వజ్రహస్తుని నడగాం తామ్రశాసనం

ఈ రాగి రేకుల ద్వారా త్రికళింగాధిపతి అయిన గాంగ రాజు వజ్రహస్తుడు శక 979 (శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి)లో పంగు-సమయకు దానం చేశాడు.¹² శక 960లో వజ్రహస్తుడి అభిషేకం (పట్టాభిషేకం) జరిగిన సమయాన్ని అవి ఇస్తాయి. రామమూర్తి దాన్ని 1038 మే 3గా లెక్కించారు.¹ గాంగుల నివాసమైన కళింగనగరం ముఖలింగంలో ఉండేదని వాదించడానికి కూడా రామమూర్తి వాటిని ఉపయోగించారు.³⁴⁵

కనుగొనడం

జి. వి. రామమూర్తి (G. V. Ramamurti) Epigraphia Indica (శాసనాల పత్రిక) IV (1896–97)లో ఆ రేకులను సంపాదకత్వం వహించారు.⁶ సుమారు రెండు సంవత్సరాల ముందు రైతు శంకు అప్పన్న తన పొలంలో పని చేస్తుండగా వాటిని కనుగొన్నాడని ఆయన నివేదించారు.⁶ ఆ చోటు గంజాం జిల్లా నరసన్నపేట తాలూకా (ఉప జిల్లా)లోని నడగాం గ్రామం.⁶

ఆ రేకులు శైవ శాఖ అయిన కొందరు జంగాలకు చెందినవని గ్రామస్తులు నమ్మారు.⁶ యాభై సంవత్సరాల ముందు వరకు జంగాలు ఆ ప్రాంతంలో నివసించారు.⁶ రామమూర్తి కలెక్టర్ ద్వారా రేకులను ఇ. హుల్ష్ (E. Hultzsch)కు పంపారు.⁶ వాటిని మద్రాసు మ్యూజియంలో ఉంచడానికి యజమాని ఇష్టపడ్డాడని నివేదించారు.⁶ నడగాం పేజీ చూడండి.

రేకులు, ముద్ర

ఐదు రేకులు ఉన్నాయి.⁶⁷ మొదటిదానిపై లోపలి వైపు మాత్రమే రాత ఉంది. తర్వాతి మూడింటిపై రెండు వైపులా రాత ఉంది.⁶⁷ చివరిది ఖాళీగా ఉంది. అది నాల్గవ రేకు వెనుక ఉన్న రాతను కాపాడుతుంది.⁶⁷

ఉంగరాన్ని కోయలేదు.⁶⁷ అది “పడుకున్న నంది విగ్రహం బిగించిన ఒక మందపాటి గుండ్రని ముద్ర”లో అతుక్కుని ఉంది.⁶⁷ నందికి ఒక వైపు శంఖం, చామరం (వింజామర), మరో వైపు కత్తి, అంకుశం ఉన్నాయి.⁶⁷ ముందు చంద్రవంక, వెనుక డమరుకంలా కనిపించేది ఉన్నాయి.⁶⁷ ఈ బొమ్మలన్నీ దాదాపు “శివ భక్తులైన” గాంగ రాజుల ఇతర దానపత్రాల ముద్రలపై కనిపిస్తాయని రామమూర్తి గుర్తించారు.⁶⁷

లిపి, భాష

వర్ణమాల “ఇతర రకాల అక్షరాల కలయిక ఏదీ లేని పాత నాగరి రకానికి చెందినది”.⁷ ఆ సమయంలో కళింగలో ఈ రకం వాడుకలో ఉండేదని రామమూర్తి భావించారు.⁷ ముఖలింగంలో దాదాపు అవే అక్షరాలలో ఉన్న శిలా శాసనాలను ఆయన కనుగొన్నారు.⁷ కానీ “తెలుగు దేశంలో మిగతా అన్ని చోట్లలాగే, ఇక్కడ కూడా పదకొండవ శతాబ్దపు తూర్పు చాళుక్య రకం ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది” అని ఆయన జోడించారు.⁷

చెక్కడగాడు అజాగ్రత్తగా ఉన్నాడు.⁷ చివరి మూడు పంక్తులను కొంత చెరిపివేసి, వాటిపై మళ్లీ చెక్కారు.⁷ భాష అంతటా సంస్కృతం. దాదాపు సగం పద్యంలో ఉంది.⁷

దానం

గాంగ వంశపు రాకుమారుడు వజ్రహస్తుడు కళింగనగరం నుంచి ఈ శాసనాన్ని జారీ చేశాడు.¹² ఆయనను పరమమాహేశ్వర, పరమభట్టారక, మహారాజాధిరాజ, త్రికళింగాధిపతి, అంటే మూడు కళింగాల ప్రభువు, అని పిలుస్తారు.¹² దానపత్రం ఏరడ జిల్లాలోని పన్నెండు గ్రామాలను ఒక ప్రత్యేక జిల్లాగా ఏర్పరుస్తుంది.¹² కొత్త జిల్లాకు దాని ప్రధాన గ్రామం వెల్పుర పేరు పెట్టారు.¹² దాన్ని శ్రీకంఠ-నాయకుడు, వేదవిల కొడుకు పంగు-సమయకు ఇచ్చారు.¹²

సగం చెరిపివేసిన పంక్తులు దానగ్రహీత రాజుకు ఏమవుతాడో చూపిస్తాయి.¹ అక్కడ సమయను “నా అల్లుడు, దండనాయకుడు స[ా]మయ” అని పిలుస్తారు.¹ వాటి స్థానంలో చెక్కిన వాక్యం కెలువర్తని జిల్లాలోని ఒక గ్రామాన్ని జోడిస్తుంది.¹

దానపత్రం తేదీ శక 979, ఫాల్గుణ శుద్ధ పక్షం పన్నెండవ తిథి (చాంద్రమాన దినం), ఆదివారం.¹ రామమూర్తి దీన్ని 1058 మార్చి 4కు సమానం చేశారు.¹ గోవింద-ద్వాదశి అని పిలిచే ఆ రోజు భూమి, ధన దానాలకు సందర్భం అని ఆయన గుర్తించారు.¹ రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) దానికి బదులుగా తేదీని 1058 ఫిబ్రవరి 8 అని ఇచ్చారు.⁸

పట్టాభిషేక తేదీ, వంశావళి

రేకులు శక 960లో వజ్రహస్తుడి అభిషేకం జరిగిన సమయాన్ని కూడా ఇస్తాయి.¹ రామమూర్తి దీన్ని 1038 మే 3గా లెక్కించారు.¹ ఆయన దాన్ని “గాంగుల కాలక్రమంలో నిశ్చితమైన, నమ్మదగిన ఆనవాలు”, “ఈ వంశపు తెలిసిన అతి తొలి తేదీ” అని పిలిచారు.¹

వాటి రాజుల జాబితా ఒక్కొక్కరి పాలనా కాలాన్ని ఇస్తుంది.⁹² అది నలభై నాలుగు సంవత్సరాలు పాలించిన పూర్వ వజ్రహస్తుడితో మొదలవుతుంది.⁹² “పూర్వం ఐదు (భాగాలుగా) విభజించబడి, ఐదుగురు రాజులు అనుభవించిన ఆ భూమి మొత్తాన్ని” ఏకం చేసిన తర్వాత ఆయన అలా పాలించాడు.⁹² జాబితా ఆయన కొడుకులు, వారసుల గుండా దాత వరకు సాగుతుంది.⁹²

రామమూర్తి దాన్ని శక 1040 నాటి అనంతవర్మ చోడగంగుడి దానపత్రంలోని చాలా పొడవైన జాబితాతో పోల్చారు.³ “రెండవ జాబితా ప్రామాణికతను అనుమానాస్పదం చేసే” తేడాలను ఆయన కనుగొన్నారు.³ ఒక సంఖ్యా క్రమంలో దాత మూడవ వజ్రహస్తుడు, మరొకదానిలో ఐదవ వజ్రహస్తుడు అని వి. రంగాచార్య (V. Rangacharya) గుర్తించారు.¹⁰ మూడవ వజ్రహస్తుడు (తూర్పు గాంగ) పేజీ చూడండి.

కళింగనగరం, ముఖలింగం

అన్ని గాంగ రాగి రేకులలో పేర్కొన్న నివాసమైన కళింగనగరం గురించి వాదించడానికి రామమూర్తి ఈ సందర్భాన్ని ఉపయోగించారు.³⁴⁵ రాజధానికి ఉండాల్సిన రకమైన అవశేషాలు ఏవీ తనకు కనిపించని రేవు పట్టణం కళింగపట్నం అది కాదని ఆయన వాదించారు.³⁴⁵ ఆయన దృష్టిలో, అది వంశధార ఒడ్డున ఉన్న ముఖలింగం, నగరకటకం గ్రామాలు ఉన్న స్థలం.³⁴⁵

అక్కడి సంస్కృత, తెలుగు శాసనాలు మధుకేశ్వర దేవుడిని నగర దేవుడిగా, “కళింగ (దేశపు) నగర” దేవుడిగా వర్ణిస్తాయని ఆయన నివేదించారు.³⁴⁵ మధుకేశ్వర, అనియంకభీమేశ్వర ఆలయాల పేర్లు శక 1040 నాటి దానపత్రంతో సరిపోతాయి.³⁴⁵ అవి రాజు రెండవ పేరు, వజ్రహస్త అనియంకభీముడితో కూడా సరిపోతాయి.³⁴⁵

ఆ స్థలం, రెండు గ్రామాల మధ్య ఉన్న శిథిలాలు “కళింగ ప్రాచీన రాజధానిని సూచిస్తాయి” అని ఆయన నిర్ధారించారు.³⁴⁵ ముఖలింగం (కళింగనగరం), ముఖలింగం ఆలయాలు పేజీలు చూడండి.

Footnotes

1. Ramamurti, “Nadagam Plates of Vajrahasta” (1897), p. 185 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶

2. Ramamurti, “Nadagam Plates of Vajrahasta” (1897), p. 193, translation, lines 30–57 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰

3. Ramamurti, “Nadagam Plates of Vajrahasta” (1897), p. 187 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰

4. Ramamurti, “Nadagam Plates of Vajrahasta” (1897), p. 188 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

5. Ramamurti, “Nadagam Plates of Vajrahasta” (1897), p. 189 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

6. G. V. Ramamurti, “Nadagam Plates of Vajrahasta; Saka-Samvat 979”, Epigraphia Indica IV (1896–97), p. 183 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵

7. Ramamurti, “Nadagam Plates of Vajrahasta” (1897), p. 184 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵

8. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 75 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

9. Ramamurti, “Nadagam Plates of Vajrahasta” (1897), p. 192, translation, verse 1 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

10. V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. I (1919), p. 684, Ganjam No. 143-A (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩