ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

ఖాసిం రజ్వీ

1946 నుంచి హైదరాబాద్ ముస్లిం రాజకీయ పార్టీ మజ్లిస్-ఎ-ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్ అధ్యక్షుడు, 1947–48లో దాని సాయుధ స్వచ్ఛంద దళం రజాకార్ల నాయకుడు. ఆయన భారతదేశంలో విలీనాన్ని, బాధ్యతాయుత ప్రభుత్వాన్ని వ్యతిరేకించారు. ఢిల్లీతో చర్చలలో నిజాం ప్రభుత్వంపై ఒత్తిడి తెచ్చారు. 1948లో భారత ప్రభుత్వం నిరసన తెలిపిన ప్రసంగాలు చేశారు. గ్రామాలపై దాడులకు ఆయన నాయకత్వంలోని రజాకార్లను కాంగ్రెస్ పక్ష చరిత్రలు నిందిస్తాయి. భారతదేశం దాడి చేస్తే హిందువులపై ఆయన బెదిరింపులను 1948 ఆగస్టు నాటి ఒక అమెరికా నివేదిక నమోదు చేస్తుంది. పోలీసు చర్య తర్వాత రజాకార్లను రద్దు చేసి, వారి నాయకులను అరెస్టు చేశారు.

నిజాం పాలన చివరి సంవత్సరాలలో హైదరాబాద్ రాష్ట్రపు ముస్లిం రాజకీయ పార్టీ మజ్లిస్-ఎ-ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్‌కు ఖాసిం రజ్వీ నాయకత్వం వహించారు. ఆయన నాయకత్వంలో దాని స్వచ్ఛంద దళం రజాకార్లు సాయుధ దళం అయ్యారు.1 1947–48 సంఘటనలలో ఆయన పాత్ర గురించిన కథనాలు తీవ్రంగా భిన్నంగా ఉన్నాయి.12

ఇక్కడ ఆయన గురించి తెలిసిన వాటిలో చాలా భాగం ప్రత్యర్థులు లేదా బయటి పరిశీలకుల నుంచి వస్తుంది. సరోజినీ రేగాని (Sarojini Regani) స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ చరిత్ర కాంగ్రెస్ పక్షం నుంచి రాయబడింది.1 1948 ఆగస్టు 16 నాటి అమెరికా విదేశాంగ శాఖ రహస్య నివేదిక ఒకటి బయటి దృష్టిని ఇస్తుంది.3 రజ్వీ స్వయంగా గానీ ఆయన పార్టీ గానీ రాసిన కథనం ఏదీ ఈ పేజీకి అందుబాటులో లేదు.

పార్టీ, దాని స్వచ్ఛంద దళం

ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్ 1927లో స్థాపించబడిందని రేగాని చెబుతారు.4 పాలకుడు, సింహాసనం రాష్ట్ర ముస్లింల రాజకీయ, సాంస్కృతిక హక్కులకు ప్రతీక అని అది భావించి, ప్రజాస్వామ్య సంస్కరణను వ్యతిరేకించింది.4 దాని అధ్యక్షుడు బహదూర్ యార్ జంగ్ కాలంలో, 1940లో స్వచ్ఛంద దళం కోసం ఒక ప్రణాళిక రూపొందించారని ఆమె రాస్తారు.5 ప్రతి స్థానిక నాయకుడు, సాలార్, 30 మంది స్వచ్ఛంద సేవకులకు నాయకత్వం వహించాలి.5

రజ్వీ 1946లో పార్టీ అధ్యక్షుడు అయ్యారు.1 రేగాని ప్రకారం, 1947 జూలైలో రజాకార్లకు క్రమమైన సైనిక శిక్షణ ఇవ్వాలని పార్టీ నిర్ణయించింది.1 1947 నవంబర్ 3 నాటికి ప్రభుత్వ లెక్కలే వారిని 50,000 మందిగా లెక్కించాయి.1 తనకు 5,00,000 మంది కావాలని రజ్వీ స్వయంగా చెప్పారు.1

అమెరికా నివేదిక రజాకార్లను పార్టీ అర్ధ సైనిక విభాగంగా వర్ణిస్తుంది.2 ఏ ప్రజా తిరుగుబాటునైనా ఆపడానికి, దాడులతో హిందూ జనాభాను భయపెట్టడానికి వారిని ఉద్దేశించారని దాని రచయితలు చెబుతారు.2 భారత సైన్యాలు హైదరాబాద్‌కు వ్యతిరేకంగా కదిలితే ముస్లింలు రాష్ట్రంలోని హిందువులపై తిరగబడతారని రజ్వీ తరచుగా బెదిరించారని నివేదిక జోడిస్తుంది.6

యథాతథ స్థితి ఒప్పందపు సంక్షోభం, 1947

1947 అక్టోబర్‌లో యథాతథ స్థితి ఒప్పందంపై సంతకం చేయడానికి నిజాం బృందం ఢిల్లీకి విమానంలో వెళ్లడానికి సిద్ధంగా ఉంది.7 తెల్లవారుజామున రజాకార్ల పెద్ద గుంపు సభ్యుల ఇళ్లను చుట్టుముట్టి వారిని బయలుదేరకుండా ఆపిందని రేగాని రాస్తారు.7 తర్వాత చర్చలు తనకు అప్పగించమని, ప్రతినిధి బృందాన్ని మార్చమని రజ్వీ నిజాంను కోరారు.8 బృందం రాజీనామా చేసింది. ప్రధానమంత్రి ఛతారీ నవాబు కూడా రాజీనామా చేశారు.8 చివరకు 1947 నవంబర్ 29న ఒప్పందంపై సంతకం జరిగింది.8

దాడులు, ప్రసంగాలు, 1948

1948 జనవరి 10న బీబీనగర్ స్టేషన్, గ్రామంపై జరిగిన దాడిని రేగాని వర్ణిస్తారు.9 భువనగిరిలో ఒక సభ నుంచి లారీలో తిరిగి వస్తున్న రజాకార్లు రైల్వే సిబ్బందిని, గ్రామస్థులను కొట్టి, ఇళ్లను దోచుకున్నారని ఆమె చెబుతారు.9 గ్రామస్థులు నిజాంను అవమానించే నినాదాలు చేశారని ఇత్తెహాద్ అధ్యక్షుడు చెప్పారని ఆమె రాస్తారు.9 రేగాని దీనిని తిరస్కరించి, రజ్వీ స్వయంగా అక్కడ ఉన్నట్లు కనుగొన్నదని ఆమె చెప్పే కాంగ్రెస్ నాయకుల విచారణను ఉదహరిస్తారు.10

1948 మార్చి 31న పార్టీ హైదరాబాద్ ఆయుధ వారోత్సవ సభలో, సాయుధ ప్రతిఘటనకు పిలుపునిచ్చే భారత వ్యతిరేక ప్రసంగాన్ని రజ్వీ చేశారని రేగాని చెబుతారు.11 ఏప్రిల్ 8న హైదరాబాద్ త్వరలోనే దత్త మండలాలను (Ceded Districts), తీర ప్రాంత ఉత్తర సర్కారులను తిరిగి పొందుతుందని ఆయన చెప్పుకున్నారని ఆమె రాస్తారు.11 నిజాములు ఈ రెండు ప్రాంతాలను చాలా కాలం ముందే బ్రిటిష్‌వారికి వదులుకున్నారు (అసఫ్ జాహీలు చూడండి). నెహ్రూ నిరసన తెలిపారు.12 ఆ ప్రసంగం జరగలేదని హైదరాబాద్ ప్రభుత్వం ఖండించింది.12 అది జరిగిందనడానికి తన దగ్గర ఆధారం ఉందని సర్దార్ పటేల్ జవాబిచ్చారు.12

1948 ఆగస్టు 19న రజ్వీ హైదరాబాద్‌లో ఒక సభలో మళ్లీ మాట్లాడారు.13 రెండు రోజుల తర్వాత, రజాకార్లను విమర్శించిన ఇమ్రోజ్ పత్రిక సంపాదకుడు షోయబుల్లా ఖాన్‌ను కాల్చి, ఆయన చేతులు నరికారు.13 రేగాని ఆ హత్యను ఆ ప్రసంగంతో ముడిపెడతారు.13 షోయబుల్లా ఖాన్ హత్య కేసును, బీబీనగర్ కేసును తిరుమలగిరిలోని ఒక ప్రత్యేక ట్రిబ్యునల్ విచారించిందని 1961 నాటి పోలీసు చరిత్ర నమోదు చేస్తుంది.14

పోలీసు చర్య తర్వాత

1948 సెప్టెంబర్‌లో భారత సైన్యాలు స్వాధీనం చేసుకున్నప్పుడు, కొత్త ప్రభుత్వం రజాకార్లను, ఇతర ప్రైవేటు సైన్యాలను రద్దు చేసింది.15 Hyderabad Reborn (పునర్జన్మించిన హైదరాబాద్) ప్రకారం, అది ముఠా నాయకులను మాత్రమే అరెస్టు చేసింది.15 1948 అక్టోబర్ 1న రాష్ట్ర జైళ్లలో 1,912 మంది రజాకార్లు ఉన్నారు.16 తర్వాతి పద్దెనిమిది నెలల్లో మరో 15,810 మందిని చేర్చుకున్నారు. 1950 మార్చి నాటికి 55 మంది మాత్రమే ఇంకా నిర్బంధంలో ఉన్నారు.16 మీర్ లాయక్ అలీ, అసఫ్ జాహీలు, ఉద్యమాలు పేజీ చూడండి.

Footnotes

  1. Regani, Highlights of the Freedom Movement, p. 206 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  2. The Problem of the Future Status of Hyderabad (1948), p. 8 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  3. Office of Intelligence Research, US Department of State, The Problem of the Future Status of Hyderabad (16 August 1948), p. iii (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  4. Sarojini Regani, Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh, p. 204 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  5. Regani, Highlights of the Freedom Movement, p. 205 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. The Problem of the Future Status of Hyderabad (1948), p. 9, note 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. Regani, Highlights of the Freedom Movement, p. 210 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. Regani, Highlights of the Freedom Movement, p. 211 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  9. Regani, Highlights of the Freedom Movement, p. 218 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  10. Regani, Highlights of the Freedom Movement, p. 219 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  11. Regani, Highlights of the Freedom Movement, p. 222 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  12. Regani, Highlights of the Freedom Movement, p. 225 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  13. Regani, Highlights of the Freedom Movement, p. 230 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  14. The History of the Andhra Pradesh Police (1861–1961) (1961), p. 106 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  15. Hyderabad Reborn (Government of Hyderabad, 1949), p. 15 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  16. Report on the Administration of Hyderabad State, September 1948 – March 1950 (1950), p. 77 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (5)
  1. Sarojini Regani, Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh (opens in a new tab), Ministry of Cultural Affairs, Government of Andhra Pradesh, Hyderabad, 1956, pp. 204–206, 210–211, 218–219, 222, 225, 230. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  2. Office of Intelligence Research, Department of State (United States), The Problem of the Future Status of Hyderabad (OIR Report, 16 August 1948) (opens in a new tab), Department of State, Washington (confidential report, later released), 1948, iii, 8–9. US federal government work; cited and paraphrased. [US federal government work (cited, not reproduced)]
  3. Director of Information, Government of Hyderabad, Hyderabad Reborn: First Six Months of Freedom (September 18, 1948 - March 17, 1949) (opens in a new tab), Government of Hyderabad, 1949, pp. 15. Public domain in India; paraphrased. [Public domain in India]
  4. Inspector-General of Police, Andhra Pradesh, The History of the Andhra Pradesh Police (1861-1961) (opens in a new tab), Government of Andhra Pradesh, Hyderabad, 1961, pp. 106. Public domain in India; paraphrased. [Public domain in India]
  5. Government of Hyderabad, Report on the Administration of Hyderabad State, September 1948 - March 1950 (opens in a new tab), Government of Hyderabad, 1950, pp. 77. Public domain in India; paraphrased. [Public domain in India]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: