విమలాదిత్యుని రణస్తిపూండి శాసనం

రాజరాజ నరేంద్రుడి తండ్రి, వేంగి తూర్పు చాళుక్య రాజు విమలాదిత్యుడి తెలిసిన ఏకైక శాసనం ఈ దానపత్రం.¹ దాని సంపాదకుడు వి. వెంకయ్య (V. Venkayya) దాన్ని ప్రధానంగా రాజు పట్టాభిషేక తేదీ కోసం విలువైనదిగా భావించారు.¹ అంతకు ముందు పండితులు దాన్ని ఆయన కొడుకు తేదీ నుంచి వెనక్కి మాత్రమే లెక్కించగలిగారు.¹

కనుగొనడం, వర్ణన

1901కి సుమారు డెబ్బై సంవత్సరాల ముందు ఇటుకల కోసం మట్టి తవ్వుతుండగా ఆ రేకులు దొరికాయి.² ఆ చోటు గోదావరి జిల్లా అమలాపురం తాలూకాలో ఒక రైతు పూర్వీకుల పొలాలలో ఉంది.² రేకులు అమలాపురానికి చెందిన వలవల జగ్గన్నకు చెందినవి.² పరిశీలన తర్వాత ఆయనకు తిరిగి ఇచ్చే షరతుతో 1899లో కలెక్టర్, మద్రాసు ప్రభుత్వం ద్వారా వాటిని పంపారు.²

ఐదు రేకులు ఉన్నాయి. ఒక్కొక్కటి 10 అంగుళాల కంటే కొంచెం ఎక్కువ వెడల్పు. అవి కోయని ఉంగరానికి గుచ్చి ఉన్నాయి.² ఉంగరం ఒక గుండ్రని ముద్రకు అడుగుభాగంగా ఉన్న నాలుగు రేకుల పువ్వులో బిగించి ఉంది.² ముద్రపై శ్రీ-త్రిభువనాంకుశ అనే అక్షరాలు, అంకుశంతో పరుగెత్తుతున్న వరాహం, చంద్రవంక, రెండు చామరాల మధ్య సూర్యుడు, ఎనిమిది రేకుల పువ్వు ఉన్నాయి.² రేకులకు ఎత్తైన అంచులు ఉన్నాయి. రాత చాలావరకు బాగా నిలిచి ఉంది, అయితే కొన్ని చోట్ల చిలుము (రాగి తుప్పు) దాన్ని దెబ్బతీసింది.²

లిపి, భాష

వర్ణమాల ప్రాచీన తెలుగు. వెంకయ్య దాని ప్రత్యేక లక్షణాలను వివరంగా జాబితా చేశారు.³ భాష చాలావరకు సంస్కృత పద్యం, వచనం.³ దానం చేసిన గ్రామపు సరిహద్దులు (87–94 పంక్తులు) సంస్కృత, తెలుగు వచనాల మిశ్రమంలో ఉన్నాయి.³

విషయం

దానపత్రంలో ఈ భాగాలు, ఈ క్రమంలో, ఉన్నాయి:³

• పౌరాణిక వంశావళి (1–15 పంక్తులు)³
• కుటుంబ పూర్వీకుల పురాణ కథనం (15–25 పంక్తులు)³
• దాత చారిత్రక వంశావళి (25–42 పంక్తులు)³
• ఆయన పట్టాభిషేక తేదీ (13వ శ్లోకం), ఆయన ప్రశంసలు, బిరుదులు³
• దానగ్రహీత, ఆయన పూర్వీకుల వర్ణన (21–34 శ్లోకాలు)³
• సరిహద్దులతో పాటు దానం³
• తేదీ, అమలుదారు, రచయిత, లేఖకుడి పేర్లు³

దాని వంశావళి మొదటి రాజరాజు నందంపూడి శాసనం వంశావళితో దాదాపు అక్షరం అక్షరం ఏకీభవిస్తుంది.³ ఆ ఏకీభావం విమలాదిత్యుడి పూర్వాధికారి శక్తివర్మ పాలన వరకు సాగుతుంది.³

పౌరాణిక, పురాణ కథా భాగాలు ఉన్న, అప్పటికి దొరికిన అతి తొలి శాసనం ఇదే అని వెంకయ్య ఎత్తి చూపారు.¹ అదే పురాణ కథ తర్వాతి రాజరాజ నరేంద్రుని కోరుమిల్లి శాసనంలో కనిపిస్తుంది.⁴ విజయాదిత్యుడు అనే రాజు అయోధ్య నుంచి దక్షిణానికి వచ్చి, త్రిలోచన-పల్లవుడితో పోరాడుతూ చంపబడ్డాడు.⁴ గర్భవతి అయిన ఆయన రాణి ముదివేము అగ్రహారం (బ్రాహ్మణ గ్రామం)లో ఆశ్రయం పొంది, అక్కడ విష్ణువర్ధనుడికి జన్మనిచ్చింది.⁴ జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ (J. F. Fleet) ఈ కథను “అస్పష్టమైన సంప్రదాయం, పౌరాణిక కల్పనల కలగాపులగం మాత్రమే, ఏ ప్రామాణికతా లేనిది” అని పిలిచారు.⁴

దానగ్రహీత వజ్ర, తెలుగులో వజ్జియ-పెగ్గడ, అనే రాజు మంత్రి.⁵ ఆయన కౌండిన్య గోత్రానికి (వంశానికి) చెందినవాడు, కారంచేడులో నివసించాడు.⁵ కృష్ణా (అప్పుడు కిస్ట్నా) జిల్లాలో బాపట్లకు తొమ్మిది మైళ్లు పడమటగా కరించేడు అనే గ్రామాన్ని వెంకయ్య గుర్తించారు.⁶ గుద్దవాడి-విషయంలో ఉన్న, దానం చేసిన గ్రామం రణస్తిపూండిని ఆయన గుర్తించలేకపోయారు.⁵⁶ దాని సరిహద్దులలోని ఇతర గ్రామాలను కూడా ఆయన గుర్తించలేకపోయారు.⁵⁶

శ్లోకాలను రాచియ-పొద్దెరి కొడుకు భీమనభట్టు రచించాడు.⁵ ఆయనను కోరుమిల్లి రేకుల రచయిత చేతనభట్టు తండ్రిగా వెంకయ్య భావించారు.⁵⁶ లేఖకుడు జొంటాచార్యుడు.⁵⁶

రాజు

విమలాదిత్యుడు దాన లేదా దానార్ణవుడు, ఆయన రాణి ఆర్యమహాదేవిల కొడుకు.¹ వేంగిలో అరాజక కాలం తర్వాత వెంటనే పాలించిన శక్తివర్మ తమ్ముడు ఆయన.¹

దానపత్రం ఆయనకు బిరుదాంక-భీమ, త్రిభువనాంకుశ, ముమ్మడి-భీమ, భూప-మహేంద్ర అనే బిరుదులు ఇస్తుంది.⁵ ఆయన పూర్వీకులలో ఉన్న ఇద్దరు భీముల ద్వారా వెంకయ్య “మూడవ భీముడు” అనే అర్థం గల ముమ్మడి-భీమను వివరించారు.⁵ దానపత్రం రెండుసార్లు ఆయనను తన కుటుంబాన్ని రక్షించినవాడు అని పిలుస్తుంది.⁵ ఇది చోళులతో ఆయన వివాహ సంబంధాన్ని, వారసుడు మొదటి రాజరాజు జననాన్ని సూచిస్తుందేమో అని వెంకయ్య సందేహించారు.⁵

తేదీ

పట్టాభిషేక శ్లోకం సింహ లగ్నం, పుష్య నక్షత్రం, ఒక గురువారం ఇస్తుంది.¹ అది శక 933 (శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి), వృషభ మాసం, శుద్ధ పక్షం ఆరవ తిథి (చాంద్రమాన దినం)ని పేర్కొంటుంది.¹ ఆరవదానికి బదులు ఐదవ తిథిగా చదివితే తేదీ సరిపోతుందని ఎఫ్. కీల్‌హార్న్ (F. Kielhorn) కనుగొన్నారు.¹ ఆయన దాన్ని 1011 మే 10, గురువారానికి సమానం చేశారు.¹ దానపత్రం పాలన ఎనిమిదవ సంవత్సరం, సింహ మాసం నాటిది.⁷

వేంగిలో రాజు లేని సంవత్సరాలు

దానార్ణవుడి తర్వాతి అరాజక కాలానికి అన్ని దానపత్రాలు 27 సంవత్సరాలు ఇస్తాయి.¹ కానీ రెండవ అమ్మరాజు (శక 867), మొదటి రాజరాజు (శక 944) సింహాసనారోహణల మధ్య వ్యవధి 77 సంవత్సరాలు.¹ మధ్యలోని పాలనలు కలిపి 47 మాత్రమే అవుతాయి.¹ అందువల్ల అరాజక కాలాన్ని 30 సంవత్సరాలుగా లెక్కించారు.¹

విమలాదిత్యుడి సింహాసనారోహణ 1011లో నిర్ణయం కావడంతో, వెంకయ్య అరాజక కాలాన్ని సుమారు 27 సంవత్సరాలకు తీసుకొచ్చారు.¹ శక్తివర్మ పన్నెండు సంవత్సరాల పాలనను వెనక్కి లెక్కించి, ఆయన అరాజక కాలాన్ని సుమారు 972, 999 మధ్య ఉంచారు.¹

చోళ దండయాత్ర అరాజక కాలానికి కారణమైందనే పాత అభిప్రాయాన్ని కూడా వెంకయ్య ప్రశ్నించారు.¹ వేంగిని జయించానని చెప్పుకున్న మొదటి చోళ రాజు మొదటి రాజరాజు 985లో సింహాసనం ఎక్కాడు.¹ ఆ విజయం మొదట ఆయన 14వ సంవత్సరం, 998–99లో కనిపిస్తుంది.¹ చోళ దండయాత్ర అరాజక కాలాన్ని కలిగించడం కంటే దాన్ని బహుశా ముగించిందని వెంకయ్య నిర్ధారించారు.¹ ఆయన దృష్టిలో మొదటి రాజరాజు శక్తివర్మను సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టాడు.¹

ఏడు సంవత్సరాలా, పదకొండా?

నందంపూడి దానపత్రం నుంచి తర్వాతి తూర్పు చాళుక్య దానపత్రాలు విమలాదిత్యుడికి ఏడు సంవత్సరాల పాలన ఇస్తాయి.⁵ అయినా ఈ దానపత్రం ఆయన ఎనిమిదవ సంవత్సరం నాటిది. 1011 నుంచి 1022 వరకు పదకొండు అవుతాయి.⁵ ఈ శాసనాల నుంచి వెంకయ్య ఒక సాధ్యమైన వివరణ ఇచ్చారు:⁵

• రాజేంద్ర-చోళుడు విమలాదిత్యుడిని ఓడించి అక్కడ విజయ స్తంభాన్ని నిలిపాడని గంజాం జిల్లాలోని మహేంద్రగిరి కొండపై ఉన్న రెండు శాసనాలు నమోదు చేస్తాయి.⁵
• తంజావూరు దగ్గరి తిరువైయారులో చోళ రాజు మొదటి రాజరాజు 29వ సంవత్సరపు ఒక శాసనం విష్ణువర్ధన-విమలాదిత్యుడు చేసిన దానాలను నమోదు చేస్తుంది.⁵

విమలాదిత్యుడిని బందీగా తంజావూరు (అప్పుడు టాంజోర్)కు తీసుకెళ్లారని వెంకయ్య సూచించారు.⁵ అక్కడ విమలాదిత్యుడు చోళ రాకుమారి కుందవను పెళ్లి చేసుకుని, సుమారు 1015లో తిరిగి పంపబడ్డాడని ఆయన సూచించారు.⁵ అలా అయితే, తర్వాతి శాసనాలు ఆయన తిరిగి వచ్చినప్పటి నుంచి మాత్రమే ఆయన పాలనను లెక్కించాయి.⁵

సంచిక

వి. వెంకయ్య, “Ranastipundi Grant of Vimaladitya; Dated in the Eighth Year”, Epigraphia Indica (శాసనాల పత్రిక) VI (1900–01), నం. 36, పుటలు 347 నుంచి, పాఠం, అనువాదంతో. గ్రంథాలయంలోని ఆ సంపుటపు స్కాన్ పుట 352 వద్ద, పాఠం మధ్యలో ముగుస్తుంది.²⁶

Footnotes

1. Venkayya, “Ranastipundi Grant of Vimaladitya” (1901), p. 349, with F. Kielhorn’s note on the date (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷ ↩¹⁸ ↩¹⁹ ↩²⁰ ↩²¹

2. V. Venkayya, “Ranastipundi Grant of Vimaladitya”, Epigraphia Indica VI (1900–01), p. 347 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹

3. Venkayya, “Ranastipundi Grant of Vimaladitya” (1901), p. 348 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³

4. J. F. Fleet, “Sanskrit and Old-Canarese Inscriptions, No. CLIII: Korumelli Plates of Rajaraja”, Indian Antiquary XIV (1885), p. 49 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

5. Venkayya, “Ranastipundi Grant of Vimaladitya” (1901), p. 350 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷ ↩¹⁸ ↩¹⁹

6. Venkayya, “Ranastipundi Grant of Vimaladitya” (1901), p. 351 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

7. F. Kielhorn, “A List of the Inscriptions of Southern India”, appendix to Epigraphia Indica VII (1902–03), p. 96, No. 568 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩