తెలుగు చరిత్రTelugu History

ఐదవ విక్రమాదిత్యుడు (కళ్యాణి చాళుక్యుడు)

త్రిభువనమల్ల అనే పేరున్న ఐదవ విక్రమాదిత్యుడు దాదాపు 1008 నుంచి 1014 వరకు కళ్యాణి పశ్చిమ చాళుక్యుల రాజు, సత్యాశ్రయుని సోదరుని కొడుకు. హైదరాబాద్ దగ్గరి చిల్కూరులో ఆయన కాలపు ఒక జైన స్తంభ శాసనం ఉంది; దాని సంపాదకుడు దానిని 1012 నాటిదిగా లెక్కించారు. లొంబులికె డెబ్బై ప్రాంతాన్ని పాలించిన ఆయన సేనాని పద్మనాభయ్య పేరు అది చెబుతుంది. ఉత్తర దిక్కును జయించి మాళవ రాజు భోజుని పెకిలించాలనే ఉద్దేశంతో రాజు ఒక వాగు ఒడ్డున విడిది చేశాడని కూడా అది చెబుతుంది. మెదక్ జిల్లాలోని నందికందిలో 1014 నాటి మరో శాసనం ఆయన సామంతుడు పంప పెర్మాడి పేరు చెబుతుంది.

ఐదవ విక్రమాదిత్యుడు కళ్యాణి చాళుక్యుల రాజు; దాదాపు 1008 నుంచి కొన్నేళ్లు పాలించాడు.12 తనకు తెలిసిన ఆయన శాసనాల్లో చరిత్ర ఏదీ లేదని జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ అన్నారు.3 కానీ తర్వాత హైదరాబాద్ దగ్గరి చిల్కూరులో దొరికిన ఒక స్తంభ శాసనం, ఆయన సేనాని ఆ ప్రాంతాన్ని పాలించినట్లు, రాజు మాళవంతో యుద్ధంలో ఉన్నట్లు చూపుతుంది.45

ఆయన ఎవరు

ఐదవ విక్రమాదిత్యుడు సత్యాశ్రయుని తమ్ముడు దశవర్మ పెద్ద కొడుకు.1 దశవర్మ స్వయంగా రాజు కాలేదు; అందుకే సింహాసనం చిన్నాన్న నుంచి నేరుగా అన్న కొడుకుకు వచ్చింది.1 విక్రమాదిత్యుడు బహుశా 1009లో రాజయ్యాడని ఫ్లీట్, 1008లో అని రాబర్ట్ సూయెల్ భావించారు.12 ఆయన బిరుదు త్రిభువనమల్ల (“మూడు లోకాల మల్లుడు”).1 ఆయన తర్వాత ఆయన చివరి తమ్ముడు రెండవ జయసింహుడు రాజయ్యాడు.3

చిల్కూరు స్తంభం

హైదరాబాద్ నుంచి వికారాబాద్ వెళ్లే దారిలో దాదాపు ఇరవై మైళ్ల దూరంలోని చిల్కూరులో పొడవైన శాసనం ఉన్న ఒక చతురస్ర స్తంభం దొరికింది.4 తర్వాత దానిని గోల్కొండలోని ఖజానా భవనాల్లో భద్రపరిచారు.4 సి. టి. ఎం. కొట్రయ్య దానిని ఎపిగ్రాఫియా ఆంధ్రికాలో పరిష్కరించారు; అది ఎపిగ్రాఫియా తెలంగాణికాలో మళ్లీ అచ్చయింది.4 పార్శ్వనాథ తీర్థంకరునికి ఇచ్చిన దానాన్ని నమోదు చేసే ఈ జైన శాసనం కన్నడ వచనంలో, సంస్కృత పద్యాల్లో ఉంది.5

శాసనం రాజును త్రిభువనమల్లుడు అని మాత్రమే పేర్కొంటుంది; ఈ బిరుదు ఐదవ, ఆరవ విక్రమాదిత్యులిద్దరికీ ఉంది.4 రాజును మాళవ భోజునికి ప్రత్యర్థిగా చెబుతున్నందున కొట్రయ్య దానిని ఐదవ విక్రమాదిత్యునికి చెందినదిగా నిర్ణయించారు.4 దెబ్బతిన్న సంవత్సరాన్ని ఆయన శక 934గా పూరించారు; అది 1012 సెప్టెంబర్ 25.4

అప్పుడు త్రిభువనమల్లుడు పయని అనే వాగు ఒడ్డున విడిది చేశాడని శాసనం చెబుతుంది.5 ఉత్తర దిక్కును జయించి, మాళవ రాజు భోజదేవుని పెకిలించాలనేది ఆయన ఉద్దేశం.5 దాత మహా దండనాయకుడు పద్మనాభయ్య; ఆయన లొంబులికె డెబ్బై ప్రాంతాన్ని పాలించాడు.5 చిల్కూరే ఆ ప్రాంతానికి ప్రధాన కేంద్రమని కొట్రయ్య భావించారు.5

పంప పెర్మాడి

మెదక్ జిల్లాలోని నందికందిలో 1014 డిసెంబర్ 23 నాటి ఒక శాసనం విక్రమాదిత్యుని కాలానిది.6 అందులో పంప పెర్మాడి నామేశ్వర స్వామికి ఒక గ్రామాన్ని ఇచ్చాడు.6 1050–51లో మొదటి సోమేశ్వరుని కింద కూడా ఒక పంప పెర్మనాడి కనిపిస్తాడని 1961–62 శాసన నివేదిక గుర్తించింది.7 ఇద్దరూ ఒకే వ్యక్తి అయితే ఆయన యాభై ఐదు సంవత్సరాలు పదవిలో ఉన్నట్లని నివేదిక అంది.7

ఆధారాలు భిన్నంగా చెప్పే విషయాలు

  • ఆయన రాజైన సంవత్సరం. దాదాపు 1009 (ఫ్లీట్), లేదా 1008 (సూయెల్).12
  • ఏ త్రిభువనమల్లుడు? ఐదవ విక్రమాదిత్యునికి అనుకూలంగా కొట్రయ్య మూడు కారణాలు ఇచ్చారు: భోజునితో వైరం, కోటవుమచగిలోని శక 934 నాటి శాసనం, శక 933 నాటి మరో శాసనంలో అదే సేనాని పేరు.4 ఆరవ విక్రమాదిత్యుని కాలపు 1096 నాటి శాసనంలో లొంబులికె డెబ్బై ప్రాంతం కుమార జయసింహదేవుడు అనే మరో వ్యక్తి చేతిలో ఉంది.4

Footnotes

  1. J. F. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts”, Gazetteer of the Bombay Presidency I, pt. II (1896), p. 434 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  2. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 58 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  3. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts” (1896), p. 435 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  4. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 107, No. 37, reprinting C. T. M. Kotraiah, “Chilkur Pillar-Inscription of Chalukya Vikramaditya V”, Epigraphia Andhrica II (1974), pp. 50–55. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  5. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 108, reprinting Kotraiah, Epigraphia Andhrica II. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  6. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.), Epigraphia Telanganica I: Pre-Kakatiya Telangana (2023), p. 105, Chalukyas of Kalyana No. 34, summarising Inscriptions of Andhra Pradesh, Medak District (2001), pp. 30–32. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  7. Epigraphia Telanganica I (2023), p. 106, No. 36, summarising the Annual Report on Indian Epigraphy for 1961–62, pp. 19 and 49. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

రాజవంశాలు

కళ్యాణి చాళుక్యులు (పశ్చిమ చాళుక్యులు)

సుమారు క్రీ.శ. 973–1189

పశ్చిమ దక్కన్‌కు చెందిన ఈ రాజవంశం 973లో రాష్ట్రకూటులను పడగొట్టి, సుమారు 1189 వరకు కళ్యాణ (కళ్యాణి) నుంచి పాలించింది. తెలంగాణ వారి రాజ్యంలో భాగం. వారి పాలనలో వెలువడిన కన్నడ శాసనాలు మెదక్ జిల్లాలోని కోరపోలు (973) నుంచి అలంపురం, గంగాపురం, కొలనుపాక, హనుమకొండల వరకు ఉన్నాయి. అక్కడ తొలి కాకతీయ నాయకులు, పొలవాస నాయకులు, కందూరు చోడులు వారి సామంతులుగా సేవ చేశారు. వేంగి కోసం వారు ఒక శతాబ్దం పాటు చోళులతో పోరాడారు. 1118 నుంచి సుమారు 1126 వరకు ఆరవ విక్రమాదిత్యుడు అక్కడ రాజుగా గుర్తింపు పొందాడు. 1150లలో కలచూరులు అధికారం చేపట్టిన తర్వాత, 1163లో కాకతీయులు తమ స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించుకున్నారు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (3)
  1. J. F. Fleet, R. G. Bhandarkar and others (Gazetteer of the Bombay Presidency), Gazetteer of the Bombay Presidency, Vol. I, Part II: History of the Konkan, Dakhan and Southern Maratha Country (opens in a new tab), Government Central Press, Bombay, 1896, pp. 434–435. J. F. Fleet, Dynasties of the Kanarese Districts, chapter IV, The Western Chalukyas of Kalyani. [Public domain]
  2. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 58. Paraphrased. [Public domain in India]
  3. Gajjala Vasanta Lakshmi (ed.); Gautam Pingle (gen. ed.), Epigraphia Telanganica, Vol. 1: Pre-Kakatiya Telangana, Dr MCR Human Resource Development Institute, Government of Telangana, 2023, pp. 105–108. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: