రెండవ మనుమసిద్ధి

కుటుంబం, సింహాసనానికి రావడం

రెండవ మనుమసిద్ధి మొదటి తిక్క కొడుకు, వారసుడు. తన తండ్రి లాగానే ఆయన నెల్లూరు నుంచి పాకనాడును పాలించాడు.¹ ఆయన తన తండ్రి బిరుదు మధురాంతక పొత్తపి చోళ అనే బిరుదు కూడా ధరించాడు.¹ తన పాలన మొదట్లో ఆయన నెల్లూరును కోల్పోయాడు. కాకతీయ రాజు గణపతిదేవుడు ఆయనను అక్కడ తిరిగి నిలబెట్టాడు.² మొదటి తిక్క (నెల్లూరు) చూడండి.

తన తండ్రి ఇంకా పాలిస్తుండగా నెల్లూరు జిల్లాలో చేసిన ఆయన శాసనం ఒకదాన్ని సూయెల్ (Sewell) చరిత్ర జాబితా చేస్తుంది.³⁴ పదవికి రాక ముందరి సంవత్సరం, ఒక జబ్బు నుంచి కోలుకున్నందుకు కృతజ్ఞతగా ఆయన చేసిన దానాన్ని కూడా అది జాబితా చేస్తుంది.³⁴ సూయెల్ ఆయన వారసత్వాన్ని 1250 ఆగస్టు 13, సెప్టెంబర్ 3 మధ్య ఉంచారు.⁴ ఆధునిక చరిత్రకారుడు పరబ్రహ్మశాస్త్రి (Parabrahma Sastry) ఆయన తండ్రి మరణాన్ని, ఆయన సింహాసనారోహణను 1248లో ఉంచారు.⁵

ప్రవాసం, పునఃస్థాపన

తన పాలన మొదట్లో మనుమసిద్ధి నెల్లూరును కోల్పోయాడు. దానిని ఎవరు తీసుకున్నారనే విషయంలో ఆధారాలు ఏకీభవించవు.

• ఆయన “దాయాది విజయ గండగోపాలుని చేత స్థానభ్రష్టుడయ్యాడు” అని బ్రాకెన్‌బరీ (Brackenbury) కడప గెజిటీర్ (1915) చెబుతుంది.² ఈ దాయాది కందుకూరు లేదా నెల్లూరు నుంచి రాష్ట్రపు తూర్పు భాగాన్ని పాలించిన శాఖకు చెందినవాడు.²
• “ఆయన ప్రభువును ఆయన బంధువులు అక్కన, బయ్యన ఆయన దేశం నుంచి తరిమేశారు” అని పి. చెంచయ్య (P. Chenchiah), రాజా ఎం. భుజంగరావు (Raja M. Bhujanga Rao) History of Telugu Literature (తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర) (1928) చెబుతుంది.⁶
• నెల్లూరును తగలబెట్టిన బయ్యన, తిక్కనలను కాకతీయ రాజు చంపాడని గణపతిదేవుని నాయనపల్లె శాసనం చెబుతుంది.⁷⁸
• దాని సంపాదకుడు వి. వెంకటసుబ్బ అయ్యర్ (V. Venkatasubba Ayyar) (1956) అక్కన, బయ్యనల చేత తరిమివేయబడిన మన్మసిద్ధిని తిరిగి నిలబెట్టమని కవి తిక్కన గణపతిని కోరే ఒక తెలుగు సాహిత్య రచనను ఉదహరించారు.⁷⁸ వెంకటసుబ్బ అయ్యర్ శాసనంలోని తిక్కనను కవిగా కాకుండా మన్మసిద్ధి బంధువు అయిన ఈ అక్కనగా భావించారు.⁷⁸
• పరబ్రహ్మశాస్త్రి ఆ కథనాలను కలిపారు.⁹ ఆయన అభిప్రాయంలో విజయ గండగోపాలుడు రాజ్యపు దక్షిణ భాగాన్ని ఆక్రమించాడు, అధికారులు బయ్యన, తిక్కన మనుమసిద్ధిని నెల్లూరు నుంచి తరిమేశారు.⁹ ఒక వైదుంబ నాయకుడు ఆయన కడప (అప్పుడు కడ్డపా) ప్రాంతాన్ని తీసుకున్నాడు.⁹

కవి తిక్కన ఆయన తరఫున కాకతీయ ఆస్థానానికి వెళ్లాడని అందరూ ఏకీభవిస్తారు.²⁶⁸ గణపతిదేవుడు ఆయనను నెల్లూరులో తిరిగి నిలబెట్టాడని కూడా వారు ఏకీభవిస్తారు.²⁶⁸

వెంకటసుబ్బ అయ్యర్ సంక్షిప్తం చేసిన సాహిత్య కథనంలో, గణపతి నెల్లూరులో మన్మసిద్ధికి పట్టాభిషేకం చేసి, ఆయనకు అరవై ఎనిమిది పట్టణాలు ఇచ్చాడు.⁸ ఆయన అక్కడ ఒక పెద్ద చెరువు కట్టించి, ఎలా పాలించాలో నేర్పడానికి కొన్ని నెలలు ఉన్నాడు.⁸ పరబ్రహ్మశాస్త్రి ఆ దండయాత్రను సేనాపతి సామంత భోజుని నాయకత్వంలో దాదాపు 1250లో ఉంచారు.⁹

కాకతీయుల మిత్రుడు, చోళుల సామంతుడు

“గోదావరి ఒడ్డున జరిగిన యుద్ధంలో ఆ రాజు పక్షాన స్వయంగా పోరాడి” మనుమసిద్ధి గణపతి సాయాన్ని గెలుచుకున్నాడని బ్రాకెన్‌బరీ భావించారు.¹² 1268 వరకు మనుమసిద్ధి చోళ రాజు మూడవ రాజేంద్ర చోళుడిని తన అధిపతిగా అధికారికంగా అంగీకరించాడని కూడా ఆయన భావించారు.¹²

వెంకటసుబ్బ అయ్యర్ గోదావరి దండయాత్రను పునఃస్థాపన తర్వాత ఉంచారు.¹⁰ ఆయన కథనంలో, ఇప్పుడు చోళ రాజు సామంతుడైన మన్మసిద్ధి కళింగకు వ్యతిరేకంగా గణపతికి సాయంగా గోదావరి వరకు వెళ్లాడు.¹⁰ పరబ్రహ్మశాస్త్రి 1257 నాటి నందలూరు శాసనాన్ని ఉదహరించారు.⁵ మనుమసిద్ధి గోదావరిని దాటి కళింగ రాజును ఆయన సొంత దేశానికి తరిమాడని అది చెబుతుంది.⁵

1258–59లో పొత్తపిలో ఆయన పాలన కాలపు శాసనాలను సూయెల్ జాబితా చేస్తారు.¹¹¹² నెల్లూరు ప్రాంతంలో మనుమసిద్ధి అణచిన ఒక తిరుగుబాటును, కృష్ణాకు ఉత్తరాన గుడివాడలో ఒక శాసనాన్ని కూడా ఆయన జాబితా చేస్తారు.¹¹¹²

పొత్తపిలో ఒక భూ వివాదం

మధురాంతక పొత్తపి చోళుడిగా మనుమసిద్ధి పొత్తపి విభాగంలో ఒక వివాదాన్ని పరిష్కరించిన ఒక శాసనాన్ని బ్రాకెన్‌బరీ సంక్షిప్తం చేశారు.¹³ ముక్కంటి కాడువెట్టి అనే పల్లవ రాజు “చాలా కాలం క్రితం” ఇచ్చిన భూమిని పెరుంగండూరు బ్రాహ్మణులు కోరారు.¹³ కరువు సమయంలో బ్రాహ్మణులు దూరంగా ఉండగా సకలి కోడూరు నుంచి వచ్చిన స్థిరనివాసులు, ఇనుంబ్రోలు వ్యవసాయదారులు దానిని ఆక్రమించారు.¹³

దివ్య పరీక్ష (ఎవరు నిజం చెబుతున్నారో చూపడానికి ఉద్దేశించిన పరీక్ష) ద్వారా రుజువు తర్వాత, ప్రాచీన దానం ధృవీకరించబడింది.¹³ “తన తండ్రి తిక్కకు ధర్మ పుణ్యం సంపాదించడానికి” మనుమసిద్ధి కోడూరు గ్రామాన్ని బ్రాహ్మణులకు తిరిగి ఇచ్చాడు.¹³ ఆ శాసనం చోళ రాజును పేర్కొనదని బ్రాకెన్‌బరీ గుర్తించి, మనుమసిద్ధి దాదాపు స్వతంత్రంగా పాలించాడని దీని అర్థంగా భావించారు.¹³

ఆయనే విజయ గండగోపాలుడా?

మధురాంతక పొత్తపి చోళుడు అని కూడా పిలిచే విజయ గండగోపాలుడు అనే రాజుకు కంచిలో, ఉత్తర ఆర్కాటు ప్రాంతంలో శాసనాలు ఉన్నాయి.⁴¹⁴ అవి 1250 నుంచి లెక్కించిన పాలనా సంవత్సరాలలో తేదీ వేయబడ్డాయి.⁴¹⁴ రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) ఆయనను రెండవ మనుమసిద్ధిగా గుర్తించారు.⁴¹⁴ కాబట్టి సూయెల్ మనుమసిద్ధికి 1250 నుంచి 1291 వరకు నలభై సంవత్సరాలకు పైగా పాలన ఇచ్చారు.⁴¹⁴

బ్రాకెన్‌బరీ విజయ గండగోపాలుడిని మనుమసిద్ధిని తరిమేసిన దాయాదిగా చెప్పారు.² మనుమసిద్ధి నెల్లూరును నిలుపుకోగా కంచిని నిలుపుకున్న ప్రత్యర్థిగా పరబ్రహ్మశాస్త్రి ఆయనను చెప్పారు.⁹

కొడుకులు

సూయెల్ పట్టిక ఆయనకు ముగ్గురు కొడుకులను ఇస్తుంది: ఇమ్మడి తిక్క అని పిలిచే రెండవ తిక్క, కంచి రెండవ నల్లసిద్ధి, గోపీనాథుడు.¹⁴ రెండవ తిక్కకు 1278, 1280 నాటి శాసనాలు, రెండవ నల్లసిద్ధికి 1256, 1267 నాటి శాసనాలు ఉన్నాయి.¹⁴ సూయెల్ ఆ వంశంలో చివరివాడైన మూడవ మన్మసిద్ధిని తన తాత తర్వాత వచ్చిన రెండవ నల్లసిద్ధి కొడుకుగా చెప్పారు.¹⁵ పొత్తపి, నెల్లూరు తెలుగు చోడులు చూడండి.

Footnotes

1. C. F. Brackenbury, Madras District Gazetteers: Cuddapah (1915), p. 32 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

2. Brackenbury, Cuddapah (1915), p. 34 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

3. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 145 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩²

4. Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 148 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

5. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 112. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³

6. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 46 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

7. V. Venkatasubba Ayyar, “Nayanapalle Inscription of Ganapatideva”, Epigraphia Indica XXVII (1956), p. 193 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³

8. Venkatasubba Ayyar, “Nayanapalle Inscription” (1956), p. 194 and notes (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

9. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), pp. 113–114. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

10. Venkatasubba Ayyar, “Nayanapalle Inscription” (1956), p. 195 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩²

11. Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 153 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩²

12. Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 155 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩²

13. Brackenbury, Cuddapah (1915), p. 33 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

14. Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 396, genealogical table (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

15. Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 167 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩