కోడవలి శాసనం (చంద్రసాతి)

కోడవలి శాసనం శాతవాహన రాజు వాసిష్ఠీపుత్ర చంద్రసాతి ఏకైక శిలా రికార్డు.¹ అది కాకపోతే అతను కృష్ణా (అప్పుడు కిస్ట్నా), గోదావరి జిల్లాల్లో దొరికిన సీసపు నాణేల నుండి మాత్రమే తెలుసు.¹ ఇక్కడ వాడిన ఆధారాల్లో గోదావరి జిల్లా నుండి తెలిసిన ఏకైక శాతవాహన శాసనం కూడా ఇదే.² సా.శ. 3వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఆ దేశంలో ఆంధ్ర పాలనకు రాబర్ట్ సూయెల్ దానిని సాక్ష్యంగా తీసుకున్నారు.² చంద్రశ్రీ శాతకర్ణి చూడండి.

స్థలం

హెచ్. కృష్ణ శాస్త్రి ఆ స్థలానికి దారిని వర్ణించారు. పిఠాపురం నుండి సామర్లకోట–కత్తిపూడి రోడ్డు వెంట సుమారు తొమ్మిది మైళ్లు వాయవ్యంగా కోడవలి గ్రామానికి వెళ్లాలి.³ అక్కడి నుండి పలుచని అడవితో కప్పబడిన తక్కువ ఎత్తు కొండల వరుస అడుగుకు దాదాపు రెండు మైళ్లు ఇంకా ఉంది.³ ఒకప్పుడు రాళ్లతో మెట్లు కట్టినట్లు కనిపించే ఒక కంకర దారి ధనం-దిబ్బ, అంటే “నిధి దిబ్బ” అనే గుట్ట పైన ఉన్న దిబ్బకు ఎక్కుతుంది.¹

అక్కడ కృష్ణ శాస్త్రి పెద్ద ఇటుకలు, ముతక రాతితో కట్టిన బౌద్ధ స్తూపం (అవశేషాల దిబ్బ) అవశేషాల్లా కనిపించినవాటిని కనుగొన్నారు.¹ దాని దక్షిణ వైపు చెక్కిన రాతితో ఒక నిర్మాణం ఉంది.¹ 4 నుండి 5 అడుగుల చతురస్రం, 6 నుండి 7 అడుగుల లోతు ఉన్న, రాతిలో తొలిచిన నాలుగు బావులు దిబ్బకు దక్షిణ, పశ్చిమ వైపుల్లో ఉన్నాయి.¹ తవ్వకం బయటపెట్టగల ఒక బౌద్ధ విహారానికి అవి నీటిని నిల్వ చేశాయని ఆయన భావించారు.¹ ఆ స్థలాన్ని కనుగొన్న అలెగ్జాండర్ రీ తన 1907–08 నివేదికలో దానిని పేర్కొన్నారు.¹

శాసనం

పశ్చిమ వైపున ఉన్న బావుల్లో ఒకదాని ఉత్తర గోడపై ఆరు పంక్తుల్లో శాసనం చెక్కబడింది.¹ ఆ బావి సుమారు 5 అ. 8 అం. × 5 అ. 5 అం.¹ కృష్ణ శాస్త్రి లిపిని సుమారు సా.శ. 3వ శతాబ్దపు బ్రాహ్మిగా వర్ణించారు.¹ పదాల మధ్య ఖాళీలు ఉన్నాయి.⁴ ఆయన ఈ పద్ధతిని హాథీగుంఫా శాసనంతో, పులుమావి మ్యాకదోని శాసనంతో పోల్చారు.⁴

1908లో స్టెన్ కోనో ఆ రికార్డును మొదట ప్రచురించారు.¹ కృష్ణ శాస్త్రి సి. ఆర్. కృష్ణమాచార్లుతో కలిసి రాతి నుండి దానిని మళ్లీ చదివారు. వారి పాఠం కోనో పాఠం నుండి చాలా వేరుగా ఉంది.¹ వారి అనువాదంలో అది ఇలా ఉంది:

సిద్ధి! రాజు వాసిఠిపుత సామి-సిరి-చంద-సాతి పాలనలో, సంవత్సరం 2, నెల 1, హేమంత పక్షం 2 (మరియు) రోజు 1 నాడు, ఖద్దవలికి చెందిన మంత్రి సస (సస) ఒక ఖంగు(?) యొక్క ధర్మాన్ని (అంటే దానాన్ని) స్థాపించాడు.⁵

కృష్ణ శాస్త్రి ఖద్దవలిని కోడవలి గ్రామం పేరు పాత రూపంగా భావించారు.¹ సందేహాస్పద పదం ఖంగు రాతిలో తొలిచిన బావిని సూచించవచ్చని ఆయన సూచించారు.¹ ఆయన తేదీని హేమంతపు మొదటి నెలలో రెండవ పక్షంలో మొదటి రోజుగా చదివారు.⁴ చంద్రస్వాతి రెండవ సంవత్సరంలో, సా.శ. 210 డిసెంబరులోని ఒక రోజుకు ఆయన దానిని సమానం చేశారు.⁴

మూడు పఠనాలు

దాదాపు ప్రతి వివరంలోనూ విద్వాంసులు విభేదిస్తారు:

• స్టెన్ కోనో (1908) సంవత్సరాన్ని సందేహంతో 13గా చదివి, పేరు చెప్పని ఒక మంత్రి కోసం భూగృహాన్ని స్థాపించినట్లు ఆ రికార్డును భావించారు.¹⁴
• హెచ్. కృష్ణ శాస్త్రి (1926) సంవత్సరాన్ని 2గా, పక్షంతో పాటు నెలతో చదివి, మంత్రికి ఖద్దవలికి చెందిన సస అని పేరు ఇచ్చారు.⁴⁵
• కోనో అనుబంధ గమనిక (1926). కృష్ణ శాస్త్రి చదివిన రాజి అనే పదాన్ని గానీ, నెల అంకెను గానీ కోనో చూడలేకపోయారు. మొదటి అంకె 10 అని ఆయన ఇంకా భావించారు. ఋతు పక్షాలతో తేదీ ఇచ్చిన మరే దక్షిణ శాసనమూ నెలను కూడా ఇవ్వదని ఆయన చూపించారు. ఆధునిక పేరు దానికి మద్దతు ఇస్తుందని ఒప్పుకున్నప్పటికీ, ఖద్దవలి అనే పఠనాన్ని ఆయన సందేహించారు.⁵ అమచససామిని “మంత్రి సస చేత” అని ఆయన అంగీకరించలేకపోయారు.⁵
• డి. సి. సర్కార్ (1959) తేదీని పదకొండవ పాలనా సంవత్సరంలో హేమంతపు రెండవ పక్షంలో రెండవ రోజుగా చదివారు. ఆయన పఠనంలో అమాత్యుడు (మంత్రి లేదా కార్యనిర్వాహక అధికారి) సత్యమిత్రుడు ఒక ధర్మాన్ని, అంటే ఒక మత వస్తువును లేదా సంస్థను స్థాపించాడు. దాని ఆనవాళ్లు దొరికిన స్థలం దగ్గర మిగిలి ఉన్నాయి.⁶

తేదీ, ప్రాముఖ్యం

రికార్డు క్యాలెండర్ తేదీ శాతవాహన రాజుల్లో చంద్రసాతిని ఎక్కడ ఉంచుతారనే దానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. సూయెల్ ఆ శాసనాన్ని సుమారు సా.శ. 208లో ఉంచారు.² స్మిత్ పట్టిక దానిని లూడర్స్ జాబితాలో నం. 1341గా, రాజు నం. 29, చంద్రశ్రీ కింద, సుమారు సా.శ. 201 సింహాసనారోహణతో జాబితా చేస్తుంది.⁷ ఇ. జె. రాప్సన్ నాణేలు పులుమావి తర్వాత కొద్ది కాలానికే ఆ పేరున్న ముందటి రాజును సూచిస్తాయి.⁸⁹

సర్కార్ దాని అక్షరాలను ఆ ప్రాంతపు ఇతర చివరి శాతవాహన రికార్డుల అక్షరాలతో పోల్చారు.⁶ యజ్ఞశ్రీ చిన్న శాసనం లిపిలో ఈ శాసనం కంటే, మ్యాకదోని రికార్డు కంటే ముందుది కాదని ఆయన కనుగొన్నారు.⁶ అయినా యజ్ఞశ్రీని సాధారణంగా ఇద్దరు రాజుల కంటే ముందు ఉంచుతారు.⁶ 1939లో సర్కార్ రెండవ సంవత్సరాన్ని సా.శ. 210కి కృష్ణ శాస్త్రి చేసిన సమీకరణను చివరి రాజుల తేదీ నిర్ణయానికి ఉపయోగపడే సాక్ష్యంగా అంగీకరించారు.¹⁰

ఆధారాల గురించి. ఈ సైట్ ఈ శాసనానికి వాడే సా.శ. 210 సంవత్సరం కృష్ణ శాస్త్రి ఇచ్చిన తేదీ.⁴ పైన చెప్పిన పండితులు సూచించిన అనేక తేదీల్లో అది ఒకటి మాత్రమే.⁴²⁷⁸

సంచికలు

• స్టెన్ కోనో, Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft LXII (1908), పే. 591 మొ., లూడర్స్ List of Brahmi Inscriptions (బ్రాహ్మి శాసనాల జాబితా) లో నం. 1341గా గుర్తించబడింది. కృష్ణ శాస్త్రి ఉదహరించారు. ఈ పేజీ కోసం చూడలేదు.¹
• హెచ్. కృష్ణ శాస్త్రి, Epigraphia Indica XVIII (1925–26), పే. 316–319, ఫలకం, కోనో అనుబంధ గమనికతో.³⁵
• డి. సి. సర్కార్ సవరించిన పఠనం, Epigraphia Indica XXXII (1957–58), పే. 83, గమనిక 7.⁶

Footnotes

1. Krishna Sastri, “The Kodavali Rock-Inscription of Chandasati” (1926), p. 317 and notes (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷

2. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 324 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

3. H. Krishna Sastri, “The Kodavali Rock-Inscription of Chandasati”, Epigraphia Indica XVIII (1926), p. 316 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

4. Krishna Sastri, “The Kodavali Rock-Inscription of Chandasati” (1926), p. 318 and notes (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

5. Krishna Sastri, “The Kodavali Rock-Inscription of Chandasati” (1926), p. 319, translation and postscript by Sten Konow (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

6. D. C. Sircar, “Two Inscriptions from Guntur District”, Epigraphia Indica XXXII (1959), p. 83 and nn. 7, 9 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

7. Vincent A. Smith, The Early History of India, 4th ed. (1924), table “The Later Andhra Kings and Connected Dynasties”, PDF p. 271 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

8. E. J. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty, the Western Ksatrapas, the Traikutaka Dynasty, and the “Bodhi” Dynasty (1908), p. xl (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

9. Rapson, Catalogue of the Coins of the Andhra Dynasty (1908), catalogue p. 30, n. 1 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

10. D. C. Sircar, The Successors of the Satavahanas in Lower Deccan (1939), p. 3 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩