తెలుగు చరిత్రTelugu History

సత్యాశ్రయుడు (కళ్యాణి చాళుక్యుడు)

ఇరివబెడంగ అనే పేరున్న సత్యాశ్రయుడు కళ్యాణి పశ్చిమ చాళుక్యుల రెండవ రాజు; దాదాపు 997 నుంచి 1008 వరకు పాలించాడు. ఆయన రెండవ తైలపుని పెద్ద కొడుకు. ఆయన కాలపు చాలా శాసనాలు తెలంగాణలో ఉన్నాయి: 979లో ఘన్‌పూర్‌లో యువరాజుగా, రాజుగా మెదక్, వరంగల్, కరీంనగర్ జిల్లాల్లో. 1006లో ఆయన రావులకొల అనే చోట విడిది చేశాడు. గుంటూరు జిల్లాలోని చేబ్రోలులో 1006 నాటి ఒక శాసనం, ఆయన దేశమంతటినీ జయించామనే చోళుల వాదనను తోసిపుచ్చుతుందని రాబర్ట్ సూయెల్ భావించారు.

సత్యాశ్రయుడు కళ్యాణి చాళుక్యుల రెండవ రాజు; దాదాపు 997 నుంచి 1008 వరకు పాలించాడు.12 తెలంగాణ ఆయన రాజ్యంలో భాగం; వరంగల్, మెదక్, కరీంనగర్ జిల్లాల్లో ఆయన శాసనాలు ఉన్నాయి.345 చోళ రాజు మొదటి రాజరాజుతో ఆయన పోరాడాడు; ఆయన కాలపు ఒక శాసనం తూర్పున గుంటూరు జిల్లాలోని చేబ్రోలు వరకు కనిపిస్తుంది.62

ఆయన ఎవరు

సత్యాశ్రయుడు ఈ వంశ స్థాపకుడు రెండవ తైలపుని పెద్ద కొడుకు.1 బహుశా 997 చివర్లో తండ్రి తర్వాత రాజయ్యాడు.1 ఆయన పేరు సత్తిగ, సత్తిమ అని కూడా కనిపిస్తుంది.1 ఆయన బిరుదుల్లో అకళంకచరిత (“మచ్చలేని నడవడి గలవాడు”), ఇరివబెడంగ ఉన్నాయి; ఇరివబెడంగ అంటే “శత్రువులను చీల్చేవారిలో ఒక అద్భుతం” అని జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ అనువదించారు.1

తెలంగాణలో యువరాజు

వరంగల్ జిల్లాలోని ఘన్‌పూర్‌లో 979 జూలై 27 నాటి, దెబ్బతిన్న ఒక శాసనం ఇరివబెడంగ సత్యాశ్రయుడు యువరాజుగా ఉన్న కాలానిది.3 కరకుంట గ్రామ పెద్ద చేసిన భూదానాన్ని అది నమోదు చేస్తుంది.3 ఆయన పూర్తి పేరు “శ్రీమత్ సత్యమదేవ” అని ఈ శాసనమే మొదటిసారి చెబుతుందని ఎపిగ్రాఫియా తెలంగాణికా సారాంశం గుర్తిస్తుంది.3

ఆయన కాలపు శాసనాలు

ఆయన కాలపు శాసనాలు తెలంగాణ అంతటా దొరుకుతాయి.745

  • వరంగల్ జిల్లాలోని చేర్యాలలో 1001–02లో రాణి అయ్వబ్బదేవి అక్క బక్కబ్బె ఒక దానం ఇచ్చింది.7
  • కరీంనగర్ జిల్లాలోని కడపర్తిలో 1005 నాటి శాసనం అర్మకుంద ఏడువేల ప్రాంతం పేరు చెబుతుంది.4
  • మెదక్ జిల్లాలోని వెండికోల, కోడూరుల్లో 1006 సెప్టెంబర్‌లో రాజు రావులకొల శిబిరం నుంచి పాలిస్తుండగా దానాలు జరిగాయి.48
  • కరీంనగర్ జిల్లాలోని చొప్పదండిలో 1008లో రాజు దాది (దాయి) దివాకబ్బె ఒక దేవుని ప్రతిష్ఠించింది.9

వరంగల్కు దాదాపు పది మైళ్ల దూరంలోని పొన్నవోలులో 1007లో రాజు అంగరక్షకుల నాయకుడు అరసపయ్య ఒక బ్రాహ్మణునికి భూమి ఇచ్చాడు.5 వరంగల్ ప్రాంతంలో కళ్యాణి చాళుక్యుల శాసనాల్లో ఇదే అతి పాతదని పి. వి. పరబ్రహ్మ శాస్త్రి (1965) అన్నారు.10

చోళ యుద్ధం, చేబ్రోలు

సత్యాశ్రయుని కాలంలో చోళ రాజు మొదటి రాజరాజు చాళుక్య దేశంపై దండెత్తాడు.62 రాజరాజు ఆయనను ఓడించాడని చోళ శాసనాలు ప్రకటిస్తాయి.6 కానీ దేశాన్ని దోచుకున్న చోళ సైన్యాన్ని సత్యాశ్రయుడు తరిమికొట్టాడని ధార్వాడ్ జిల్లాలోని హొట్టూరు శాసనం చెబుతుంది.62

గుంటూరు జిల్లాలోని చేబ్రోలులో “ఆహవమల్ల సత్తిగ” శాసనాన్ని రాబర్ట్ సూయెల్ గుర్తించారు; ఆ రాజు సత్యాశ్రయుడే అని ఆయన భావించారు.2 దాని తేదీ శక 928 (1006; శకం సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి).2 చాళుక్య దేశమంతటినీ జయించామనే చోళుల వాదనను ఇది “చాలినంతగా తోసిపుచ్చుతుంది” అని సూయెల్ రాశారు.2

ఆధారాలు భిన్నంగా చెప్పే విషయాలు

  • చోళ యుద్ధంలో గెలిచింది ఎవరు. రాజరాజు సత్యాశ్రయుని ఓడించాడని చోళ శాసనాలు, సత్యాశ్రయుడు చోళులను తరిమాడని హొట్టూరు శాసనం చెబుతాయి.6 ఎవరు గెలిచినా “చాలా రక్తపాతం” జరిగిందని సూయెల్ భావించారు.2
  • పొన్నవోలు తేదీ. ఇండియన్ ఆర్కియాలజీ 1957–58 ప్రకారం శక 929 (1007); రాతిపై పొరపాటున 939 అని చెక్కారు.10 అదే ఏడాది శాసన నివేదిక 1007 లేదా 1017 అని ఇచ్చింది.10

Footnotes

  1. J. F. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts”, Gazetteer of the Bombay Presidency I, pt. II (1896), p. 432 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  2. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 58 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased except for the short phrases quoted. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  3. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.), Epigraphia Telanganica I: Pre-Kakatiya Telangana (2023), p. 94, Chalukyas of Kalyana No. 6. Cite-only; paraphrased except for the short phrase quoted. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  4. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 100, Nos. 22–23. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  5. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 102, Nos. 27–28. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  6. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts” (1896), p. 433 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  7. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 99, No. 20, summarising Inscriptions of Warangal District (2016), pp. 16–17. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  8. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 101, No. 24. Cite-only; paraphrased. ↩

  9. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 104, Nos. 30–31. Cite-only; paraphrased. ↩

  10. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 103, No. 28, quoting P. V. Parabrahma Sastry, Select Epigraphs of Andhra Pradesh (1965), and summarising Indian Archaeology 1957–58 and the Annual Report on Indian Epigraphy for 1957–58. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

రాజవంశాలు

కళ్యాణి చాళుక్యులు (పశ్చిమ చాళుక్యులు)

సుమారు క్రీ.శ. 973–1189

పశ్చిమ దక్కన్‌కు చెందిన ఈ రాజవంశం 973లో రాష్ట్రకూటులను పడగొట్టి, సుమారు 1189 వరకు కళ్యాణ (కళ్యాణి) నుంచి పాలించింది. తెలంగాణ వారి రాజ్యంలో భాగం. వారి పాలనలో వెలువడిన కన్నడ శాసనాలు మెదక్ జిల్లాలోని కోరపోలు (973) నుంచి అలంపురం, గంగాపురం, కొలనుపాక, హనుమకొండల వరకు ఉన్నాయి. అక్కడ తొలి కాకతీయ నాయకులు, పొలవాస నాయకులు, కందూరు చోడులు వారి సామంతులుగా సేవ చేశారు. వేంగి కోసం వారు ఒక శతాబ్దం పాటు చోళులతో పోరాడారు. 1118 నుంచి సుమారు 1126 వరకు ఆరవ విక్రమాదిత్యుడు అక్కడ రాజుగా గుర్తింపు పొందాడు. 1150లలో కలచూరులు అధికారం చేపట్టిన తర్వాత, 1163లో కాకతీయులు తమ స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించుకున్నారు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (3)
  1. J. F. Fleet, R. G. Bhandarkar and others (Gazetteer of the Bombay Presidency), Gazetteer of the Bombay Presidency, Vol. I, Part II: History of the Konkan, Dakhan and Southern Maratha Country (opens in a new tab), Government Central Press, Bombay, 1896, pp. 432–433. J. F. Fleet, Dynasties of the Kanarese Districts, chapter IV, The Western Chalukyas of Kalyani. [Public domain]
  2. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 58. Paraphrased. [Public domain in India]
  3. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.); Gautam Pingle (gen. ed.), Epigraphia Telanganica, Vol. 1: Pre-Kakatiya Telangana, Dr MCR Human Resource Development Institute, Government of Telangana, 2023, pp. 94, 99–104. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: