జగ్గయ్యపేట శాసనం (వీరపురుషదత్తుడు)

కృష్ణా లోయ ఇక్ష్వాకులు మొదట తెలిసింది ఈ శాసనాల ద్వారానే.¹ పాలేరు, కృష్ణా సంగమం దగ్గర ఉన్న జగ్గయ్యపేట స్తూపం (అవశేషాల దిబ్బ) స్తంభాలపై అవి చెక్కబడ్డాయి.¹

కనుగొనడం, వర్ణన

1882 ఫిబ్రవరిలో జేమ్స్ బర్జెస్ ఆ స్తూపాన్ని తవ్వారు.² దాని పునాదికి నాలుగు ప్రధాన దిక్కుల వైపు ముందుకు వచ్చిన భాగాలు ఉన్నాయి. వాటిలో మూడింటి వద్ద పెద్ద స్తంభాలు లేదా శిలాఫలకాలు పడి ఉన్నాయి.² తూర్పున శాసనం ఉన్న ఒక స్తంభం పడిపోయిన చోటే ఉంది.² దాని పైభాగం విరిగిపోయినా అది సుమారు 17 అడుగుల పొడవు ఉంది. కింది 7½ అడుగులు చతురస్రంగా, పైన అష్టభుజాకారంగా ఉంది.²

శాసనం అష్టభుజ కాండపు కింది భాగంపై చెక్కబడింది.² బర్జెస్ మరో రెండు ప్రతులను కనుగొన్నారు.² ఒకటి గ్రామస్తులు తీసుకెళ్లిన విరిగిన స్తంభంపై ఉంది. దానిని స్థానిక అధికారి తిరిగి తెప్పించారు.² మరొకటి కొండ అడుగున ఉన్న ఒక చిన్న శిథిల ఆలయపు పైకప్పులో ఉంది.²

మూడు ప్రతుల్లో ఒకటి మాత్రమే పూర్తిగా ఉందని తర్వాత జె. ఫిలిప్ వోగెల్ గమనించారు.¹³ శాసనం ఉన్న స్తంభాలు తూర్పు వైపున ఉన్న ఐదు స్తంభాల సమూహానికి చెందినవి.¹³ మిగతా వైపుల స్తంభాలపై శాసనాలు లేనట్లు కనిపిస్తుంది.¹³

విషయం

బర్జెస్ నివేదిక కోసం సవరించిన జార్జ్ బూలర్ అనువాదం ఇలా ప్రారంభమవుతుంది: “సిద్ధి!”²⁴ అది దానానికి “రాజు పురిసదత (పురుషదత్తుని) 20వ సంవత్సరంలో, వర్షాకాలపు 8వ పక్షంలో 10వ రోజు” అని తేదీ ఇస్తుంది.²⁴ అది రాజును “ఇఖాకుల (ఇక్ష్వాకుల) శ్రీవీరుడు (శ్రీవీర), మాఢరి (తల్లి) కుమారుడు” అని పిలుస్తుంది.²⁴

దాత “మహాకందురూర గ్రామ నివాసి, చేతివృత్తి కళాకారుడు (ఆవేసని) సిదత (సిద్ధార్థుడు)”.²⁴ అతను “కమ్మక ప్రాంతంలో (రఠే) నడతూర గ్రామ నివాసి, చేతివృత్తి కళాకారుడు నకచంద (నాగచంద్రుని) కుమారుడు”.²⁴

అతను తన తల్లి నాగిలాని, భార్య సముదాని, కుమారుడు, కుమార్తె, సోదరుడు, సోదరుని భార్య, పిల్లలతో కలిసి స్తంభాలను ఇచ్చాడు.²⁴ అతనితో పాటు “అతని రక్త బంధువులు, మిత్రులు, సంబంధుల సమూహం” కూడా ఉంది.²⁴ “వెలగిరి గ్రామంలో, భగవంతుడైన బుద్ధుని మహాచైత్యం తూర్పు ద్వారం దగ్గర” చేసిన దానం “ఐదు (5) ఆయక స్తంభాలు”.²⁴ అది “అన్ని జీవుల మంచి, సంక్షేమం కోసం” చేయబడింది.²⁴

వివరణ

బర్జెస్ లిపిని “సుమారు క్రీ.శ. మూడవ లేదా నాల్గవ శతాబ్దం, కానీ బహుశా ముందుది” అని ఉంచారు.²⁴ ఆయన రాజును గుర్తించలేకపోయారు.²⁴ రాజు ఇక్ష్వాకు వంశం చెప్పుకోవడం ఒక స్థానిక వంశపు “చాలావరకు వట్టి గొప్పలు” అని ఆయన భావించారు.²⁴ ఆయన అభిప్రాయంలో ఈ వంశం దిగువ కృష్ణాపై ఆంధ్రుల తర్వాత వచ్చింది.²⁴

తన సంచికలో బూలర్ పల్లవులు వేంగిని చేరడానికి ముందు, 3వ శతాబ్దంలో రాజు పురిసదతను ఉంచారు.¹ అతను చాంతమూలుని కుమారుడు మాఢరిపుత సిరి-వీరపురిసదత అని నాగార్జునకొండ ఆవిష్కరణలు చూపించాయి.³⁵ బూలర్ తేదీ బహుశా సరైనదే అని వోగెల్ అంగీకరించారు.³⁵

బూలర్ పురిసదతను పేరుగా, సిరి-వీరను విశేషణంగా (ప్రశంసా బిరుదుగా) తీసుకున్నారు.⁴⁶ అలాంటి విశేషణాలు తరచుగా వ్యక్తి పేరులో భాగమని సర్కార్ వాదించారు.⁴⁶ స్తూపమే జగ్గయ్యపేట పాత పేరైన వెలగిరిలో ఉందని శాసనానికి అర్థమని తర్వాత వోగెల్ భావించారు.⁷ వీరపురుషదత్తుని పాలనా కాలపు తేదీ ఉన్న నిర్మాణాల జాబితాలో ఆయన దానిని చేర్చారు.⁷

సర్కార్ దాత స్వస్థల ప్రాంతం కమ్మక-రట్ఠను తర్వాతి శాసనాల కర్మరాష్ట్రంగా గుర్తించారు.⁸ ఈ కర్మరాష్ట్రాన్ని ఉత్తర నెల్లూరు, దక్షిణ గుంటూరులో ఉంచుతారు.⁸ తర్వాత ఆయన దాత బిరుదు ఆవేసనిని చేతివృత్తి కళాకారుల మేస్త్రిగా వివరించారు.⁹ శాతవాహన శాతకర్ణి సాంచీ శాసనం నుండి కూడా ఆ పదం తెలుసు.⁹

Footnotes

1. J. Ph. Vogel, Prakrit Inscriptions from a Buddhist Site at Nagarjunikonda, Epigraphia Indica XX (1933), p. 2 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

2. James Burgess, The Buddhist Stupas of Amaravati and Jaggayyapeta (1887), p. 110 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷ ↩¹⁸ ↩¹⁹ ↩²⁰ ↩²¹

3. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 3 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

4. Burgess, Buddhist Stupas of Amaravati and Jaggayyapeta (1887), p. 111, translation by G. Bühler (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵

5. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 6 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

6. D. C. Sircar, The Successors of the Satavahanas in Lower Deccan (1939), p. 22, note 1 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

7. J. Ph. Vogel, “Additional Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda”, Epigraphia Indica XXI (1931–32), p. 65 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

8. Sircar, Successors of the Satavahanas (1939), p. 34 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

9. D. C. Sircar, “More Inscriptions from Nagarjunikonda”, Epigraphia Indica XXXV (1963–64), p. 16 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²