తెలుగు చరిత్రTelugu History

తెలుగు చరిత్రలో ఆహారం

తెలుగు నేలలో ప్రజలు ఏం తిన్నారు, అది ఎందుకు మారింది: 12వ శతాబ్దపు రాజ వంటశాల గురించి *మానసోల్లాసం* చెప్పే వంటకాలు, 17వ శతాబ్దంలో ఒక ఇంగ్లీషు వ్యాపారి చూసిన వరి, నెయ్యి, చిరుధాన్యాలు, వరి, చిరుధాన్యాల నుంచి 36,000 ఎకరాల మిరప వరకు 19వ శతాబ్దపు పంటలు, జొన్న, పచ్చళ్లు, గోంగూరతో రోజువారీ భోజనం, కొండ ప్రజల ఆహారం, కరువు కాలపు తిండి, 1940ల రేషన్ కార్డులు.

తెలుగు నేలలో ప్రజలు ఏం తిన్నారనేది నీటిపైనే ఆధారపడింది. నదీ డెల్టాల్లో వరి బాగా పండేది. పొడి ఎత్తు ప్రాంతాల్లో ప్రజలు ఎక్కువగా జొన్న, సజ్జ, కొర్ర వంటి చిరుధాన్యాలతోనే బతికారు.12 శతాబ్దాల క్రమంలో పొగాకు వంటి కొత్త పంటలు వచ్చాయి. 1880ల నాటికి మిరప పెద్ద విస్తీర్ణంలో పండింది. కరువు ఏళ్లలో పేదలు అడవి తిండిపై ఆధారపడ్డారు.134 ఈ పేజీ ఆ కథ చెబుతుంది. మార్కో పోలో, కవులు, గెజిటీర్లు ఏం చూశారో చెప్పే రోజువారీ జీవితం, పండుగలు పేజీలోని ఆహారం భాగానికి ఇది అదనం.

ఆధారాల గురించి. పాత రికార్డులు రాజుల భోజనం గురించి చాలా చెబుతాయి, పేదల తిండి గురించి కొంచెమే చెబుతాయి. 12వ శతాబ్దం కోసం ఈ పేజీ, మానసోల్లాసం గురించి వివరించే ఓం ప్రకాశ్ పుస్తకాన్ని (ప్రాచీన భారతంలో ఆహార పానీయాలు, 1961) వాడుకుంటుంది.5 తర్వాతి శతాబ్దాల కోసం గోల్కొండ గురించి ఒక ఇంగ్లీషు వ్యాపారి రాసిన కథనాన్ని, జిల్లా మాన్యువల్లు, గెజిటీర్లు, జనాభా లెక్కల నివేదికలు, హైదరాబాద్ కరువు నివేదికలను వాడుకుంటుంది.6124

12వ శతాబ్దపు రాజ వంటశాల

కళ్యాణి చాళుక్య రాజు సోమేశ్వరుడు III 1127లో సింహాసనం ఎక్కి సుమారు పదకొండేళ్లు పాలించాడు.7 ఆర్. జి. భండార్కర్ ప్రకారం ఆయన మానసోల్లాసం అనే సంస్కృత గ్రంథం రాశాడు. అందులో ఐదు భాగాలు ఉన్నాయి. రాజుకు అందుబాటులో ఉండే భోగాల గురించి మూడో భాగం చెబుతుంది.7

రాజభోజనం ఎలా ఉండాలో ఈ గ్రంథం వివరంగా చెబుతుంది. వంటకాలు ఏ వరుసలో వడ్డించాలో ఓం ప్రకాశ్ సంక్షిప్తంగా చెబుతారు.8 ముందు అన్నం, తర్వాత చక్కెర, నెయ్యి కలిపి పాలలో వండిన అన్నం. ఆ తర్వాత పండ్లు, తీపి, పులుపు వంటకాలు, తర్వాత పానీయాలు, చిక్కటి పెరుగు, మసాలా కలిపిన పెరుగు వంటకం. చివరగా ఉప్పు కలిపిన మజ్జిగ గానీ, పుల్లని గంజి గానీ.8 రాజు ఒక దిండు మీద కూర్చుని, ఒడిలో తెల్లటి వస్త్రం పరచుకుని, దగ్గరి బంధువులతో, నమ్మకమైన సభికులతో కలిసి భోజనం చేయాలి.9

మానసోల్లాసం ఎన్నో మాంసాహార వంటకాలను వివరంగా చెబుతుంది.5 శాకాహార వంటకాలను మాత్రం ఒకే శ్లోకంలో ముగిస్తుంది.5 చాలా వంటకాల్లో శనగలు వాడాలని సూచిస్తుంది.10 పప్పులు, మసాలాలు కలిపి నెయ్యిలో వేయించిన ఉప్పటి ధోసక అనే వంటకాన్ని కూడా పేర్కొంటుంది.11

గోల్కొండలో వరి, నెయ్యి, చిరుధాన్యాలు

1620లలో విలియం మెథ్వోల్డ్ అనే ఇంగ్లీషు వ్యాపారి గోల్కొండ రాజ్యాన్ని వర్ణించాడు.6 కొన్ని చోట్ల ఏడాదికి రెండు వరి పంటలు, అరుదుగా మూడు పండుతాయని, చాలా చోట్ల ఒక్క పంటే పండుతుందని రాశాడు.6 లోతట్టు దూర ప్రాంతాల్లో గోధుమ పండినా ప్రజలు దాన్ని తక్కువగా తినేవారు.6 మైదానాల్లో ప్రధానంగా వరి, చిరుధాన్యాలు, పప్పుధాన్యాలు పండేవని, అప్పుడే కొత్తగా వచ్చిన పొగాకును ఎక్కువగా ఎగుమతి కోసం పండించేవారని ఆయన రచనను ప్రచురించిన డబ్ల్యూ. హెచ్. మోర్‌ల్యాండ్ చెబుతాడు.3

ఆహారం కులాన్ని బట్టి మారుతోందని కూడా మెథ్వోల్డ్ గమనించాడు. బ్రాహ్మణులు ప్రాణం ఉన్న దేన్నీ తినేవారు కాదు, మద్యం తాగేవారు కాదు. పాలు, పప్పుధాన్యాలు, ఆకుకూరలు, దుంపలు, పండ్లతో బతికేవారు. నెయ్యిని మాత్రం “పింట్ల కొద్దీ” వాడేవారు.12 వ్యాపార కులమైన కోమట్లు కూడా మాంసం తినేవారు కాదు.12 అందరికంటే పెద్ద వర్గమైన సేద్యగాళ్లు గొడ్డు మాంసం తప్ప ఏ మాంసమైనా తినేవారు. వారిని కాపులుగా మోర్‌ల్యాండ్ గుర్తిస్తాడు.13 దానికి కారణాన్ని మెథ్వోల్డ్ ఇలా వివరిస్తాడు: ఆవు వారికి పాలు, వెన్న ఇచ్చింది, నాగలికి పనిచేసి భూమి పండేలా చేసింది.13

19వ శతాబ్దపు పంటలు

1880ల నాటికి జిల్లా మాన్యువల్లు పంటలను ఎకరం ఎకరంగా లెక్కించాయి. అప్పట్లో గుంటూరును కూడా కలిపి ఉన్న కృష్ణా (Kistna) జిల్లాకు కృష్ణా జిల్లా మాన్యువల్ (1883) ఈ విస్తీర్ణాలను ఇస్తుంది:1

పంటఎకరాలు (సుమారు 1883)
వరి3,00,000కు పైగా
కొర్రదాదాపు వరి అంత
వరిగ2,45,000
జొన్న2,00,000
సజ్జ1,63,000
మొక్కజొన్న53,000
మిరప36,000
రాగి22,000
గోధుమ400

36,000 ఎకరాల మిరప విస్తీర్ణాన్ని మాన్యువల్ “ఆశ్చర్యకరం” అంది.1 మరో 22,000 ఎకరాల్లో ధనియాలు పండేవి. చెరకు పండించేవారు కాదు. జిల్లాకు చక్కెర తాటి చెట్ల నుంచే వచ్చేది.1

నిజాం పాలనలోని తెలంగాణలో జొన్నే ముఖ్యమైన ఆహార పంట.2 కరీంనగర్ జిల్లాలో సాగైన ప్రతి 100 ఎకరాల్లో 45 ఎకరాల్లో జొన్న పండిందని, వరి చాలా వెనకబడి ఉందని 1909 ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ పేర్కొంది.14

రోజువారీ భోజనం

1886 నాటి కర్నూలు జిల్లా మాన్యువల్ ఒక శ్రామిక కుటుంబపు భోజనాన్ని దగ్గరగా వర్ణిస్తుంది.15 మార్కాపురం తప్ప మిగతా చోట్ల జొన్నే ప్రధాన ఆహారం.15 మార్కాపురంలో సజ్జ, కొర్ర తినేవారు.15 జొన్నను పిండి చేసి రొట్టెలు కాల్చేవారు.15 లేదా నూకలుగా చేసి జావ వండేవారు.15 లేదా కడిగి అన్నంలా వండేవారు.15 ఆ జావను మామూలు నీళ్లలో కాకుండా పులిసిన గంజి నీళ్లలో ఉడికిస్తే ఎక్కువ కాలం నిల్వ ఉండేది.15

రుచికి పచ్చళ్లు ఉండేవి. మామిడికాయ పచ్చడి, గోంగూరతో చేసిన చింతపండు పచ్చడి తినేవారు.15 నిమ్మకాయ, దబ్బకాయ పచ్చళ్లు ధనికుల విలాసం.15 బ్రాహ్మణేతర రైతు కుటుంబాలు దాదాపు అన్నీ, ముఖ్యంగా పండుగలప్పుడు, గ్రామదేవతకు మొక్కులు చెల్లించేటప్పుడు గొర్రెలను కోసి మాంసం తినేవి.15 ధనిక బ్రాహ్మణులు జొన్న కంటే వరి గానీ, అరికలు గానీ ఇష్టపడేవారు.15

హైదరాబాద్ రాష్ట్రమంతటా ఇంచుమించు ఇలాగే ఉండేది. పేదలు జొన్న, సజ్జ రొట్టెలను చింతపండు, మిరప లేదా రెండూ వేసిన కూరగాయల, పప్పుల కూరలతో తినేవారు.16

కొండల, అడవుల ఆహారం

కొండ ప్రజలకు సొంత ఆహారం ఉండేది. కొండరెడ్లు ఒక అడవి తాటి జాతి చెట్టు దవ్వను దంచి పిండి చేసి పలుచని జావగా తాగేవారు. అదే చెట్టు నుంచి కల్లు కూడా వచ్చేది.17 ఆదిలాబాద్ గోండులు ఇప్ప గింజల నుంచి నూనె తీసేవారు. పంట సరిపోనప్పుడు ఇప్ప పువ్వులు, అడవి దుంపలు, పండ్లు తినేవారు.18 అమ్రాబాద్ కొండల చెంచులు దుంపలు, పండ్లు, చిన్న వేటతో బతికారు.19 వారి బతుకు గురించి తెలుగు నేలలోని గిరిజనులు పేజీలో ఉంది.

కరువు కాలపు తిండి

వానలు ముఖం చాటేసినప్పుడు పేదలు అడవుల వైపు, చెరువు గర్భాల వైపు మళ్లారు. 1899–1900 నాటి హైదరాబాద్ కరువు నివేదిక వారు ఏం తిన్నారో చెబుతుంది.4 దుంపలు, తునికి పండ్లు, ఇప్ప పువ్వులు వంటి కొండ ప్రజల మామూలు అడవి తిండి కూడా ఆ ఏడాది దొరకలేదు.4 కానీ రాజురా తాలూకాలో వెదురు విస్తారంగా పూసి గింజలు కాసింది. ఆ గింజలు చాలామందికి తిండి అయ్యాయి.4 అతి పేదలు చెట్ల, తీగల ఆకులను కొంచెం జొన్న పిండితో గానీ, అది లేకుండా గానీ వండుకుని తిన్నారు. చెరువు గర్భాల్లో తవ్విన దుంపలు, లేత రావి ఆకులు, గడ్డి గింజలు, జొన్న దంట్లలోని గుజ్జు కూడా తిన్నారు.4

1918–1920 కరువు కూడా అదే ఆకలిని తెచ్చింది. ప్రధాన ధాన్యాలైన జొన్న, వరి ధరలు పెరగడంతో రైతులు తీవ్రమైన కష్టాల్లో పడ్డారు.20 కొన్ని కుటుంబాలు పశువులను, భూమిని అమ్ముకున్నాయి. కొందరు తిండి కోసం తమ పిల్లలను కూడా వదులుకున్నారు.21 మరికొందరు చింతగింజలు, సెంధీ చెట్టు గింజలు, దుంపలు, ఆకులు తిని బతికారు. గింజలను ఉడకబెట్టి, దంచి తినేవారు.21 ఈ కాలపు పెద్ద కరువుల కోసం కరువులు, వరదలు, తుపానులు పేజీ చూడండి.

రేషన్ కార్డులు

1940ల చివరికి ధాన్యాన్ని రేషన్ పద్ధతిలో పంచారు. పని రకాన్ని బట్టి రోజువారీ రేషన్ నిర్ణయించిన తీరును 1950 నాటి హైదరాబాద్ పరిపాలనా నివేదిక చూపుతుంది. బొగ్గు గనుల్లో భూగర్భంలో పనిచేసే కార్మికుడికి రోజుకు 12 ఔన్సుల బియ్యం, 12 ఔన్సుల జొన్న, గోధుమ లేదా పప్పులు ఇచ్చేవారు.22 హైదరాబాద్‌లో 510, సికింద్రాబాద్‌లో 110 రేషన్ దుకాణాలు ఉండేవి.22 హైదరాబాద్ నగరంలోని పేద కుటుంబాలు చౌక ధాన్యం దుకాణాల్లో తక్కువ ధరకు ధాన్యం కొనుక్కోవచ్చు.23

ఆధారాల మధ్య భేదాలు

తెలంగాణ ప్రజలు వరి తిన్నారా? పేదలు ప్రధానంగా జొన్న, సజ్జ రొట్టెలతో బతికారని 1909 హైదరాబాద్ ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ చెబుతుంది. అయితే తెలంగాణ జిల్లాల్లో వరిని కూడా “ఎక్కువగానే” తింటారని జోడిస్తుంది.16 1931 హైదరాబాద్ జనాభా లెక్కల నివేదిక దీనితో విభేదించింది. తెలంగాణలో సాగైన ప్రతి వంద ఎకరాల్లో వరి సుమారు ఐదు ఎకరాల్లోనే పండిందని చెప్పింది. మిగతా ధాన్యాలన్నీ కలిపినంత భూమిలో జొన్న పండేదని, అదే ప్రధాన ఆహారమని చెప్పింది. వరిని ఎక్కువగా అమ్మడానికే పండించేవారని వాదించింది.2

Footnotes

  1. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District in the Presidency of Madras (1883), p. 366 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  2. Census of India 1931, Vol. XXIII: H.E.H. the Nizam’s Dominions, Part I: Report (1933), p. 17 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  3. W. H. Moreland (ed.), Relations of Golconda in the Early Seventeenth Century (1931), introduction, p. xviii (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  4. Report on the Famine Relief Operations in His Highness the Nizam’s Dominions during 1309 Fasli (1899–1900), Vol. I (1901), p. 26, “Forest produce as famine foods” (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  5. Om Prakash, Food and Drinks in Ancient India (1961), p. 226 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  6. William Methwold, “Relation”, in Moreland (ed.), Relations of Golconda (1931), p. 8 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  7. R. G. Bhandarkar, “Early History of the Dekkan”, Gazetteer of the Bombay Presidency, Vol. I, Part II (1896), p. 221 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. Om Prakash, Food and Drinks in Ancient India (1961), p. 230 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  9. Om Prakash, Food and Drinks in Ancient India (1961), p. 232 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  10. Om Prakash, Food and Drinks in Ancient India (1961), p. 205 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  11. Om Prakash, Food and Drinks in Ancient India (1961), p. 285, list of food preparations (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  12. Methwold, “Relation”, in Moreland (ed.), Relations of Golconda (1931), p. 16 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  13. Methwold, “Relation”, in Moreland (ed.), Relations of Golconda (1931), p. 17 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  14. Imperial Gazetteer: Hyderabad State (1909), p. 179, Karimnagar district (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  15. Narahari Gopalakristnamah Chetty, A Manual of the Kurnool District in the Presidency of Madras (1886), p. 130 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11

  16. Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (1909), p. 26 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  17. Christoph von Fürer-Haimendorf, Tribal Hyderabad: Four Reports (1945), p. 2 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

  18. Siraj ul Hassan, The Castes and Tribes of H.E.H. the Nizam’s Dominions, Vol. I (1920), p. 229 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  19. Hyderabad Revenue Department, report to the government of February 1942, in Fürer-Haimendorf, The Chenchus (1943), p. 376 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  20. Report on the Famine Relief Operations in His Exalted Highness the Nizam’s Dominions during 1918–1919 and 1919–20 (1923), p. 6 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  21. Report on the Famine Relief Operations … 1918–1919 and 1919–20 (1923), p. 10 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  22. Report on the Administration of the Hyderabad State (1950), p. 238, food and civil supplies (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  23. Report on the Administration of the Hyderabad State (1950), p. 239 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

చిత్రాలు

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (13)
  1. J. F. Fleet, R. G. Bhandarkar and others (Gazetteer of the Bombay Presidency), Gazetteer of the Bombay Presidency, Vol. I, Part II: History of the Konkan, Dakhan and Southern Maratha Country (opens in a new tab), Government Central Press, Bombay, 1896, pp. 221. R. G. Bhandarkar, 'Early History of the Dekkan'. [Public domain]
  2. Om Prakash, Food and Drinks in Ancient India: From Earliest Times to c. 1200 A.D. (opens in a new tab), Munshi Ram Manohar Lal, Delhi, 1961, pp. 205, 226, 230, 232, 285. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  3. W. H. Moreland (ed.), Relations of Golconda in the Early Seventeenth Century (Hakluyt Society, 2nd ser., No. 66) (opens in a new tab), Hakluyt Society, London, 1931, xviii, 8, 16–17. Cite-only; paraphrased. Includes William Methwold's 'Relation' of about 1626. [Public domain in India]
  4. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government of Madras (Lawrence Asylum Press), 1883, pp. 366. [Public domain]
  5. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 26, 179. [Public domain]
  6. Khan, Gulam Ahmad, Census of India 1931 vol.23 H.E.H. the Nizamʼs dominions (Hyderabad State); pt.1- Report (opens in a new tab), 1933, pp. 17. Public domain in India; paraphrased. [Public domain]
  7. Narahari Gopalakristnamah Chetty, A Manual of the Kurnool District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1886, pp. 130. [Public domain]
  8. Christoph von Fürer-Haimendorf, Tribal Hyderabad: Four Reports (opens in a new tab), Revenue Department, Government of H.E.H. the Nizam, Hyderabad, 1945, pp. 2. Public domain in India; paraphrased. [Public domain in India]
  9. Syed Siraj ul Hassan, The Castes and Tribes of H.E.H. the Nizam's Dominions, Vol. I (opens in a new tab), Times Press, Bombay, 1920, pp. 229. [Public domain]
  10. Christoph von Fürer-Haimendorf, The Chenchus: Jungle Folk of the Deccan (The Aboriginal Tribes of Hyderabad, Vol. I) (opens in a new tab), Macmillan & Co., London, 1943, pp. 376. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  11. A. J. Dunlop, Report on the Famine Relief Operations in His Highness the Nizam's Dominions during 1309 Fasli (1899–1900), Vol. I (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad, 1901, pp. 26. [Public domain]
  12. Famine Commissioner, H.E.H. the Nizam's Government, Report on the Famine Relief Operations in His Exalted Highness the Nizam's Dominions during 1918–19 and 1919–20 (1328, 1329 and Azur 1330 Fasli) (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad, 1923, pp. 6, 10. [Public domain]
  13. Government of Hyderabad, Report on the Administration of Hyderabad State, September 1948 - March 1950 (opens in a new tab), Government of Hyderabad, 1950, pp. 238–239. Public domain in India; paraphrased. [Public domain in India]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: