామ్ దానిని “శ్రీ చంద” నాణెంగా చదివారు.8 ఏనుగు బొమ్మ, “రాజ్ఞ వాసిఠీపుతస సిరి చందసాతస” అనే అక్షరాలు ఉన్న కన్నింగ్‌హామ్ నాణేన్ని వాల్టర్ ఎలియట్ (Walter Elliot) నివేదించారు. ఆ మాతృనామం వాసిష్ఠి అనే పేరున్న మూడవ రాజమాతను చూపిస్తుందని ఆయన భావించారు.9

ఆధారాలు ఇద్దరు రాజులను సూచిస్తున్నాయని రాప్సన్ భావించారు. శైలిలో చాలా తర్వాతి కాలపు ఏనుగు రకం నాణేలపై “సిరి-చద” అని ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది. వాటిని తయారీ రకం B నాణేలపై గుర్రం ఉన్న చంద్ర సాతికి ఆయన ఆపాదించలేకపోయారు.1011 దానికి బదులు ఆయన వాటిని రెండవ చంద్రుడికి, బహుశా పురాణాలలో యజ్ఞశ్రీ తర్వాత ఒకరిని దాటి వచ్చే చంద్రశ్రీకి ఆపాదించారు.1011

కోడవలి శాసనం

ఈ రాజు ఏకైక శాసనం రాతిలో తవ్విన ఒక బావి గోడపై చెక్కి ఉంది. ఆ బావి పిఠాపురానికి వాయవ్యంగా దాదాపు తొమ్మిది మైళ్ల దూరంలో, కోడవలి గ్రామం దాటి ఒక గుట్టపై ఉంది.124 దాని పక్కన బౌద్ధ స్తూపం లాగా కనిపించే అవశేషాలు ఉన్నాయి. స్థానికంగా దానిని ధనం-దిబ్బ అంటారు.124

రాజు వాసిష్ఠీపుత్ర చందసాతి రెండవ సంవత్సరంలో ఇచ్చిన దానాన్ని అది నమోదు చేస్తుందని కృష్ణశాస్త్రి చదివారు.13 ఆయన పఠనంలో దాత కోడవలికి పాత పేరైన ఖద్దవలికి చెందిన మంత్రి (అమచ) సస.13 ఆయన ఆ తేదీని క్రీ.శ. 210 డిసెంబర్‌లోని ఒక రోజుగా వివరించారు.14

1908లో ఈ శాసనాన్ని మొదట ప్రచురించిన స్టెన్ కోనో (Sten Konow) ఒక అనుబంధ వ్యాఖ్యలో ఈ పఠనంలో చాలా భాగాన్ని సందేహించారు.13 డి. సి. సర్కార్ (D. C. Sircar) తర్వాత ఆ సంవత్సరాన్ని పదకొండుగా, మంత్రి పేరును సత్యమిత్రుడుగా చదివారు.15 సర్కార్ పఠనంలో ఈ మంత్రి అక్కడ ఒక ధార్మిక సంస్థ (ధర్మ)ను స్థాపించాడు.15 కోడవలి శాసనం (చంద్రసాతి) చూడండి.

వంశంలో స్థానం

రాప్సన్ చంద్ర సాతిని ముందు ఉంచారు. ఆయన నాణేల రూపకల్పన పులుమావి, శివశ్రీల నాణేలను పోలి ఉంటుంది. ఆయన పులుమావి సోదరుడు కావచ్చని రాప్సన్ భావించారు.616 మత్స్య పురాణం ఏడు సంవత్సరాలు ఇచ్చే స్కంధస్వాతితో ఆయనను గుర్తించారు.616 పురాణాలలోని శివ-స్కంధ అనే పేరు ఆయన పేరుకు చెడిన రూపం కావచ్చని ఆయన భావించారు.616

స్మిత్ ఆ నాణేలను దాదాపు క్రీ.శ. 219 నాటివిగా చెప్పారని, కానీ నాణేలే ముందటి స్థానాన్ని సూచిస్తున్నాయని రాప్సన్ తన జాబితాలో గుర్తించారు.3 పులుమావి తర్వాత ఆయన సోదరులు శివశ్రీ, శ్రీ చంద్ర సాతి పాలించారనే డి. ఆర్. భండార్కర్ (D. R. Bhandarkar) అభిప్రాయాన్ని స్మిత్ నమోదు చేశారు.17

ఇతరులు చంద్రశ్రీని వంశపు చివరి భాగంలో ఉంచుతారు:

  • జేమ్స్ బర్జెస్ (1887): దాదాపు క్రీ.శ. 210–215.1
  • సూయెల్ (1932): దాదాపు క్రీ.శ. 219లో సింహాసనారోహణ, పది సంవత్సరాల పాలన.2 తన తేదీలను విన్సెంట్ స్మిత్ రాసిన ‘Early History of India’, pp. 183 f. నుంచి తీసుకున్నానని సూయెల్ చెబుతారు, కానీ అది ఏ ముద్రణో చెప్పరు.18 స్మిత్ 1902లో ఒక జర్మన్ పత్రికలో క్రీ.శ. 219 తేదీని ఇచ్చారని రాప్సన్ గుర్తించారు.3 అంతకు ముందటి శివస్కంధుడు, ఎల్. డి. బార్నెట్ (L. D. Barnett) క్రీ.శ. 165లో జీవించి ఉన్నట్లు కనుగొన్న వాసిష్ఠీపుత్ర చంద్రసాతి ఒక్కరే కావచ్చని సూయెల్ విడిగా సూచించారు.2 దాదాపు క్రీ.శ. 208లో పిఠాపురం దగ్గర ఆంధ్ర పాలన ఉందని కోడవలి శాసనం చూపిస్తుందని ఆయన భావించారు.18
  • స్మిత్ (1924): రాజు నెం. 29, దాదాపు క్రీ.శ. 201లో సింహాసనారోహణ, పది సంవత్సరాలు. కోడవలి శాసనాన్ని, తూర్పు నాణేలను ఆయన ఈ రాజుకు ఆపాదించారు. నాణేలకు రాప్సన్ ముందటి తేదీని ఇష్టపడ్డారని కూడా గుర్తించారు.1917 చంద్రశ్రీ “నిజమైన ఉనికి”ని ఆయన పేరున్న కొన్ని సీసపు నాణేలు ధృవీకరిస్తున్నాయని ఆయన రాశారు.17
  • డి. సి. సర్కార్ (1939) చంద్ర సాతిని యజ్ఞశ్రీ వారసుడిగా చూశారు. ఆయన రెండవ సంవత్సరం క్రీ.శ. 210కి సరిపోతుందనే కృష్ణశాస్త్రి సూచనను చివరి రాజుల కాలాన్ని లెక్కించడానికి ఉపయోగకరంగా ఆయన అంగీకరించారు.20

Footnotes

  1. James Burgess, The Buddhist Stupas of Amaravati and Jaggayyapeta (1887), p. 5 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  2. Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 325 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  3. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty (1908), catalogue p. 30 and n. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  4. Krishna Sastri, “The Kodavali Rock-Inscription of Chandasati” (1926), p. 317 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  5. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty (1908), p. lxxii (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. E. J. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty, the Western Ksatrapas, the Traikutaka Dynasty, and the “Bodhi” Dynasty (1908), p. xl (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  7. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty (1908), p. lxxiv (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. Alexander Rea, South Indian Buddhist Antiquities (1894), p. 20 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Walter Elliot, Coins of Southern India (1886), p. 20 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty (1908), p. lxxvi (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  11. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty (1908), pp. xlii–xliii (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  12. H. Krishna Sastri, “The Kodavali Rock-Inscription of Chandasati”, Epigraphia Indica XVIII (1926), p. 316 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  13. Krishna Sastri, “The Kodavali Rock-Inscription of Chandasati” (1926), p. 319, translation and Sten Konow’s postscript (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  14. Krishna Sastri, “The Kodavali Rock-Inscription of Chandasati” (1926), p. 318 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  15. D. C. Sircar, “Two Inscriptions from Guntur District”, Epigraphia Indica XXXII (1959), p. 83, n. 7 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  16. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty (1908), p. lxxiii (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  17. Vincent A. Smith, The Early History of India, 4th ed. (1924), pp. 223–224 and p. 224, n. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  18. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 324 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  19. Smith, Early History of India (1924), table “The Later Andhra Kings and Connected Dynasties”, PDF p. 271 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  20. D. C. Sircar, The Successors of the Satavahanas in Lower Deccan (1939), p. 3 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

శాతవాహనులు

సుమారు క్రీ.పూ. 200 – క్రీ.శ. 225

పురాణాలు ఆంధ్రులు అని పిలిచే దక్కన్ రాజవంశం. దాని తర్వాతి రాజులు సామాన్య శకం 2వ శతాబ్దంలో, 3వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో కృష్ణా లోయను, గోదావరి డెల్టాను, రాయలసీమలోని కొన్ని భాగాలను పాలించారు. దాని ప్రారంభం, దాని తేదీలు, అది తెలుగు దేశానికి ఎప్పుడు చేరింది అనేవన్నీ చర్చలో ఉన్నాయి.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (9)
  1. E. J. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty, the Western Ksatrapas, the Traikutaka Dynasty, and the 'Bodhi' Dynasty (Catalogue of the Indian Coins in the British Museum) (opens in a new tab), British Museum, London, 1908, xl, xlii–xliii, lxxii–lxxiv, lxxvi; catalogue p. 30. [Public domain]
  2. H. Krishna Sastri and Hirananda Sastri (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XVIII (1925–26) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, Calcutta, 1926, pp. 316–319. H. Krishna Sastri, 'The Kodavali Rock-Inscription of Chandasati' (No. 34), with Sten Konow's postscript. [Public domain]
  3. D. C. Sircar and B. Ch. Chhabra (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXXII (1957–58) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1959, pp. 83. D. C. Sircar, 'Two Inscriptions from Guntur District' (No. 8), note 7. [Public domain in India]
  4. Alexander Rea, South Indian Buddhist Antiquities, including the Stupas of Bhattiprolu, Gudivada and Ghantasala and other Ancient Sites in the Krishna District (opens in a new tab), Government Press, Madras (Archaeological Survey of India), 1894, pp. 20. [Public domain]
  5. Walter Elliot, Coins of Southern India (International Numismata Orientalia, Vol. III, Part 2) (opens in a new tab), Trübner & Co., London, 1886, pp. 20. [Public domain]
  6. James Burgess, The Buddhist Stupas of Amaravati and Jaggayyapeta in the Krishna District, Madras Presidency, Surveyed in 1882 (opens in a new tab), Trübner & Co. for the Archaeological Survey of Southern India, 1887, pp. 5. [Public domain]
  7. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 324–325. [Public domain in India]
  8. Vincent A. Smith (rev. S. M. Edwardes), The Early History of India from 600 B.C. to the Muhammadan Conquest, 4th ed. (opens in a new tab), Clarendon Press, Oxford, 1924, pp. 223–224 and table (PDF p. 271). [Public domain]
  9. D. C. Sircar, The Successors of the Satavahanas in Lower Deccan (opens in a new tab), University of Calcutta, 1939, pp. 3. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: