మూడవ వజ్రహస్తుడు (తూర్పు గాంగ)

Photograph of a copper-plate seal seen obliquely from the side: a seated bull in relief standing up from a flat, round base. · G. S. Gai (article), Epigraphia Indica (Government of India) (opens in a new tab) · Public domain in India

జి. వి. రామమూర్తి (G. V. Ramamurti) లెక్క ప్రకారం 1038 మే 3న పట్టాభిషిక్తుడైన కళింగ గాంగ రాజు మూడవ వజ్రహస్తుడు.¹² ఆయన తనను తాను “త్రికళింగ ప్రభువు” అని పిలుచుకున్నాడు.¹² రామమూర్తి ఆయనను అనంతవర్మ చోడగంగుని తాతగా చేశారు.³⁴

కుటుంబం

ఆయన నడగాం ఫలకాల ప్రకారం, మూడవ వజ్రహస్తుడు “శ్రేష్ఠుడైన వజ్రహస్త రాజు పెద్ద కొడుకు” కామార్ణవునికి జన్మించాడు.² ఆయన తల్లి “వైదుంబ కుటుంబంలో జన్మించిన” వినయమహాదేవి.² ఆ ఫలకాలు ఆయన పూర్వీకులను వారి పాలనా కాలాలతో జాబితా చేస్తాయి. అనియంకభీముడు అనే రెండవ పేరు గల ఆయన తాత వజ్రహస్తుడు ముప్పై ఐదు సంవత్సరాలు పాలించాడు.⁵⁶ తర్వాత ఆయన కొడుకులు ఒకరి తర్వాత ఒకరు పాలించారు:⁵⁶

పెద్దవాడు కామార్ణవుడు అర సంవత్సరం⁵⁶
గుండముడు మూడు సంవత్సరాలు⁵⁶
వారి సవతి సోదరుడు మధు-కామార్ణవుడు పందొమ్మిది సంవత్సరాలు⁵⁶

1897లో ఆ ఫలకాలను సంపాదకత్వం చేసిన జి. వి. రామమూర్తి ఈ జాబితాను శక 1040 (శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి) నాటి అనంతవర్మ చోడగంగుని దానశాసనంలోని పెద్ద వంశవృక్షం పక్కన పెట్టి చూశారు.⁷ ఆయనకు ఎన్ని తేడాలు కనిపించాయంటే ఆయన నడగాం జాబితాకే మొగ్గు చూపారు.⁷ వజ్రహస్తుని నడగాం తామ్రశాసనం చూడండి.

వజ్రహస్తుడు అనే రాజుల సంఖ్య సంపాదకుల మధ్య భిన్నంగా ఉంది. నడగాం ఫలకాల దాత “ఒకరి ప్రకారం మూడవ వజ్రహస్తుడు, మరొకరి ప్రకారం ఐదవ వజ్రహస్తుడు” అని వి. రంగాచార్య (V. Rangacharya) చూపించారు.⁴ ఆయన తల్లిదండ్రులను కూడా వేరుగా ఇస్తారని ఆయన జోడించారు.⁴ రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) ఆయనను ఐదవ వజ్రహస్తుడు అన్నారు.⁸ ఆయన కొడుకు మొదటి రాజరాజు. రామమూర్తి ఆయనను అనంతవర్మ చోడగంగుని తాతగా చేశారు.³⁴

పట్టాభిషేకం, పాలన

నడగాం ఫలకాలు ఆయన పట్టాభిషేక క్షణాన్ని శక 960, శుక్ల పక్ష తృతీయ తిథి (చాంద్రమాన దినం), ఆదివారం అని ఇస్తాయి. అప్పుడు సూర్యుడు వృషభంలో, చంద్రుడు రోహిణిలో, లగ్నం (ఉదయ రాశి) ధనుస్సులో ఉన్నారు. రామమూర్తి దీనిని 1038 మే 3, “రాత్రి 8 గం. 27 ని.”గా లెక్కించారు.¹² అనంతవర్మ చోడగంగుని పట్టాభిషేక తేదీ లాగే, ఆయన దానిని “గాంగుల కాలక్రమంలో నిశ్చితమైన, నమ్మదగిన మైలురాయి” అన్నారు.¹² దానిని “ఈ వంశపు అతి తొలి తెలిసిన తేదీ” అని కూడా అన్నారు.¹²

రామమూర్తి ఆయనకు ముప్పై సంవత్సరాల పాలన ఇచ్చారు.³ సూయెల్ వంశావళి దానిని 1038 నుంచి, ఆయన కొడుకు పట్టాభిషిక్తుడైన 1070 వరకు అని చెబుతుంది.⁸

ఫలకాలలో ఆయనను పరమమాహేశ్వర, పరమభట్టారక, మహారాజాధిరాజ, “త్రికళింగ ప్రభువు” అని పిలుస్తారు.¹² ఆయన తన మంత్రుల నాయకత్వంలోని తన ప్రజలకు “కళింగనగరం నుంచి” తన ఆదేశాన్ని జారీ చేస్తాడు.¹²

ఆ దానశాసనమే శక 979, ఫాల్గుణ శుక్ల ద్వాదశి తిథి, ఆదివారం నాటిది.¹ రామమూర్తి దీనిని 1058 మార్చి 4తో సమానం చేశారు.¹ ఆ దానశాసనం ఎరడ జిల్లాలోని పన్నెండు గ్రామాలను వెల్పుర పేరు మీద కొత్త జిల్లాగా ఏర్పరచి, వాటిని పంగు-సమయునికి ఇచ్చింది.¹ పాఠం కింద ఉన్న సగం చెరిగిపోయిన మూడు పంక్తులు సమయుని “నా అల్లుడు, దండనాయకుడు స[]మయుడు” అంటాయి.¹

సూయెల్ తేదీని ఒక నెల ముందు, 1058 ఫిబ్రవరి 8న ఉంచి, మార్చి 4తో సమానాన్ని తిరస్కరించారు.⁹

ఇతర శాసనాలు

వజ్రహస్తుడు అనే రాజు కాలపు పర్లాకిమిడి ఫలకాలను ఎఫ్. కీల్‌హార్న్ (F. Kielhorn) సంపాదకత్వం చేశారు.¹⁰ లిపి శైలి నుంచి ఆయన వాటిని అనంతవర్మ చోడగంగుని తాత “ఐదవ వజ్రహస్తుడు (దాదాపు 1035–70)“కు ఆపాదించారు.¹⁰
ముఖలింగంలోని శక 990 (1068–69) నాటి ఒక సంస్కృత శాసనం “ఒక హైహయ రాజు కూతురు అయిన” వజ్రహస్తుని రాణి చేసిన దానాన్ని నమోదు చేస్తుంది.¹¹
ఆయన రాజధాని దంతపురం నుంచి దాదాపు 1045లో చేసిన దానశాసనాన్ని సూయెల్ గుర్తించారు.¹²¹³ తామరచెరువు గ్రామపు 1061 జూన్ 20 నాటి రాగి ఫలకాల దానశాసనాన్ని కూడా ఆయన గుర్తించి, దానిని అనంతవర్మ-వజ్రహస్తుడు అనే పేరుతో అదే రాజుకు ఆపాదించారు.¹²¹³

G. V. Ramamurti, “Nadagam Plates of Vajrahasta; Saka-Samvat 979”, Epigraphia Indica IV (1896–97), p. 185 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹
Ramamurti, “Nadagam Plates of Vajrahasta” (1897), p. 193, translation, line 30 to line 57 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹
G. V. Ramamurti, “Dirghasi Inscription of Vanapati; Saka-Samvat 997”, Epigraphia Indica IV (1896–97), p. 315 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³
V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. I (1919), p. 684, Ganjam No. 143-A (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴
Ramamurti, “Nadagam Plates of Vajrahasta” (1897), p. 192, translation, verses 1–6 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵
Ramamurti, “Nadagam Plates of Vajrahasta” (1897), p. 186 and genealogical table (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵
Ramamurti, “Nadagam Plates of Vajrahasta” (1897), p. 187 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩²
Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 358, genealogical table of the Eastern Gangas (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩²
Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 75 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩
Rangacharya, Topographical List, Vol. I (1919), p. 709, Ganjam No. 422 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩²
Rangacharya, Topographical List, Vol. I (1919), p. 707, Ganjam No. 399 (archive.org (opens in a new tab)). ↩
Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 71 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩²
Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 76 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩²