బిక్కవోలు గోలింగేశ్వరాలయం, ఇతర ఆలయాలు

బిక్కవోలులో ఆరు తొలినాటి రాతి శివాలయాలు ఉన్నాయి.¹²³ మూడు ఆలయాలు ఊరి మధ్యలో ప్రాకారం ఉన్న ఒక ప్రాంగణంలో తూర్పు ముఖంగా ఉన్నాయి.¹²³ అవి దక్షిణాన రాజరాజేశ్వర ఆలయం, మధ్యలో గోలింగేశ్వర ఆలయం, ఉత్తరాన చంద్రశేఖర ఆలయం.¹²³ మిగిలిన మూడు ఊరి బయట ఉన్నాయి. ఒకటి విలపల్లి దారిలో, రెండు హైస్కూల్ దగ్గర పొలాల్లో ఉన్నాయి.¹²³

ఎం. రామారావు (M. Rama Rao) వీటిని వివరంగా వర్ణించారు.⁴ ఆయన 1956–58లో గోదావరి, గుంటూరు జిల్లాల తూర్పు చాళుక్య ఆలయాలను సర్వే చేసి, 1964లో తన కథనాన్ని ప్రచురించారు.⁴

గుణగ విజయాదిత్యుడి పక్షాన వాదన

రామారావు నిర్ణయించిన కాలం రెండు ఆధారాలపై నిలుస్తుంది.¹ మొదటిది, సర్వలోకాశ్రయ విష్ణువర్ధనుడు అనే రాజు పాలనా కాలపు రెండు శాసనాలను ఆయన ఉదహరించారు. వాటిని 1929–30లో నకలు తీశారు (ఆ సంవత్సరపు సేకరణలో నం. 12, 13).¹ వాటిలో ఒకటి ఇప్పటి గోలింగేశ్వర ఆలయంలో ఉంది. అది ఆ గుడిని “బిజయీశ్వర మహాదేవుడి” గుడిగా పిలుస్తుంది. పద్మశివ పండితుడి పేరు కూడా చెబుతుంది.¹ బిజయ అనేది తూర్పు చాళుక్య రాజు గుణగ విజయాదిత్యుడి పేరు అని రామారావు భావించారు.¹ లింగానికి (శివుడి రాతి చిహ్నం) ఆయన పేరే పెట్టారని ఆయన తేల్చారు.¹

రెండోది, ఊరి బయట ఉన్న ఆలయాలలో ఒకదాని ద్వారబంధాలపై నదీ దేవతలు గంగ, యమున బొమ్మలు ఉన్నాయి.¹ ఒక తెలుగు పత్రిక సాతులూరు నుంచి ఒక దానపత్రాన్ని ప్రచురించింది.¹ విజయాదిత్యుడు తన రాజభవనం ద్వారం దగ్గర గంగ, యమునలను ఉంచాడని అది చెబుతుంది.¹ ఈ రెండు అంశాల నుంచి ఈ రెండు ఆలయాలు ఆ రాజు కాలానికి చెందినవని రామారావు అభిప్రాయపడ్డారు.¹ వాస్తుశిల్పంలో వీటిని పోలి ఉన్న మిగిలిన నాలుగింటిని కూడా ఆయన అదే కాలానికి చేర్చారు.¹

తన పీఠికలో ఆయన ఈ నిర్ణయాన్ని ఇంకా విస్తృతంగా చెబుతారు.⁵⁶ మధ్య సమూహంలోని ఒక ఆలయాన్ని గుణగ విజయాదిత్యుడు కట్టించాడని అక్కడ ఆయన అంటారు.⁵⁶ శైలిని బట్టి ఆరూ ఆయన పాలనకే “చెందినవిగా నిర్ణయించాలి” అని ఆయన చెబుతారు.⁵⁶

ఆధారాలు ఎక్కడ విభేదిస్తాయి

ఇతర ఆధారాలు వేరే దిశలలో చూపిస్తాయి. రామారావు ఊరి పేరును బిరుదాంక-భీమ అనే బిరుదు నుంచి వచ్చిందని చెప్పారు. ఆ బిరుదును ఆయన గుణగ విజయాదిత్యుడికి ఇచ్చారు.¹ ఎఫ్. కీల్‌హార్న్ (F. Kielhorn) 1903 నాటి జాబితా, 1930–31 శాసన నివేదిక ఆ బిరుదును 1011లో పట్టాభిషిక్తుడైన తర్వాతి రాజు విమలాదిత్యుడికి ఇస్తాయి.⁷⁸⁹ బిక్కవోలు పేజీ చూడండి.

1882లో సూయెల్ బిక్కవోలులో తేదీ ఉన్న ఒకే ఒక శాసనాన్ని నమోదు చేశారు.¹⁰ అది గోవిందేశ్వరస్వామి గుడి ద్వారం దగ్గర ఒక శిలాఫలకంపై ఉన్న, “విజయ రాజు పాలనలోని ఇరవై ఐదవ సంవత్సరంలో” ఇచ్చిన 1123 నాటి దానం.¹⁰ 1907 నాటి గోదావరి గెజిటీర్‌కు ఈ ఊరిలో “విస్తారమైన శిథిలాలు, కొన్ని పాడుబడిన ఆలయాలు ఉన్నాయని చెబుతారు” అని మాత్రమే తెలుసు.¹¹

గోలింగేశ్వర ఆలయం

మధ్య సమూహంలో గోలింగేశ్వర ఆలయం అన్నిటికంటే పెద్దది. రామారావు మాటల్లో శిల్పాలలో అన్నిటికంటే సంపన్నమైనది.¹²² దానికి ఈ భాగాలు ఉన్నాయి:¹²²

• ఒక గర్భగుడి¹²²
• ఒక ఇరుకైన అంతరాళం¹²²
• పక్క గోడలలో రంధ్రాల రాతి జాలీలు ఉన్న, స్తంభాల ముఖమండపం (ముఖమంటపం)¹²²
• ఆధునిక కాలంలో జోడించిన ఒక మండపం¹²²

గర్భగుడి ప్రతి పక్క గోడకు గూళ్లు ఉన్న ఐదు ముందుకు వచ్చిన భాగాలు ఉన్నాయి. వాటి మధ్య ఖాళీ గుంటలు ఉన్నాయి.¹²² అర్ధస్తంభాల శీర్షాల పైన మరుగుజ్జుల పట్టిక (భూతమాల) ఉంది. దాని పైన వెడల్పాటి కప్పు అంచు ఉంది.¹²² శిఖరం చతురస్రాకారపు నాగర శిఖరం (శిఖరపు పైభాగం). దాని పైన రెండు వరుసల తామర, ఒక కలశం ఉన్నాయి.¹²²

ఈ సమూహంలోని ఉత్తమ శిల్పాలలో చాలావరకు ఈ గూళ్లలో ఉన్నాయి:¹²²

• దక్షిణ గోడపై శివుడు, కూర్చున్న ఒక దేవత, ఐరావత ఏనుగుపై ఇంద్రుడు, పొట్టేలుతో అగ్ని, నాలుగు చేతుల విష్ణువు¹²¹³
• పశ్చిమ గోడపై ఏకపాద మూర్తి, సర్ప పడగల కింద ఒక దేవత, నెమలికి మేత పెడుతున్న కుమారుడు, ఒక సర్ప దేవత (నాగిని), మూడు తలల బ్రహ్మ¹²¹³
• ఉత్తర గోడపై భిక్షాటన మూర్తి, దున్నపోతు ముఖం ఉన్న ఒక దేవత, ఆరు చేతుల మహిషాసురమర్దిని, కుక్క, నక్క తింటున్న శవం పైన ఆరు చేతుల చాముండ, మరో దేవత¹²¹³¹⁴
• ముందు గోడపై అర్ధనారీశ్వరుడు, రథసారథి మాతలి నడుపుతున్న రథంలో నిలబడిన సూర్య భగవానుడు¹²¹⁵¹⁴

ఇతర ఆలయాలు

రాజరాజేశ్వర ఆలయం రెండు అంతస్తుల శిఖరం, తెరిచి ఉన్న వసారా ఉన్న ఒక సాదా గర్భగుడి.¹¹²¹⁵ దాని గూళ్లలో గణపతి, కోడిని ముద్దాడుతున్న కుమారుడు, మనిషిపై స్వారీ చేస్తున్న కుబేరుడు ఉన్నారు.¹¹²¹⁵ చిన్న చంద్రశేఖర ఆలయం గూళ్లకు మకర తోరణాలు (మకరం అనే జలజంతువు ముఖాలతో ముగిసే తోరణాలు) ఉన్నాయి.² దాని శిఖరాన్ని జంటలతో (మిథునాలు), హంసల వరుసతో అలంకరించారు.²

ఊరి బయట ఉన్న మూడు ఆలయాలలో, విలపల్లి దారిలో ఉన్నది శిథిలమై ఉంది. దాని శిఖరం కూలిపోయింది.²³¹⁴ దాని గూళ్లలో నటరాజు, సూర్యుడు, మహిషాసురమర్దిని ఉన్నారు.²³¹⁴ హైస్కూల్‌కు పడమరన ఉన్న ఆలయం ఒక దిబ్బలో సగం కూరుకుపోయి ఉంది.³¹⁵¹⁴ దాని ద్వారబంధాల అడుగున గంగ, యమున బొమ్మలు ఉన్నాయి. గోడ గూళ్లలో బ్రహ్మ, సూర్యుడు, విష్ణువు ఉన్నారు.³¹⁵¹⁴

Footnotes

1. Rama Rao, Eastern Calukyan Temples (1964), p. 3 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷

2. Rama Rao, Eastern Calukyan Temples (1964), p. 5 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷ ↩¹⁸

3. Rama Rao, Eastern Calukyan Temples (1964), p. 6 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

4. M. Rama Rao, Eastern Calukyan Temples of Andhra Desa (1964), preface (unnumbered) (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

5. Rama Rao, Eastern Calukyan Temples (1964), p. 1 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

6. Rama Rao, Eastern Calukyan Temples (1964), p. 2 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

7. F. Kielhorn, “A List of the Inscriptions of Southern India”, appendix to Epigraphia Indica VII (1902–03), p. 96, No. 568 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

8. Kielhorn, “List of the Inscriptions of Southern India” (1903), p. 97 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

9. Annual Report on South-Indian Epigraphy for the Year ending 31st March 1931 (1932), p. 42 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

10. Robert Sewell, Lists of the Antiquarian Remains in the Presidency of Madras, Vol. I (1882), p. 25, s.v. Bikkavōlu (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

11. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari (1907), p. 249 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

12. Rama Rao, Eastern Calukyan Temples (1964), p. 4 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶

13. Rama Rao, Eastern Calukyan Temples (1964), p. 8 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

14. Rama Rao, Eastern Calukyan Temples (1964), p. 9 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

15. Rama Rao, Eastern Calukyan Temples (1964), p. 7 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵