ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

రెండవ జయసింహుని పెనుకపర్రు తామ్ర శాసనం

తనను తాను సకలలోకాశ్రయ జయసింహ-వల్లభుడిగా పిలుచుకున్న తూర్పు చాళుక్య రాజు రెండవ జయసింహుడి (సుమారు 696–709 పాలన) సంస్కృత రాగి రేకుల దానపత్రం. కర్మరాష్ట్ర జిల్లాలోని పెనుకపర్రు గ్రామంలోని ఒక పొలాన్ని అది వంగిపర్రుకు చెందిన ఒక బ్రాహ్మణుడికి ఇస్తుంది. ఈ రాజు తెలిసిన ఏకైక దానపత్రం ఇదే. 1923–24లో దాన్ని పరిశీలించారు. మద్రాసు మ్యూజియం దాన్ని కొన్నది. 1926లో ఇ. హుల్ష్ దాన్ని సంపాదకత్వం చేశారు. మొదటి జయసింహుడి లాగే ఆయనకు కూడా సర్వసిద్ధి అనే బిరుదు ఉండేదని దాని ముద్ర చూపిస్తుంది.

A photograph of a round seal on its heavy ring, seen at an angle; the 1-bit scan turns the relief on its face into black and white patches.
A photograph of a round seal on its heavy ring, seen at an angle; the 1-bit scan turns the relief on its face into black and white patches. · H. Krishna Sastri / Hirananda Sastri, Epigraphia Indica XVIII (Government of India); printed by the Survey of India (opens in a new tab) · Public domain

జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ (J. F. Fleet) 696–709 కాలానికి చెందినవాడిగా చెప్పిన, తూర్పు చాళుక్యుల ఆరవ రాజు రెండవ జయసింహుడి తెలిసిన ఏకైక దానపత్రం ఇదే. మద్రాసు శాసన శాఖ 1923–24లో దాన్ని పరిశీలించింది.12 “శాసన శాస్త్రానికి ఇంతవరకు తెలిసిన ఈ రాజు మొదటి శాసనం ఇదే” అని అది నివేదించింది.12 1926లో దాన్ని సంపాదకత్వం వహించిన ఇ. హుల్ష్ (E. Hultzsch) కూడా దాన్ని “ఇంతవరకు వెలుగులోకి వచ్చిన రెండవ జయసింహుడి మొదటిది” అని పిలిచారు.3 దాన దినం తప్ప దానికి తేదీ లేదు.3

కనుగొనడం, వర్ణన

రేకులు మద్రాసులోని ఆంధ్రపత్రిక సంపాదకుడు కె. నాగేశ్వరరావు (K. Nagesvara Rao)కు చెందినవి.4 1923–24 నివేదికలో వాటిని అనుబంధం A నం. 4గా నమోదు చేశారు.41 అవి ఎక్కడ దొరికాయో ఆ నివేదిక గానీ, హుల్ష్ సంచిక గానీ చెప్పవు.41 శాసన నిపుణుడి కోరిక మేరకు మద్రాసు ప్రభుత్వ మ్యూజియం వాటిని కొన్నదని తర్వాతి సంవత్సరపు నివేదిక నమోదు చేస్తుంది.5 హెచ్. కృష్ణ శాస్త్రి (H. Krishna Sastri) పంపిన సిరా ముద్రల నుంచి హుల్ష్ వాటిని సంపాదకత్వం వహించారు.4

హుల్ష్ రేకుల వర్ణనను ఉదహరించారు.4 “ఒక్కొక్కటి 2½” × 7⅛” ఉన్న, అదే లోహపు ఉంగరానికి గుచ్చిన మూడు రాగి రేకులు” ఉన్నాయి.4 మొదటి, మూడవ రేకులపై లోపలి ముఖాలపై మాత్రమే రాత ఉంది.4 ఉంగరం 1½ అంగుళాల అడ్డం గల గుండ్రని ముద్రలో బిగించి ఉంది.4

ముద్రపై చాళుక్య అక్షరాలలో శ్రీ-సర్వ్వసిద్ధి అనే అక్షరాలు ఉబ్బెత్తుగా ఉన్నాయి.4 దాని పైన ఒక చంద్రవంక, రెండు నక్షత్రాలు, కింద విరిసిన తామర ఉన్నాయి.4 సముదాయం 45 తులాల బరువు.4 అంచుల దగ్గర కొన్ని పంక్తులు తుప్పు వల్ల దెబ్బతిన్నాయి.43

లిపి, భాష

వర్ణమాల రాజు తండ్రి సర్వలోకాశ్రయుడి (మంగి యువరాజు) చెందలూరు రేకుల వర్ణమాలను పోలి ఉందని హుల్ష్ కనుగొన్నారు.3 వంశం పేరును ద్రావిడ ళతో చళిక్య అని రాశారు. తెలుగు షష్ఠీ విభక్తి రూపం బొళలో కూడా అదే వాడారు.3 తెలుగు అక్షరం ఱ కనిపిస్తుంది, సరిహద్దులలో “వెళ్లడం” అనే అర్థం గల తెలుగు మాట పోవు కూడా కనిపిస్తుంది.3 లేకపోతే భాష సంస్కృత వచనం, చివర్లో నాలుగు శ్లోకాలు ఉన్నాయి.3

విషయం

దాత మహారాజు సకలలోకాశ్రయ జయసింహ-వల్లభుడు.3 ఆయన మహారాజు సర్వలోకాశ్రయుడి కొడుకు, “చళిక్యుల కుటుంబాన్ని అలంకరించిన” మహారాజు విష్ణువర్ధనుడి మనవడు.3 హుల్ష్ ఆయనను “సర్వలోకాశ్రయుడి (మంగియువరాజు) పెద్ద కొడుకు, వారసుడు, విష్ణువర్ధనుడి (II) మనవడు అని తెలిసిన” రెండవ జయసింహుడిగా గుర్తించారు.3

ముద్ర నుంచి, సర్వసిద్ధి “మొదటి జయసింహుడికి ఉన్నట్లు తెలిసినట్లే, దాత రెండవ జయసింహుడి బిరుదు అయి ఉండాలి” అని హుల్ష్ నిర్ధారించారు.4

రాజు ఆదేశాన్ని రెండుసార్లు ఇచ్చారు.3 మొదటి రూపం మధ్యలో ఆగిపోతుంది. అది “బహుశా పాత కార్యాలయ రికార్డుల నుంచి నకలు తీసినది” అని హుల్ష్ భావించారు.3 రెండవదానిలో రాజు కర్మరాష్ట్ర జిల్లా రైతులతో మాట్లాడతాడు.3 పెనుకపయు గ్రామానికి ఈశాన్యంగా ఉన్న ఒక పొలాన్ని దానం చేశానని ఆయన వారికి చెబుతాడు.3 గొబ్బడి కోరిక మేరకు, జ్యేష్ఠ పౌర్ణమి రోజు, ఒక సంక్రాంతి (సూర్యుడు కొత్త రాశిలోకి ప్రవేశించే) సమయంలో ఆ దానం చేశారు.3

పొలానికి ఈ సరిహద్దులు ఉండేవి:3

  • తూర్పున నిడుగట్ట చెరువు3
  • దక్షిణాన పూస-బొళు పొలం చివర3
  • పడమట ఒక దారి3
  • ఉత్తరాన, బహుశా ఒక గ్రామమైన, మషఖ హద్దు3

తర్వాత సరిహద్దుల మరో వర్ణన వస్తుంది, కానీ అది అదే పొలానికి సంబంధించినదా, మరోదానిదా అని హుల్ష్ చెప్పలేకపోయారు.3

దానగ్రహీత వంగిపర్రుకు చెందిన బ్రాహ్మణుడు ఏర-ద్రోణశర్మ.3 ఆయన కౌండిన్య గోత్రానికి (వంశానికి), తైత్తిరీయ శాఖకు, ఆపస్తంబ సూత్రానికి చెందినవాడు, దేవశర్మ కొడుకు, గుంజదేవశర్మ మనవడు.3

అమలుదారు (ఆజ్ఞప్తి) నిరవద్య-సకలలోకాశ్రయ-శ్రీ-పృథివీగముండి.3 ఈ అధికారికి రాజు సొంత బిరుదు సకలలోకాశ్రయ పేరు పెట్టారని హుల్ష్ గుర్తించారు.3 గముండిని ఆయన గ్రామ పెద్ద అనే అర్థం గల గ్రామకూట రూపమైన గముండతో ముడిపెట్టారు. ఆ అధికారి అసలు పేరు గొబ్బడి కావచ్చని ఆయన భావించారు.3

ప్రదేశాలు

హుల్ష్ ఆ గ్రామాన్ని గుర్తించలేకపోయారు. మొదటి జయసింహుడు దానం చేసిన, గుద్రహార జిల్లాలోని మరో పెనుకపర్రుకు ఇది భిన్నమైనది అయి ఉండాలని ఆయన ఎత్తి చూపారు.6 ఆ పూర్వ దానపత్రం పెద్ద-మద్దాలి నుంచి వచ్చినది. దాని ప్రామాణికత గురించి ఫ్లీట్ “పూర్తిగా సంతృప్తి చెందలేదు”.7

దానగ్రహీత గ్రామం వంగిపర్రు రెండవ విజయాదిత్యుడు (నరేంద్ర-మృగరాజు), రెండవ అమ్మరాజుల దానపత్రాలలో కూడా పేర్కొనబడింది.6 అదే సంపుటంలో హుల్ష్ రెండవ అమ్మరాజు ఒక దానపత్రాన్ని సంపాదకత్వం వహించారు.86 అక్కడ వంగిపర్రు బాపట్ల తాలూకాలోని వంగిపురం కావచ్చని ఆయన సూచించారు.86 కర్మరాష్ట్ర జిల్లాలోని ప్రదేశాల గురించి ఆ భాగాన్ని చూడమని ఆయన ఈ దానపత్రపు పాఠకులకు సూచించారు.86

గమనించదగిన విషయాలు

ఈ శాసనాన్ని “అదే రకమైన, మరింత సరిగా అమర్చిన ఇతర పత్రాలతో పోల్చకపోతే అర్థం కాకుండా ఉండిపోయే ఒక వికృతమైన రచన” అని హుల్ష్ అంచనా వేశారు.6 దాని ఆసక్తి చారిత్రకమైనది. రెండవ జయసింహుడు ఫ్లీట్‌కు తర్వాతి దానపత్రాల నుంచి మాత్రమే తెలుసు. అవి ఆయన పేరును కేవలం జయసింహుడు అని ఇస్తాయి, ఆయన పదమూడు సంవత్సరాలు పాలించాడని ఏకీభవిస్తాయి.2

ఈ దానపత్రం ఆయనకు తండ్రి సర్వలోకాశ్రయ బిరుదుకు సరిపోయే సకలలోకాశ్రయ అనే బిరుదును ఇస్తుంది.43 మొదటి జయసింహుడి ముద్రపై ఉన్న సర్వసిద్ధి అనే అక్షరాలనే ఆయన కూడా వాడాడని అది చూపిస్తుంది.43 మంగి యువరాజు పేజీ చూడండి.

Footnotes

  1. Annual Report on Epigraphy, Madras, for 1923–24, Part II, para. 3, p. 98 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  2. Fleet, “The Chronology of the Eastern Chalukya Kings” (1891), p. 99 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  3. Hultzsch, “Penukaparu Grant of Jayasimha II” (1926), p. 314 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14 ↩15 ↩16 ↩17 ↩18 ↩19 ↩20 ↩21 ↩22 ↩23 ↩24 ↩25 ↩26 ↩27 ↩28

  4. E. Hultzsch, “Penukaparu Grant of Jayasimha II”, Epigraphia Indica XVIII (1925–26), p. 313 and note 14 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14 ↩15

  5. Annual Report on Epigraphy, Madras, for 1924–25, Part I, para. 14, p. 4 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. Hultzsch, “Penukaparu Grant of Jayasimha II” (1926), p. 315 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  7. J. F. Fleet, “The Chronology of the Eastern Chalukya Kings”, Indian Antiquary XX (1891), p. 97 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. E. Hultzsch, “Vemalurpadu Plates of Ammaraja II”, Epigraphia Indica XVIII (1925–26), p. 228 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

చిత్రాలు

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (3)
  1. H. Krishna Sastri and Hirananda Sastri (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XVIII (1925–26) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, Calcutta, 1926, pp. 228, 313–316. E. Hultzsch, Penukaparu grant of Jayasimha II (No. 33), and Vemalurpadu plates of Ammaraja II (p. 228). [Public domain]
  2. Madras Government (Superintendent for Epigraphy, Southern Circle), Annual Reports on Epigraphy for 1920-21 to 1924-25 (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1925, pp. 98 (report for 1923–24); 4 (report for 1924–25). Annual Report on Epigraphy for 1923–24, Part II, para. 3 (No. 4 of Appendix A); report for 1924–25, para. 14. [Public domain]
  3. R. C. Temple (ed.); article by J. F. Fleet, Indian Antiquary, Vol. XX (1891), incl. J. F. Fleet, 'The Chronology of the Eastern Chalukya Kings' (opens in a new tab), Education Society's Press, Bombay, 1891, pp. 97, 99. J. F. Fleet, 'The Chronology of the Eastern Chalukya Kings' (1891). [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: