ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

రాజరాజ నరేంద్రుడు

వేంగి తూర్పు చాళుక్య రాజు (పట్టాభిషేకం 1022, మరణం దాదాపు 1061–63). ఆయన ఒక చోళ రాకుమార్తె కొడుకు, మరో చోళ రాకుమార్తె భర్త. ఆయన రాజమహేంద్రవరం నుంచి పాలించాడు. చోళులు, పశ్చిమ చాళుక్యుల జోక్యం, ఆయన సవతి సోదరుడు ఏడవ విజయాదిత్యుని తిరుగుబాటు ఆయన పాలనను కలవరపరిచాయి. మిగిలి ఉన్న అతి పురాతన తెలుగు సాహిత్య రచన మహాభారతం రచయిత నన్నయ పోషకుడిగా తెలుగు సంప్రదాయం ఆయనను గుర్తుంచుకుంటుంది.

Photograph of a round seal on its ring, the face crowded with small emblems and a line of letters, washed pale in places by the scan.
Photograph of a round seal on its ring, the face crowded with small emblems and a line of letters, washed pale in places by the scan. · B. Ch. Chhabra, Epigraphia Indica XXIX (Government of India); printed by the Survey of India, Calcutta (opens in a new tab) · Public domain in India

రాజరాజ నరేంద్రుడు 11వ శతాబ్దం మధ్యలో దాదాపు నలభై సంవత్సరాలు కృష్ణ, గోదావరి మధ్య ఉన్న తూర్పు చాళుక్య రాజ్యమైన వేంగిని పాలించాడు.12 ఆయన రాజధాని రాజమహేంద్రవరం కోసం, కవి నన్నయకు ఆయన పోషణ కోసం తెలుగు సంప్రదాయం ఆయనను గుర్తుంచుకుంటుంది.12

కుటుంబం

రాజరాజ నరేంద్రుడు తూర్పు చాళుక్య రాజు విమలాదిత్యుడు, చోళ చక్రవర్తి మొదటి రాజరాజు కూతురైన ఆయన రాణి కుందవదేవి (కుందవ్వై)ల కొడుకు.34 దాదాపు 999లో చోళులు వేంగిని జయించి, విమలాదిత్యుని అన్న శక్తివర్మను రాజుగా నిలిపారు.56 తర్వాత రాజరాజ చోళుడు తన కూతురిని విమలాదిత్యునికి ఇచ్చి పెళ్లి చేశాడు.7 రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) ఈ పెళ్లిని చాలా ముఖ్యమైనదిగా, తూర్పు చాళుక్య, చోళ వంశాల మొదటి కలయికగా పేర్కొన్నారు. సొంతంగా పాలించడానికి ముందు విమలాదిత్యుడు నాలుగు సంవత్సరాలు చోళ రాజు బందీగా గడిపాడనే వి. వెంకయ్య (V. Venkayya) అభిప్రాయాన్ని కూడా ఆయన నమోదు చేశారు.7

తన చోళ తాత పేరు మీద ఆ రాకుమారునికి రాజరాజు అని పేరు పెట్టారని జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ (J. F. Fleet) భావించారు.8 రాజరాజ నరేంద్రుడు తన మేనమామ, చోళ రాజు మొదటి రాజేంద్రుని కూతురు అమ్మంగదేవిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు.49 1952లో ఎన్. వెంకటరమణయ్య (N. Venkataramanayya) ప్రచురించిన కలిదిండి దానశాసనం ఈ పెళ్లి గురించి ఒక కథను జోడిస్తుంది. ఆయన మేనమామ, చోళ చక్రవర్తి రాజేంద్ర చోడ మధురాంతకుడు ఆయన గుణాల గురించి విని, తన కూతురు అమ్మంగను ఆయనకు ఇచ్చాడు. ఆమె ఆయన పట్టపు రాణి అయింది.1011 వేంగిని చోళ రాజ్యానికి శాశ్వతంగా కట్టిపడేయడానికే ఆ పెళ్లి ఉద్దేశించబడిందని వెంకటరమణయ్య భావించారు.1011

రాజరాజ నరేంద్రునికి ఏడవ విజయాదిత్యుడు అనే సవతి సోదరుడు ఉన్నాడు. ఆయన మరో రాణి ద్వారా విమలాదిత్యుని కొడుకు. తర్వాత ఆయన రాజరాజుకు ప్రత్యర్థి అయ్యాడు.1213 అమ్మంగదేవి ద్వారా ఆయన కొడుకు రాజేంద్ర చోడుడు. ఆయన చోళ చక్రవర్తి మొదటి కులోత్తుంగుడు అయ్యాడు.14

కుందవ్వై రాజరాజ నరేంద్రుని కూతురు.913 ఆమె సూయెల్ పట్టికలో, 1930లో కృష్ణారావు (Krishna Rao) రూపొందించిన వంశావళిలో కుందవాంబగా కనిపిస్తుంది.913 ఎస్. కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ (S. Krishnaswami Aiyangar) కూడా రాజరాజుకు రాజేంద్రుడు అనే కొడుకును, కుందవ్వై అనే కూతురిని ఇచ్చారు.15

సింహాసనానికి రావడం, బిరుదులు

బాలుడిగా ఉన్నప్పుడే రాజరాజుకు యువరాజును సూచించే హారం (కంఠిక) ఇచ్చారని కలిదిండి దానశాసనం చెబుతుంది.16 ఆయన కోరుమిల్లి, నందంపూడి దానశాసనాలలో నమోదైన ఆయన పట్టాభిషేకం, ఎఫ్. కీల్‌హార్న్ (F. Kielhorn) 1022 ఆగస్టు 16, గురువారంగా లెక్కించిన రోజున జరిగింది.32 పట్టాభిషేకానికి కొన్ని సంవత్సరాల ముందే ఆయన పాలించడం మొదలుపెట్టాడని వెంకటరమణయ్య వాదించారు.161711

పాలనా సంవత్సరం, శక సంవత్సరం రెండూ ఇచ్చే శాసనాలపై ఆయన ఆధారపడ్డారు. అవి 1019లో గానీ 1020లో గానీ మొదలైన పాలనను సూచిస్తాయి. 1018లో విమలాదిత్యుని చివరి తెలిసిన తేదీపై కూడా ఆయన ఆధారపడ్డారు. దాదాపు 1021 నాటి చోళ శాసనాలు మొదటి రాజేంద్ర చోళుడు వేంగిపై పంపిన దండయాత్ర గురించి చెబుతాయని ఆయన గుర్తించారు. దాని గురించి విని వేంగి రాజు పారిపోయాడని వాటిలో ఒకటి చెబుతుంది. పట్టాభిషేకాన్ని ఆలస్యం చేసిన అలజడులకు సంకేతాలుగా ఆయన వీటిని భావించారు.161711

ఆయన దానశాసనాలు ఆయనను విష్ణువర్ధనుడు అనే రెండవ పేరుతో పిలిచి, మహారాజాధిరాజ, పరమేశ్వర, పరమభట్టారక అనే పూర్తి చక్రవర్తి బిరుదులు ఇస్తాయి.4 నందంపూడి దానశాసనం ఆయనను “మహేశ్వరుని (శివుని) భక్తుడు” అని వర్ణిస్తుంది. దాని ముద్రపై శ్రీ త్రిభువనాంకుశ అనే అక్షరాలతో వంశపు వరాహం ఉంది.318

ఆయన పెదనాన్న శక్తివర్మ నాణేల లాగే, శ్రీ-రాజరాజస్య, “శ్రీ రాజరాజునిది” అని ముద్రించిన బంగారు నాణేలు అరకాన్, సియాంలలో లభించాయి.194 కొన్ని అరకాన్ తీరానికి దగ్గరలోని రామ్రీ, చెడుబా దీవుల నుంచి వచ్చాయి.194 తన చోళ తాత నుంచి వేరు చేయడానికి ఫ్లీట్ మొదట ఈ రాజును రెండవ రాజరాజు అన్నారు.4 చాళుక్య కుటుంబంలో ఆ పేరుగల మొదటివాడు ఆయనే కాబట్టి, తర్వాత ఆయన దానిని మొదటి రాజరాజుగా సరిచేశారు.4

ఆయన పాలనలోని దానశాసనాలు

1891లో ఫ్లీట్‌కు తెలిసిన ఆ పాలనలోని ఏకైక దానశాసనం రాజరాజు కోరుమిల్లి దానశాసనం. పౌరాణిక, ఐతిహ్య, చారిత్రక వంశావళిని పూర్తిగా చెప్పిన అతి తొలి శాసనం అప్పటికి అదే. అది బ్రహ్మ దేవునితో మొదలై, చంద్రుని ద్వారా కుటుంబాన్ని గుర్తిస్తుంది. ఆ కుటుంబం ఇప్పుడు దగ్గరి సంబంధం పెట్టుకున్న చోళుల “సూర్య వంశావళికి పోటీగా బహుశా రూపొందించబడింది” అని ఫ్లీట్ భావించారు.20

ఆ దానశాసనం చంద్రగ్రహణ సందర్భంగా గుడ్డవాడి జిల్లాలోని కోరుమిల్లి గ్రామాన్ని చిదమార్యుడు అనే బ్రాహ్మణునికి ఇచ్చింది.212223 దాని మొదటి ఫలకం ఒక పాలింప్సెస్ట్, అంటే ఏదో పాత దానశాసనపు లోపలి ఫలకాన్ని చదునుగా కొట్టి మళ్లీ వాడినది.212223 1952 నాటికి తెలిసిన రాజరాజు మూడు రాగి ఫలకాల దానశాసనాలూ పాక్షికంగా పాలింప్సెస్ట్‌లే అని వెంకటరమణయ్య గుర్తించారు.24

ఆయన పాలనలో అత్యధిక ఆధారాలు ఉన్న చర్య ఆయన 32వ సంవత్సరంలో చేసిన నందంపూడి దానశాసనం. కీల్‌హార్న్ దానిని 1053 నవంబర్ 28 నాటి చంద్రగ్రహణానికి చెందినదిగా చెప్పారు. రాజు మంత్రులు, పురోహితుడు, సేనాపతి, యువరాజు ముందు అది జారీ చేయబడింది.325 సంస్కృతం, కన్నడం, ప్రాకృతం, పైశాచి, తెలుగు (ఆంధ్ర)లలో రాసినందుకు ప్రశంసలు పొందిన నారాయణుడు అనే కవికి అది నందంపూడి గ్రామాన్ని ఇచ్చింది.325

ఆ దానశాసనం దాని పద్యాల రచయిత పేరును నన్నియభట్టు అని చెబుతుంది.25 ఆయన “బహుశా రాజ్యమహేంద్రికి చెందిన రాజరాజు పోషణ పొందిన, మహాభారతపు మొదటి తెలుగు అనువాదకుడు నన్నయభట్టే” అని ఒక పాదసూచికలో ఇ. హుల్ట్‌జ్ (E. Hultzsch) సూచించారు.25 1053 కోసం సూయెల్ నమోదు కవి నన్నయకే ఇచ్చిన దానశాసనం గురించి చెబుతుంది.26 అయితే కీల్‌హార్న్ సంపాదకత్వంలో దానం పొందినవాడు నారాయణుడు. నన్నియభట్టును పద్యాల రచయితగా మాత్రమే పేర్కొన్నారు.25

కలిదిండి దానశాసనం ఒక యుద్ధాన్ని నమోదు చేస్తుంది. రాజరాజ బ్రహ్మ మహారాజు అనే చోళ సేనాపతి మరో ఇద్దరు సేనాపతులతో కలిసి ఆంధ్ర దేశంలోకి దండెత్తాడని వెంకటరమణయ్య సంక్షిప్తం చెబుతుంది.1127 వారు కర్ణాట రాజు, అంటే పశ్చిమ చాళుక్యుని సేనాపతులతో పోరాడారు.1127 ముగ్గురు చోళ సేనాపతులు, వారి సైన్యాలు నశించాయి.1127 వారి జ్ఞాపకార్థం కొల్లేరు సరస్సు దగ్గరి కలిదిండిలో రాజరాజు రాజరాజేశ్వరం అనే శివాలయాన్ని, మరో రెండు శివాలయాలను కట్టించాడు.1127 కలిదిండిని, మరో రెండు గ్రామాలను ఆయన వాటికి ఇచ్చాడు.1127

ఆ దానశాసనం యుద్ధ తేదీని ఇవ్వదు.28 బిజవాడి కోటను, బహుశా విజయవాడ (అప్పుడు బెజవాడ)ను అణచివేశానని బిరుదు చెప్పుకున్న దాదాపు 1037 నాటి ఒక పశ్చిమ చాళుక్య సేనాపతితో దానిని ముడిపెట్టవచ్చని వెంకటరమణయ్య సూచించారు.28 ఏడవ విజయాదిత్యుని తిరుగుబాటుతో కూడా దానిని ముడిపెట్టవచ్చని ఆయన సూచించారు.28

రాజమహేంద్రవరం, తెలుగు

రాజరాజు తన రాజధానిని రాజమహేంద్రవరంలో స్థిరపరిచాడని, ఆయన పాలనలో మహాభారతం తెలుగులోకి అనువదించబడిందని గోదావరి జిల్లా గెజిటీర్ చెబుతుంది. ఆయన “ఈ రోజు వరకు స్థానిక సంప్రదాయంలో రాజరాజ నరేంద్రుడు అనే పేరుతో బాగా తెలుసు” అని అది జోడిస్తుంది.1 సూయెల్ కూడా నన్నయభట్టు అనువాదాన్ని ఆయన పోషణ కిందే ఉంచుతారు.2 రాజధానిగా ఆ నగరపు మూలానికి ఫ్లీట్ వేరే కారణాన్ని సూచించారు. రాజమహేంద్ర అనే బిరుదు ఉన్న మొదటి అమ్మరాజు కాలంలో అది మొదట ఆక్రమించబడి, ఆయన పేరు మీద పేరు పెట్టబడి ఉండవచ్చని ఆయన భావించారు.29 (రాజమహేంద్రవరం చూడండి.)

ప్రత్యర్థులు: చోళులు, పశ్చిమ చాళుక్యులు, ఏడవ విజయాదిత్యుడు

20వ శతాబ్దంలో దొరికిన రెండు దానశాసనాలు రాజరాజు సుదీర్ఘ పాలన ప్రశాంతంగా సాగలేదని చూపిస్తాయి. బి. వి. కృష్ణారావు (B. V. Krishna Rao) సంక్షిప్తంలో, రాజరాజు పన్నెండు సంవత్సరాలు భూమిని రక్షించాడని ఏడవ విజయాదిత్యుని పాములవాక ఫలకాలు చెబుతాయి.30 తర్వాత ఆయన సవతి సోదరుడు విజయాదిత్యుడు బలవంతంగా ఆయనను తరిమి, తనకు తాను వేంగి రాజుగా పట్టాభిషేకం చేసుకున్నాడు.30 ఫలకాలలోని పట్టాభిషేక తేదీని కృష్ణారావు 1030 జూలై 9గా లెక్కించారు.30

రాజరాజు వారసులు ఆయనకు 41 సంవత్సరాల పూర్తి పాలన ఇస్తారు కాబట్టి, విజయాదిత్యుని పాలన స్వల్పకాలికం, స్థానికం అని ఆయన భావించారు.3013 వెంకటరమణయ్య ఆ తేదీని 1031 జూన్ 27గా మళ్లీ లెక్కించి, ఆ సంవత్సరంలో రాజరాజు సింహాసనాన్ని కోల్పోయాడని చెప్పారు.1728 సింహాసనాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్న తర్వాత విజయాదిత్యుడు ఎంత కాలం పాలించాడో ఏ దానశాసనమూ చూపించదని కృష్ణారావు గుర్తించారు.13

పశ్చిమాన, కళ్యాణి చాళుక్యులు తమ బిరుదులలో వేంగిని వాడారు. 1053 డిసెంబర్ నాటి ఒక దానశాసనం మొదటి సోమేశ్వరుని కొడుకు ఒకరికి వేంగి ప్రభువు అనే తూర్పు చాళుక్య బిరుదు ఇస్తుంది.26 అయినా, 1055–56లో ద్రాక్షారామంలో ఒక పశ్చిమ చాళుక్య మంత్రి కూతురు చేసిన దానం వల్ల, అప్పుడు రెండు శాఖలూ సఖ్యంగా ఉన్నాయని సూయెల్ భావించారు.31

దీనికి భిన్నంగా, ఏడవ విజయాదిత్యుడు మొదటి సోమేశ్వరుని సామంతుడు (అధీన పాలకుడు) అయ్యాడని కృష్ణారావు నమ్మారు.32 ఆయన అభిప్రాయంలో, దాదాపు 1060లో రాజరాజు దూరంగా ఉన్నప్పుడు విజయాదిత్యుడు సోమేశ్వరుని సాయంతో వేంగిపై దండెత్తాడు.32 1047లో రాజరాజు వేంగిని పాలిస్తున్నట్లు, 1050ల చివరలో కూడా గుంటూరు జిల్లాలో ఆయనను గుర్తిస్తున్నట్లు శాసనాలు చూపిస్తాయి.3334

పాలనా కాలం

ఆయన పాలనా కాలంపై శాసనాలు ఏకీభవించవు. ఒక దానశాసనం 41 సంవత్సరాలు ఇస్తుంది. మరొకటి, 1202 నాటి పిఠాపురం శాసనం 40 ఇచ్చి, ఆయన వారసునికి ఒక సంవత్సరం కలుపుతాయి.435 ఇది “కొంత విరామం ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది” అని ఫ్లీట్ భావించారు.435

ఆయన “నలభై సంవత్సరాలు ఆంధ్ర మండలాన్ని పాలించాడు” అని పిఠాపురం శాసనం చెబుతుంది.36 ప్రజలు ఆయనను “వామనుని చేతిలో బంధనానికి గురికాని వైరోచనుడు (బలి), అరణ్యవాస కష్టానికి లోనుకాని యుధిష్ఠిరుడు”గా భావించారని అది చెబుతుంది.36 చెల్లూరు ఫలకాలు ఆయనకు 41 సంవత్సరాలు ఇస్తాయి.14

సూయెల్ ఆ పాలనను 1022–1063 నాటిదిగా, గోదావరి గెజిటీర్ 1022–62 నాటిదిగా చెబుతాయి.91 ఏడవ విజయాదిత్యుని కొడుకు రెండవ శక్తివర్మ వేంగి రాజుగా పట్టాభిషిక్తుడైన 1061లో కృష్ణారావు, వెంకటరమణయ్య దాని ముగింపును ఉంచుతారు.373817 ఆ పట్టాభిషేకం 1061 అక్టోబర్ 18గా లెక్కించిన రోజున జరిగింది.373817

వారసత్వం

తర్వాతి తూర్పు చాళుక్య దానశాసనాలు ఆయన కొడుకు రాజేంద్రుని తదుపరి రాజుగా చేస్తాయి. సూయెల్ ఆయనను వంశపరంగా ఎక్కువగా చోళుడిగా వర్ణించారు. వేంగి సింహాసనానికి రాజేంద్రుని న్యాయమైన వారసత్వాన్ని ఆయన 1063 నాటిదిగా చెప్పారు, కానీ అప్పుడు ఆయన నిజంగా దానిని పొందాడా అనేది తెరిచి ఉంచారు.39 తండ్రి మరణించినప్పుడు రాజేంద్రుడిని ఆయన తండ్రి సవతి సోదరుడు (uncle) ఏడవ విజయాదిత్యుడు పక్కకు నెట్టాడని గోదావరి గెజిటీర్ చెబుతుంది.1

తర్వాత జరిగిన దానికి సూయెల్ రెండు పఠనాలను ఇచ్చారు.40 ఫ్లీట్ పఠనంలో, రాజేంద్రుడు సింహాసనాన్ని గెలుచుకుని, తర్వాత తన తండ్రి సవతి సోదరుడిని రాజప్రతినిధిగా పనిచేయనిచ్చాడు. హుల్ట్‌జ్ పఠనంలో, చోళ మద్దతుతో ఏడవ విజయాదిత్యుడే 1063 నుంచి 1070 వరకు నిజంగా వేంగిని పాలించాడు.40 తన శత్రువులందరినీ ఓడించిన తర్వాత విజయాదిత్యుడు తన సొంత కొడుకును వేంగి సింహాసనంపై నిలిపాడని, 1930లో కృష్ణారావు ప్రచురించిన రెండవ శక్తివర్మ దానశాసనం చెబుతుంది.32 1070లో రాజేంద్రుడు చోళ సింహాసనాన్ని స్వాధీనం చేసుకుని మొదటి కులోత్తుంగునిగా పాలించాడు.41

జ్ఞాపకం

1922లో రాజమహేంద్రవరంలోని ఆంధ్ర చారిత్రక పరిశోధక సంఘం ఆయన సింహాసనారోహణ తొమ్మిదవ శతాబ్ది ఉత్సవాన్ని జరిపింది. తొమ్మిది వందల సంవత్సరాల క్రితం భాద్రపద మాసంలో ఆయన సింహాసనం ఎక్కాడని అది లెక్కించింది. ఆ సంఘం ఆయనను “తెలుగు సాహిత్యానికి గొప్ప పోషకుడు” అని వర్ణించింది. నన్నయ, నారాయణభట్టు, పావులూరి మల్లన్నలను ఆయన ఆస్థాన కవులుగా పేర్కొని, ఒక తెలుగు స్మారక సంపుటాన్ని ప్రచురించింది.42 ఆ రోజు ప్రభుత్వం నగరంలోని పాఠశాలలకు, కళాశాలలకు సెలవు ఇచ్చింది.43

Footnotes

  1. Hemingway, Godavari (1907), p. 21 and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  2. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 64 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  3. Kielhorn, “Nandamapundi Grant” (1897), p. 302 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  4. Fleet, “Chronology of the Eastern Chalukya Kings” (1891), p. 273 and notes (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  5. Robert Sewell and S. Krishnaswami Aiyangar, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 56 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari (1907), p. 20 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 61 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. Fleet, “Chronology of the Eastern Chalukya Kings” (1891), p. 277 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 337 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  10. Venkataramanayya, “Kalidindi Grant” (1952), p. 59 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  11. Venkataramanayya, “Kalidindi Grant” (1952), p. 62 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  12. Krishna Rao, “Telugu Academy Plates of Saktivarman II” (1930), p. 36 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  13. Krishna Rao, “Telugu Academy Plates of Saktivarman II” (1930), p. 39 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  14. E. Hultzsch, South-Indian Inscriptions, Vol. I (1890), p. 59, translation of the Chellur plates (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  15. S. Krishnaswami Aiyangar, Ancient India (1911), p. 121 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  16. Venkataramanayya, “Kalidindi Grant” (1952), p. 60 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  17. Venkataramanayya, “Kalidindi Grant” (1952), p. 61 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  18. F. Kielhorn, “Nandamapundi Grant of Rajaraja I”, Epigraphia Indica IV (1897), p. 301 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  19. J. F. Fleet, “Some Gold Coins of the Eastern Chalukya Kings Saktivarman and Rajaraja II”, Indian Antiquary XIX (1890), p. 81 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  20. Fleet, “Chronology of the Eastern Chalukya Kings” (1891), p. 274 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  21. J. F. Fleet, “Korumelli Plates of Rajaraja II [I]”, Indian Antiquary XIV (1885), p. 48 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  22. Fleet, “Korumelli Plates” (1885), p. 49 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  23. Fleet, “Korumelli Plates” (1885), p. 50 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  24. N. Venkataramanayya, “Kalidindi Grant of Eastern Chalukya Rajaraja I”, Epigraphia Indica XXIX (1951–52), p. 58 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  25. Kielhorn, “Nandamapundi Grant” (1897), p. 303 and n. 3 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  26. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 74 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  27. Venkataramanayya, “Kalidindi Grant” (1952), p. 64 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  28. Venkataramanayya, “Kalidindi Grant” (1952), p. 63 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  29. J. F. Fleet, “The Chronology of the Eastern Chalukya Kings”, Indian Antiquary XX (1891), p. 94 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  30. Krishna Rao, “Telugu Academy Plates of Saktivarman II” (1930), p. 38 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  31. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 75 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  32. Krishna Rao, “Telugu Academy Plates of Saktivarman II” (1930), p. 37 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  33. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 71 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  34. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 76 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  35. E. Hultzsch, “Pithapuram Pillar Inscription of Mallapadeva”, Epigraphia Indica IV (1897), pp. 227–228 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  36. Hultzsch, “Pithapuram Pillar Inscription” (1897), p. 240 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  37. B. V. Krishna Rao, “Telugu Academy Plates of Saktivarman II”, Journal of the Andhra Historical Research Society V, pt. 1 (1930), p. 34 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  38. Krishna Rao, “Telugu Academy Plates of Saktivarman II” (1930), p. 40 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  39. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 77 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  40. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 78 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  41. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 83 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  42. Journal of the Andhra Historical Research Society, Vol. I (1926), “Brief history of the Society”, p. 4 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  43. Journal of the Andhra Historical Research Society, Vol. I (1926), “Brief history of the Society”, PDF p. 16 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

వేంగి తూర్పు చాళుక్యులు

సుమారు క్రీ.శ. 615–1077

7వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి దిగువ గోదావరి, కృష్ణాల మధ్య తీర ప్రాంతమైన వేంగిని పాలించిన బాదామి చాళుక్యుల ఒక శాఖ. దాని స్థాపకుడు కుబ్జ విష్ణువర్ధనుడు రెండవ పులకేశి తమ్ముడు. ఈ రాజులు రెండు శతాబ్దాల పాటు రాష్ట్రకూటులతో పోరాడారు. సుమారు 1000 తర్వాత వారు వివాహాల ద్వారా చోళులతో ముడిపడ్డారు. 1070లో వారి వారసుడు చోళ చక్రవర్తి మొదటి కులోత్తుంగుడు అయ్యాడు. వారి తామ్రశాసనాలు ప్రతి పాలన కాలాన్ని నమోదు చేస్తాయి. మొదటి తెలుగు సాహిత్య రచన, నన్నయ మహాభారతం, రాజమహేంద్రవరంలోని వారి ఆస్థానంలో రాయబడింది.

తంజావూరు చోళులు

సుమారు క్రీ.శ. 985–1268

తమిళ దేశంలోని తంజావూరు, గంగైకొండచోళపురం నుండి పాలించిన చోళ సామ్రాజ్య వంశం. సుమారు 1000 నుండి 12వ శతాబ్దం వరకు వారు తెలుగు దేశంలో చాలా భాగానికి సర్వాధిపతులు. మొదటి రాజరాజు సుమారు 999లో తూర్పు చాళుక్య మొదటి శక్తివర్మను వేంగిలో మళ్లీ నిలిపి, తన కుమార్తెను శక్తివర్మ తమ్ముడు విమలాదిత్యునికి ఇచ్చి పెళ్లి చేశాడు. మొదటి రాజేంద్రుడు గోదావరి వద్ద వేచి ఉండగా అతని సేనాని గంగ వరకు నడిచాడు. వీరరాజేంద్రుడు బెజవాడ వద్ద పశ్చిమ చాళుక్యులతో పోరాడాడు. 1070లో తూర్పు చాళుక్య వారసుడు చోళ చక్రవర్తి మొదటి కులోత్తుంగుడు అయ్యాడు. అతని కుమారులు 1118 వరకు వేంగిని పాలించారు. పశ్చిమ చాళుక్యుల ఆక్రమణ తర్వాత విక్రమ చోళుడు తీరాన్ని తిరిగి పొందాడు. కానీ 12వ శతాబ్దం మధ్య నాటికి కృష్ణాకు ఉత్తరాన చోళ పాలన నామమాత్రమైంది. దక్షిణాన నెల్లూరు, పొత్తపి తెలుగు చోడ నాయకులు 1260లలో వంశం అంతమయ్యే వరకు చోళ రాజును అంగీకరించారు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (11)
  1. F. Kielhorn (articles); E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. IV (1896–97) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1897, pp. 227–228, 240, 300–303. E. Hultzsch, Pithapuram pillar inscription; F. Kielhorn, Nandamapundi grant of Rajaraja I. [Public domain]
  2. R. C. Temple (ed.); article by J. F. Fleet, Indian Antiquary, Vol. XX (1891), incl. J. F. Fleet, 'The Chronology of the Eastern Chalukya Kings' (opens in a new tab), Education Society's Press, Bombay, 1891, pp. 94, 273–274. J. F. Fleet, 'The Chronology of the Eastern Chalukya Kings'. [Public domain]
  3. J. F. Fleet and R. C. Temple (eds.), The Indian Antiquary, Vol. XIV (1885) (opens in a new tab), Education Society's Press, Bombay (scan of the 1984 Swati Publications facsimile reprint), 1885, pp. 48–50. J. F. Fleet, Korumelli plates of Rajaraja I. [Public domain]
  4. J. F. Fleet and R. C. Temple (eds.), The Indian Antiquary, Vol. XIX (1890) (opens in a new tab), Education Society's Press, Bombay, 1890, pp. 81. J. F. Fleet, gold coins of Saktivarman and Rajaraja. [Public domain]
  5. E. Hultzsch, South-Indian Inscriptions, Vol. I: Tamil and Sanskrit Inscriptions (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1890, pp. 59. E. Hultzsch, Chellur plates of Vira-Choda. [Public domain]
  6. B. Ch. Chhabra (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XXIX (1951–52) (opens in a new tab), Manager of Publications, Delhi, 1952, pp. 58–63. N. Venkataramanayya, Kalidindi grant of Rajaraja I; paraphrased. [Public domain in India]
  7. K. V. Lakshmana Rao (article); Andhra Historical Research Society, Journal of the Andhra Historical Research Society, Vol. V, pt. 1 (July 1930), incl. K. V. Lakshmana Rao, 'Two Copper-plate Grants of the Salankayanas of Vengi' (opens in a new tab), Andhra Historical Research Society, Rajahmundry, 1930, pp. 36–40. B. V. Krishna Rao, Telugu Academy plates of Saktivarman II (JAHRS V, 1930). [Public domain]
  8. S. Krishnaswami Aiyangar, Ancient India (opens in a new tab), Luzac & Co., London; S.P.C.K. Depository, Madras, 1911, pp. 121. [Public domain]
  9. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 56, 61, 64, 71, 74–78, 83, 337. Paraphrased. [Public domain in India]
  10. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1907, pp. 20–21. [Public domain]
  11. Not Available, The Andhra Historical Research Society, Rajahmundry, Vol.1,pt.2 (opens in a new tab), 1926, pp. 4–5 (PDF pp. 15–16). [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: