ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

చేబ్రోలు

గుంటూరుకు తొమ్మిది మైళ్లు ఆగ్నేయంగా ఇసుకరాతి గట్టుపై ఉన్న పాత పట్టణం. దాని కుమారస్వామి ఆలయం పేరు మీద దాని శాసనాలు దీన్ని తామ్రపురి అని, 'షణ్ముఖుడి నగరం' అని పిలుస్తాయి. దాని శాసనాలు 1006 నుంచి మొదలవుతాయి. వాటిలో వెలనాటి నాయకుల దానాలు, కాకతీయ రాజు గణపతి సేనాని జాయప వేయించిన 1213 నాటి పొడవైన శాసనం ఉన్నాయి. జాయపకు ఈ పట్టణం లభించింది. ఆయన దాని ఆలయాలను, గోడలను మళ్లీ కట్టించాడు. ఎం. రామారావు దాని భీమేశ్వరాలయాన్ని తూర్పు చాళుక్య రాజు మొదటి చాళుక్య భీముడికి ఆపాదించారు.

A temple with a tall tower and a front porch on a high platform reached by steps, a tall slender column at the right.
A temple with a tall tower and a front porch on a high platform reached by steps, a tall slender column at the right. · M. Rama Rao, Eastern Calukyan Temples of Andhra Desa (Andhra Pradesh Government Archaeological Series No. 19, ed. Mohd. Abdul Waheed Khan, Director of Archaeology); photographer not credited (opens in a new tab) · Public domain in India

చేబ్రోలు కృష్ణా డెల్టాను చూసే ఇసుకరాతి గట్టు అంచున, గుంటూరు నుంచి బాపట్ల వెళ్లే రోడ్డుపై ఉంది. 1883 నాటి కృష్ణా జిల్లా మాన్యువల్ దీన్ని గుంటూరుకు తొమ్మిది మైళ్ల దూరంలో ఉంచి, “గణనీయమైన ప్రాచీనత గల చోటు” అని పిలిచింది.1 రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) 1882 నాటి జాబితా దీన్ని గుంటూరుకు ఎనిమిది మైళ్లు దక్షిణ-తూర్పుగా ఉంచింది.2 అప్పుడు ఇది కృష్ణా (అప్పుడు కిస్ట్నా) జిల్లాలోని బాపట్ల తాలూకాలో, తర్వాత గుంటూరు జిల్లాలో ఉండేది.13

పేర్లు

1213 నాటి ఒక శాసనం తన సంస్కృత శ్లోకాలలో పట్టణాన్ని తామ్రపురి, తామ్రనగరి అని పిలుస్తుంది.4 చేబ్రోలు పాత రూపమైన చెంబ్రోలు అనే తెలుగు పేరుకు ఇవి సంస్కృత అనువాదాలు అని ఇ. హుల్ష్ (E. Hultzsch) వివరించారు.4 అదే శాసనం దాని కుమారస్వామి (స్కందుడి) ఆలయం పేరు మీద దాన్ని “షణ్ముఖుడి నగరం” అని పిలుస్తుంది.4 అప్పటికి ఈ ఆలయాన్ని నాగేశ్వర ఆలయం అని పిలిచేవారని హుల్ష్ చెప్పారు.4

చింతపల్లికి చెందిన జమీందారు (భూస్వామి) రాజా వాసిరెడ్డి వెంకటాద్రి నాయుడు దాని ఆలయాలలో కొన్నిటిని పునరుద్ధరించాడని కృష్ణా మాన్యువల్ జోడిస్తుంది.1 ఆయన ఆ చోటుకు “నాలుగు దిక్కులకు అభిముఖంగా ఉన్న నగరం” అనే అర్థం గల చతుర్ముఖపురం అనే పేరు పెట్టాడు.1 ఒక పల్లవ రాగి రేకుల దానపత్రంలోని తాంబ్రపస్థానం చేబ్రోలు కావచ్చని ఎం. రామారావు (M. Rama Rao) సూచించారు.3 1942 నాటి నెల్లూరు జిల్లా గెజిటీర్ కూడా అదే విధంగా తాంబ్రప అనే పల్లవ శిబిరం బహుశా చేబ్రోలు అని భావించింది.5 రెండవ స్కందవర్మ ఓంగోడు శాసనం (నం. 1) పేజీ చూడండి.

తొలినాటి అవశేషాలు

గ్రామం తూర్పు చివర ఉన్న ఒక పెద్ద దిబ్బను రామారావు వర్ణించారు. దాని ఆలయాలలో చాలావరకు అక్కడే ఉన్నాయి.3 శాతవాహన రాజులు గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి, యజ్ఞశ్రీ శాతకర్ణిల నాణేలు, అదే కాలపు రంగుల కుండలు, మట్టి బొమ్మలు దానిలో దొరికాయి.3 ఒక బౌద్ధ స్తూపం (ధాతువుల దిబ్బ) చుట్టూ ఉండే కంచెలోని రెండు నిలువు స్తంభాలు ఆయన సర్వేకు కొద్దికాలం ముందు వరకు భీమేశ్వర ఆలయం దగ్గర పడి ఉండేవి.3

19వ శతాబ్దపు రెండు కథనాలూ బంగారు, వెండి నాణేలు దొరికినట్లు పేర్కొంటాయి.12 ఒక రాతి విగ్రహంతో పాటు ఒక రాతి పెట్టెలో వాటిని తవ్వి తీశారని సూయెల్ చెప్పారు.2

ఆలయాలు, శాసనాలు

సూయెల్, కృష్ణా మాన్యువల్ ఇద్దరూ చేబ్రోలు శాసనాలను నాగేశ్వర ఆలయంలో చూశారు. హుల్ష్ ఆ ఆలయాన్ని పాత కుమారస్వామి ఆలయంగా గుర్తించారు.214 అయితే చాలా శాసనాలు చెందిన కుమార ఆలయం ఇప్పుడు లేదని రామారావు నమ్మారు.3

1897లో నకలు తీసిన శాసనాలను వి. రంగాచార్య (V. Rangacharya) 1919 నాటి జాబితా ఇస్తుంది.67 శక 928 (1006; శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి) నాటి అతి పురాతన తేదీ గల శాసనం పశ్చిమ చాళుక్య రాజు రెండవ సత్యాశ్రయుడి కాలంలో కుమారస్వామికి ఇచ్చిన దానం.6 1077 నుంచి వెలనాటి నాయకులు గొంక, చోడ, వారి కుటుంబాలు ఇచ్చిన దీపాలను ఇతర శాసనాలు నమోదు చేస్తాయి.67 చోళ రాజు విక్రమ చోళుడి 1127 నాటి శాసనం కూడా ఒకటి ఉంది.67

తూర్పు చాళుక్య యుద్ధమల్లుడు విజయవాడ (అప్పుడు బెజవాడ)లో ఒక స్తంభంపై తెలుగు పద్య శాసనం వదిలాడు.89 కుమారస్వామి దేవుడు, లేదా మరో పఠనం ప్రకారం మల్ల రాజు, “ప్రసిద్ధమైన చేబ్రోలు (పట్టణం)” నుంచి విజయవాడలో ఒక ఉత్సవానికి వచ్చాడని అది నమోదు చేస్తుంది.89 యుద్ధమల్లుని బెజవాడ స్తంభ శాసనం పేజీ చూడండి.

జాయప శాసనం

అతి పొడవైన శాసనం నాగేశ్వర ఆలయం ముందు ఉన్న ఒక స్తంభంపై ఉంది.10 కాకతీయ రాజు గణపతి దక్షిణాది రాజులను జయించి తిరిగి వస్తున్నాడని అది నమోదు చేస్తుంది.10 శక 1135 (1213–14)లో ఆయన తన గజదళాధిపతి జాయపకు చేబ్రోలును ఇచ్చి, “షణ్ముఖుడి నగరాన్ని” పాలించమని చెప్పాడు.10

జాయప దాని ఆలయాలను బాగు చేసి, సున్నం వేయించి, కుమారస్వామి విగ్రహానికి బంగారు పూత వేయించాడు.10 ఆయన ఒక ప్రాకారాన్ని, మూడంతస్తుల గోపురాన్ని (ద్వార శిఖరాన్ని) కట్టించి, పట్టణం చుట్టూ గోడ, బురుజులు కట్టించాడు.10 తర్వాత ఆలయ సేవకుల జాబితా వస్తుంది. పూజారులు, ఒక జ్యోతిష్కుడు, ఒక వైద్యుడు మొదలుకొని మూడు వందల మంది నర్తకీమణులు, వడ్రంగులు, కమ్మరులు, చాకలివారి వరకు అందులో ఉన్నారు.11

1235 నాటి జాయప రెండో శాసనం ఆయన తన తండ్రి పేరు మీద చోడేశ్వర ఆలయాన్ని కట్టించాడని నమోదు చేస్తుంది.7 జాయప మరో శాసనాన్ని చందవోలులోని ఒక ఆలయంలో కట్టారని హుల్ష్ గుర్తించారు.11 ఆయన చందవోలును వెలనాటి నాయకుల రాజధాని అని పిలిచారు.11

దిబ్బపై ఉన్న భీమేశ్వర ఆలయాన్ని ఎం. రామారావు తూర్పు చాళుక్య రాజు మొదటి చాళుక్య భీముడికి ఆపాదించారు.1213 పాత కథనాలు దాన్ని పేర్కొనవు.21 చేబ్రోలు భీమేశ్వరాలయం పేజీ చూడండి.

Footnotes

  1. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District (1883), p. 203 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  2. Robert Sewell, Lists of the Antiquarian Remains in the Presidency of Madras, Vol. I (1882), p. 82, s.v. Chebrolu (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  3. Rama Rao, Eastern Calukyan Temples (1964), p. 45 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  4. E. Hultzsch, “Chebrolu Inscription of Jaya; after Saka-Samvat 1135”, Epigraphia Indica V (1898–99), p. 143 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  5. Gazetteer of the Nellore District, brought up to 1938, Vol. A (1942), p. 30 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. II (1919), p. 754, Bapatla taluk, Chebrolu, Nos. 83–87 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  7. Rangacharya, Topographical List, Vol. II (1919), p. 755, Nos. 88–93 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  8. J. Ramayya Pantulu, “The Bezwada Pillar Inscription of Yuddhamalla”, Epigraphia Indica XV (1919–20), p. 153, with H. Krishna Sastri’s notes (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  9. Ramayya Pantulu, “The Bezwada Pillar Inscription” (1920), p. 159, translation (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  10. Hultzsch, “Chebrolu Inscription of Jaya” (1899), p. 149, abstract of contents (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  11. Hultzsch, “Chebrolu Inscription of Jaya” (1899), p. 150 and postscript (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  12. Rama Rao, Eastern Calukyan Temples (1964), p. 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  13. M. Rama Rao, Eastern Calukyan Temples of Andhra Desa (1964), preface (unnumbered) (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

వ్యక్తులు

మొదటి గొంకరాజు (వెలనాడు)

సుమారు క్రీ.శ. 1076–1117

వెలనాటి చోడులలో మొదటి ప్రముఖ నాయకుడు. ఆయన చోళ–చాళుక్య చక్రవర్తి మొదటి కులోత్తుంగుని అధికారిగా ఆంధ్ర దేశాన్ని, లేదా దానిలో ఒక భాగాన్ని పాలించాడు. చేబ్రోలులోని ఆయన శాసనం ఒకటి తేదీ 1076. ఎం. రామారావు ఆయన పాలనను 1076 నుంచి 1117 వరకుగా చెప్పారు. ఆయన కొడుకు చోడుడు (మొదటి రాజేంద్ర చోడుడు)ను కులోత్తుంగుడు దత్తత తీసుకుని వేంగి పాలకుడిగా చేశాడు.

విక్రమ చోళుడు

సుమారు క్రీ.శ. 1118–1135

చోళ చక్రవర్తి మొదటి కులోత్తుంగుని కొడుకు. ఆయన దాదాపు 1092–93 నుంచి తన తండ్రి కోసం వేంగిని పాలించి, చోళ రాజుగా పట్టాభిషేకం కోసం 1118లో దానిని వదిలాడు. ఆయన లేనప్పుడు పశ్చిమ చాళుక్య ఆరవ విక్రమాదిత్యుడు వేంగి రాష్ట్రాన్ని తీసుకుని, 1120–21 నుంచి 1123–24 వరకు ద్రాక్షారామాన్ని ఉంచుకున్నాడు. విక్రమ చోళుడు దానిని తిరిగి గెలుచుకున్నాడు. 1127, 1135 నాటి ఆయన శాసనాలు చేబ్రోలు, నిడుబ్రోలులలో దొరుకుతాయి. ఆయన తొమ్మిదవ సంవత్సరపు ఒక శాసనం గుడిమల్లం ఆలయ నిర్మాణాన్ని నమోదు చేస్తుంది. ఆయన శాసనాలు నందలూరు, త్రిపురాంతకంలలో ఉన్నాయి.

జాయప సేనాని

సుమారు క్రీ.శ. 1209–1253

దివి అయ్య కుటుంబానికి చెందిన కాకతీయ రాజు గణపతిదేవుని సేనాపతి, మంత్రి. గణపతి ఆయన ఇద్దరు సోదరీమణులను పెళ్లి చేసుకుని, ఆయనను గజదళానికి అధిపతిగా, వెలనాడు పాలకుడిగా చేశాడు. ఆయన 1231లో దివిలో గణపేశ్వర దేవాలయాన్ని కట్టించాడు. నృత్యంపై సంస్కృత గ్రంథం నృత్త రత్నావళి రాశాడు.

కట్టడాలు

చేబ్రోలు భీమేశ్వరాలయం

గుంటూరు దగ్గర చేబ్రోలులోని పాత దిబ్బపై ఉన్న రెండు అంతస్తుల చిన్న శివాలయం. పై అంతస్తులో మూసి ఉన్న గర్భగుడిలో భీమేశ్వర లింగం ఉంది. ఎం. రామారావు (1964) దీన్ని తూర్పు చాళుక్య రాజు మొదటి చాళుక్య భీముడికి చెందినదిగా చెప్పారు. దేవుడికి ఆ రాజు పేరే పెట్టారని ఆయన భావించారు. చేబ్రోలుపై పాత సర్వేలు దీని గురించి చెప్పవు. అవి పట్టణ శాసనాలను నాగేశ్వర ఆలయంలో, అంటే ఒకప్పటి కుమారస్వామి ఆలయంలో, కనుగొన్నాయి. 1213 నాటి ఒక శాసనంలో పేర్కొన్న 'చోడభీమేశ్వర' ఆలయాన్ని ఇ. హుల్ష్ గుర్తించలేకపోయారు.

శాసనాలు

జాయప చేబ్రోలు శాసనం

క్రీ.శ. 1213

చేబ్రోలులోని నాగేశ్వర ఆలయ స్తంభంపై ఉన్న సంస్కృత, తెలుగు శాసనం. కాకతీయ రాజు గణపతిదేవుడు తన పాలనలో రుజువైన తొలి తేదీ అయిన శక 1135 (1213–14) లో ఆ పట్టణాన్ని తన సేనాని జాయకు ఇచ్చాడని అది నమోదు చేస్తుంది. అది పట్టణ ఆలయాల భూములను జాబితా చేస్తుంది. వెలనాటి చోడుల దేశమైన వెలనాడును కాకతీయులు స్వాధీనం చేసుకోవడాన్ని అది సూచిస్తుంది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (7)
  1. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government of Madras (Lawrence Asylum Press), 1883, pp. 203. [Public domain]
  2. Robert Sewell, Lists of the Antiquarian Remains in the Presidency of Madras, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1882, pp. 82. [Public domain]
  3. E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. V (1898–99) (opens in a new tab), Office of the Superintendent of Government Printing, Calcutta (scan of the 1959 Government of India Press facsimile reprint), 1899, pp. 143, 149–150. E. Hultzsch, Chebrolu inscription of Jaya, after Saka-Samvat 1135. [Public domain]
  4. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency (collected till 1915), with Notes and References, Vol. II (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1919, pp. 754–756. Guntur district, Bapatla taluk, Chebrolu, Nos. 83–97. [Public domain]
  5. M. Rama Rao (ed. Mohd. Abdul Waheed Khan), Eastern Chalukyan Temples of Andhra Desa (Andhra Pradesh Government Archaeological Series No. 19) (opens in a new tab), Government of Andhra Pradesh, Hyderabad, 1964, preface, 2, 45–46. Public domain in India; paraphrased. [Public domain in India]
  6. F. W. Thomas (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XV (1919–20) (opens in a new tab), Government of India, Calcutta, 1925, pp. 153, 159. J. Ramayya Pantulu, The Bezwada pillar inscription of Yuddhamalla. [Public domain]
  7. W. E. Johns, Gazetteer of the Nellore District, brought up to 1938, Vol. A (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1942, pp. 30. Paraphrased. [Public domain in India]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: