ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

గుణగ విజయాదిత్యుడు (మూడవ విజయాదిత్యుడు)

వేంగి తూర్పు చాళుక్య రాజు (దాదాపు 844–888). గంగులు, నొళంబ రాజు మంగి, దాహళకు చెందిన శంకిల అనే నాయకుడు, రాష్ట్రకూట కృష్ణుడిపై విజయాలను, కిరణపురం, చక్రకూటాలను తగలబెట్టడాన్ని ఆయన శాసనాలు చెప్పుకుంటాయి. చరిత్రకారులు ఆయనను రాష్ట్రకూట రాజధానిని దోచుకున్నవాడిగానూ, రాష్ట్రకూట సామంతుడిగానూ చూశారు. తొలి తెలుగు పద్య శాసనాలలో ఒకటి ఆయన సేనాపతి పండరంగుని ప్రశంసిస్తుంది.

A small square stone shrine with a dark, weathered wall of large blocks and a plain doorway, topped by a stepped pyramidal tower of carved storeys; palm fronds at the left and a tree at the right.
A small square stone shrine with a dark, weathered wall of large blocks and a plain doorway, topped by a stepped pyramidal tower of carved storeys; palm fronds at the left and a tree at the right. · M. Rama Rao, Eastern Calukyan Temples of Andhra Desa (Andhra Pradesh Government Archaeological Series No. 19, ed. Mohd. Abdul Waheed Khan, Director of Archaeology); photographer not credited (opens in a new tab) · Public domain in India

మూడవ విజయాదిత్యుడు 9వ శతాబ్దం రెండవ అర్ధభాగంలో వేంగి తూర్పు చాళుక్య రాజ్యాన్ని పాలించాడు. జె. ఎఫ్. ఫ్లీట్ (J. F. Fleet), రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) ఆయన పాలనను 844–888గా చెప్పారు.12 ఆయన వారసుల శాసనాలు ఆయనను విజేతగా గుర్తుంచుకుంటాయి.3 ఆయన పాలనలో తీర రాజ్యం పశ్చిమ దక్కన్ లోపలి వరకు యుద్ధాన్ని తీసుకువెళ్లింది.3

కుటుంబం, పేర్లు

మూడవ విజయాదిత్యుడు తూర్పు చాళుక్య రాజు కలి-ఐదవ విష్ణువర్ధనుని పెద్ద కొడుకు, నరేంద్రమృగరాజు అని పిలిచే రెండవ విజయాదిత్యుని మనవడు.12 కలి-ఐదవ విష్ణువర్ధనుడు రెండవ విజయాదిత్యుని కొడుకు. ఆయన ఒకటిన్నర సంవత్సరాలు మాత్రమే పాలించాడు.1 యువరాజు (యువరాజ) హోదా ఉన్నా ఎప్పుడూ పాలించని మొదటి విక్రమాదిత్యుడు మూడవ విజయాదిత్యుని తమ్ముడు.4 మొదటి యుద్ధమల్లుడు మొదటి విక్రమాదిత్యునికి మరో తమ్ముడు. ఆయన కూడా పాలించలేదు.4

మూడవ విజయాదిత్యుడు తన సోదరులతో కలిసి రాజ్యాన్ని పాలించాడని పబ్బర్రు నుంచి వచ్చిన శక్తివర్మ శాసనం ఒకటి చెబుతుందని జె. రామయ్య పంతులు (J. Ramayya Pantulu) రాశారు.5

ఆయన సొంత దానశాసనం ఆయనను కేవలం విజయాదిత్యుడు అంటుంది. తర్వాతి శాసనాలు గుణక, గుణగ లేదా గుణగాంక అనే ముందు పేర్లను జోడిస్తాయి.1 ఒక దానశాసనం ఆయనను “పూర్తి గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు” అని పిలిచి వాటిని వివరిస్తుంది.1 ఆ బిరుదు పూర్తి రూపం గుణకెనల్లాట, “తన గుణాల వల్ల శ్రేష్ఠుడైనవాడు” అని ఫ్లీట్ తర్వాత చూపించారు.6

1202 నాటి పిఠాపురం స్తంభ శాసనం ఆయనకు త్రిభువనాంకుశ, “మూడు లోకాల అంకుశం” అనే బిరుదు ఇస్తుంది.7 ఆయన తాత కాలం నుంచి దానశాసనాల ముద్రలపై ఇదే మాట కనిపిస్తుందని ఫ్లీట్ ఎత్తి చూపారు.8 అది వ్యక్తిగత బిరుదు కాదని, కుటుంబ నినాదం అని ఆయన భావించారు.8 తర్వాతి రాజు రెండవ అమ్మరాజు మలియపూండి దానశాసనం పరచక్రరామ అనే బిరుదును జోడిస్తుంది.9

పాలన

ఆయన 44 సంవత్సరాలు పాలించాడని వంశ శాసనాలు అంగీకరిస్తాయి. 1891లో ఒక దానశాసనం 48 సంవత్సరాలు అనే మరో అంకె ఇస్తున్నట్లు ఫ్లీట్ చదివారు.1 1903లో ఆయన కలుచుంబర్రు దానశాసనాన్ని సంపాదకత్వం చేసి, నిజానికి అది అలాంటి అంకెను జోడించదని నిర్ణయించారు.6 ఆయనకు తెలిసిన ఏకైక మినహాయింపు 40 అని ఇచ్చే వీర చోడుని దానశాసనం. దానిని ఆయన అజాగ్రత్తగా వదిలేసిన పొరపాటుగా భావించారు.6 ఫ్లీట్, సూయెల్ ఆ పాలనను 844–888గా చెప్పారు.12

పిఠాపురం శాసనం ఆయన కీర్తిని సంక్షిప్తంగా చెబుతుంది. ఇ. హుల్ట్‌ష్ (E. Hultzsch) అనువాదంలో, విజయాదిత్యుడు “యుద్ధభూమిలో మంగిరాజు తలతో బంతి ఆట ఆడినవాడు; చక్రకూటాన్ని తగలబెట్టినవాడు”.10 ఆయన “కిరణపురంలో నివసిస్తున్న, కృష్ణుడితో చేరిన శంకిలుడిని భయపెట్టినవాడు; వల్లభేంద్రునికి ఆయన గౌరవాన్ని తిరిగి ఇచ్చినవాడు” కూడా.10 చివరకు ఆయన “కళింగ (రాజు) నుంచి కప్పంగా ఏనుగులను పొందాడు”.10

“రట్టల ప్రభువు ప్రోద్బలంతో” ఆయన గంగులను జయించి మంగి తల నరికాడని అంతకు ముందటి శాసనం ఒకటి చెబుతుంది.7 కృష్ణుడిని, శంకిలుడిని భయపెట్టిన తర్వాత “ఆయన వారి నగరాన్ని పూర్తిగా తగలబెట్టాడు” అని అది చెబుతుంది.7

తర్వాతి దానశాసనాలు పేర్లను జోడించాయి. మలియపూండి దానశాసనం మంగిని “గొప్ప నొడంబ-రాష్ట్రపు రాజు” అని, శంకిలుడిని “శ్రేష్ఠమైన దాహళ ప్రభువు” అని అంటుంది.119 మంగి నొళంబవాడి పల్లవులలో ఒకడని, శంకిలుడు దాహళ (చేది) తొలి నాయకుడని హుల్ట్‌ష్ నిర్ణయించారు.119 విజయాదిత్యుడు “గంగకూట శిఖరంపై ఆశ్రయం పొందిన గంగులను” ఓడించాడని అదే దానశాసనం చెబుతుంది.119 కృష్ణుడు, శంకిలుల నివాసమైన కిరణపురాన్ని తగలబెట్టడం నిజానికి రాజు అధికారి పండరంగుని పని అని కూడా అది చెబుతుంది.9

ఆయన సోదరుని కొడుకు మొదటి చాళుక్య భీముని దానశాసనం ఒకటి మచిలీపట్నం (అప్పుడు మసులిపటం)లో దొరికింది. 1914లో దానిని గుర్తించారు.12 అది విజయాదిత్యునికి త్రిపురమర్త్య-మహేశ్వర, “మూడు పురాలను నాశనం చేసిన శివుడు” అనే బిరుదు ఇస్తుంది.12 కిరణపురం, అచలపురం, “గొప్ప నెల్లూరుపురం”లను తగలబెట్టి ఆయన దానిని సంపాదించాడు.12 కళింగ గంగ రాజుల బంగారాన్ని, కోసల రాజుల ఏనుగులను ఆయన స్వాధీనం చేసుకున్నాడని ఆ దానశాసనం చెప్పుకుంటుంది.12 పాండ్యుల, పల్లవుల బంగారాన్ని కూడా ఆయన స్వాధీనం చేసుకున్నాడని, అదంతా దానధర్మాలకు ఇచ్చాడని అది చెప్పుకుంటుంది.12

దానిని నివేదించిన శాసన పరిశోధకుడు అచలపురం కొండపల్లి కావచ్చని, నెల్లూరుపురం నెల్లూరు కావచ్చని సూచించారు.13 అలా అయితే రాజ్యం దక్షిణాన నెల్లూరు వరకు విస్తరించింది.13 ఆయనతో సంబంధంలోకి రావడం దాదాపు అసాధ్యమైన పాండ్యులపై చెప్పుకోలును ఆయన సందేహించారు.13

చక్రకూటం అనే ప్రదేశంపై చాలా వివాదం ఉంది. సూయెల్ దానిని తేల్చకుండా వదిలేశారు.14 బస్తర్‌లోని జగదల్‌పూర్ దగ్గరి చిత్రకోట్‌గా దానిని గుర్తించారని ఆయన సంపాదకుడు జోడించారు.14

రాష్ట్రకూట ప్రశ్న

రట్టలు అంటే తూర్పు చాళుక్యుల పశ్చిమ పొరుగువారైన మళఖేడ్ రాష్ట్రకూటులు. పండితులు ఈ చెప్పుకోళ్లను వ్యతిరేక విధాలుగా చదివారు.

  • ఫ్లీట్ (1891) కృష్ణుడిని రాష్ట్రకూట రాజు రెండవ కృష్ణుడిగా, తగలబెట్టిన నగరాన్ని ఆయన రాజధాని మళఖేడ్‌గా గుర్తించారు.4 మంగి ఒక చోళ రాజు కావచ్చని ఆయన భావించారు.4 వేంగి ప్రభువు మొదటి అమోఘవర్షునికి నమస్కరించాడని ఒక రాష్ట్రకూట శాసనం చెబుతుంది.4 అదే పాలనలో అంతకు ముందు తూర్పు చాళుక్యులు ఓడిపోయారని ఫ్లీట్ దీనిని వివరించారు.4
  • హుల్ట్‌ష్ (1897) రెండవ కృష్ణుడిగా గుర్తింపును తిరస్కరించారు.715 “రట్టల ప్రభువు”, “వల్లభేంద్రుడు” మొదటి అమోఘవర్షుడు గానీ రెండవ కృష్ణుడు గానీ అయి ఉండాలని ఆయన వాదించారు.715 మాళవ, వేంగి ప్రభువులు తనకు నమస్కరించారని అమోఘవర్షుడు చెప్పుకున్నాడు. కాబట్టి హుల్ట్‌ష్ అభిప్రాయంలో మూడవ విజయాదిత్యుడు మొదటి అమోఘవర్షుని సామంతుడు.715 అప్పుడు ఆయన భయపెట్టిన కృష్ణుడు మాళవ పరమార రాజు అవుతాడు. చక్రకూటం ధార రాజ్యంలోని ఒక ప్రదేశం అవుతుంది.715 మంగి ఒక గంగ రాజు కావచ్చని ఆయన సూచించారు.715
  • హుల్ట్‌ష్ (1908) మలియపూండి దానశాసనం దొరికిన తర్వాత తన అభిప్రాయం మార్చుకున్నారు.11 శంకిలుడు “భయంకరుడైన వల్లభునితో చేరాడు” అని అది చెబుతుంది. కాబట్టి శంకిలుని మిత్రుడు కృష్ణుడు రాష్ట్రకూటుడే అని ఆయన అంగీకరించారు.11 పరమార రాజుగా తాను అంతకు ముందు చేసిన గుర్తింపు “తప్పై ఉండాలి” అని ఆయన రాశారు.11 ఇప్పుడు ఆయన ఫ్లీట్‌తో ఏకీభవించి, ఆయనను రెండవ కృష్ణుడిగా గుర్తించారు.11 రెండవ కృష్ణుడు చేదికి చెందిన మొదటి కొక్కల్లుని అల్లుడు. హుల్ట్‌ష్ శంకిలుడిగా గుర్తించిన శంకుకుని (శంకరగణుని) బావమరిది.11
  • ఫ్లీట్ (1896) Bombay Gazetteer (బొంబాయి గెజిటీర్) కోసం రాష్ట్రకూట చరిత్ర రాశారు.1617 రాష్ట్రకూట శాసనాలు స్వయంగా ఈ యుద్ధాల గురించి ఏమీ చెప్పవని ఆయన గుర్తించారు.1617 రెండవ కృష్ణుని సైన్యాలు తర్వాత వేంగిని ఆక్రమించాయని, మొదటి చాళుక్య భీముడు దానిని తిరిగి గెలుచుకోవలసి వచ్చిందని తూర్పు చాళుక్యులు స్వయంగా అంగీకరించిన దానితో ఆయన వారి చెప్పుకోళ్లను పోల్చారు.1617 మొదటి కొక్కల్లుడు కృష్ణుని పాలనకు మద్దతు ఇచ్చాడని కళచురి శాసనాలు చెప్పుకుంటాయి.1617 ఇది విజయాదిత్యుని చేతిలో కృష్ణుడు పొందిన విపత్తును సూచిస్తుండవచ్చని ఫ్లీట్ సూచించారు.1617
  • సూయెల్ (1932) మంగిని నొళంబ దేశపు పాలకుడిగా వర్ణించారు.143 శంకిలుడిని చేదికి చెందిన శంకరగణుడిగా హుల్ట్‌ష్ చేసిన గుర్తింపును ఆయన అంగీకరించారు.143 అయితే శంకిలుడు వైదుంబ నాయకుడు అనే ప్రభుత్వ శాసన పరిశోధకుని అభిప్రాయాన్ని ఆయన సంపాదకుడు నమోదు చేశారు.143 మరో శాసనం ఆధారంగా, విజయాదిత్యుడు మళఖేడ్‌ను పట్టుకుని తగలబెట్టి, తర్వాత వెనక్కి వెళ్లాడని సూయెల్ నిర్ణయించారు.143 దీనిని ఆయన 877–78లో రెండవ కృష్ణుని సింహాసనారోహణకు, 888లో విజయాదిత్యుని సొంత మరణానికి మధ్య ఉంచారు.143 రెండవ కృష్ణుని పాలనలో ఆయన శత్రువులు మాన్యఖేటను వదిలి వెళ్లారని 930 నాటి ఒక రాష్ట్రకూట దానశాసనం చెబుతుంది కాబట్టి, ఆయన దానిని ధృవీకరణగా తీసుకున్నారు.18

పండరంగుడు, తెలుగు పద్యం

విజయాదిత్యుని సేనాపతి పండరంగుడు ఆయన దానశాసనాల అమలుదారు (ఆజ్ఞప్తి)గా కనిపిస్తాడు.19 రాజు పాలనలో మొదటి సంవత్సరంలోనే పండరంగుడిని సైన్యాధిపతిగా చేశారని అద్దంకిలోని ఒక శిలా శాసనం చెబుతుంది.20 బోయల పన్నెండు కొట్టాలను (జిల్లాలు) తీసుకున్న ఘనతను అది ఆయనకు ఇస్తుంది.20 ఆయన వేంగినాడు రాజుల పతాకాలను కూడా ఎత్తాడు, కట్టె కోటను నేలమట్టం చేశాడు.20

దాని సంపాదకుడు కె. వి. లక్ష్మణరావు (K. V. Lakshmana Rao) ఆ పద్యంలోని ఒక భాగాన్ని, వేంగి దేశంలోని కొండ కోటలను విదేశీ రాజుల నుంచి, బహుశా రాష్ట్రకూటుల నుంచి తిరిగి పొందడంగా చదివారు.21 ఒంగోలు దగ్గరి మరో శాసనంలో పండరంగుడు తన సొంత రాజు స్వస్థలమైన వేంగినాడును జయించాడని చెబుతారని సూయెల్ గుర్తించారు.14 అప్పుడు రాష్ట్రకూట సైన్యం వేంగిని ఆక్రమించిందని చెప్పే ఒక శాసనంతో ఆయన దీనిని వివరించారు.14

పండరంగుడు అధికారుల ఒక వంశాన్ని స్థాపించాడు.919 ఆయన కొడుకు నిరవద్యధవళుడు, మనవడు విజయాదిత్యుడు, మునిమనవడు దుర్గరాజు అందరూ కటకరాజ బిరుదు కలిగి ఉన్నారు.919 హుల్ట్‌ష్ ఈ బిరుదును “రాజ శిబిర పర్యవేక్షకుడు” అని అనువదించారు.919

అద్దంకి శాసనం ప్రారంభం తరువోజ ఛందస్సులో ఉన్న ఒక తెలుగు పద్యం. లక్ష్మణరావు దానిని “9వ శతాబ్దం మధ్యలో తెలుగు కవిత్వం ఉందనడానికి నిశ్చితమైన రుజువు” అన్నారు.20 ఇది యుద్ధమల్లుని బెజవాడ స్తంభ శాసనానికి ఒక శతాబ్దం ముందు, నన్నయకు రెండు శతాబ్దాల ముందు.20 అద్దంకి శాసనం చూడండి.

రాజు తామ్ర దానశాసనాలు రెండు రకాల లిపి శైలులను వాడతాయని కూడా లక్ష్మణరావు గుర్తించారు.22 మసులిపటం ఫలకాలు గుండ్రని చేతిరాతను, ఉరువుటూరు దానశాసనం కోణాకార చేతిరాతను వాడతాయి.22

వినయాదిశర్మకు దానశాసనం

ఫ్లీట్‌కు తెలిసిన రాజు ఏకైక దానశాసనం గుద్రవర జిల్లాలోని త్రండపారు గ్రామాన్ని వినయాదిశర్మ అనే వ్యక్తికి ఇచ్చింది.423 దానిని పొందిన వ్యక్తి స్వయంగా మంగిని చంపాడని గానీ, చంపిన సైన్యానికి నాయకత్వం వహించాడని గానీ దాని మాటలు ఫ్లీట్‌కు సూచించాయి.4 ఎఫ్. కీల్‌హార్న్ (F. Kielhorn) 1899లో దానిని తిరిగి సంపాదకత్వం చేసి, వేరుగా చదివారు.23 ఆయన పఠనంలో మంగి ఓటమి విషయంలో సలహా ఇచ్చినందుకు బహుమతిగా ఆ గ్రామాన్ని ఇచ్చినట్లు కనిపిస్తుంది.23 దాని అమలుదారు పండరంగుడు.23

వారసత్వం

మూడవ విజయాదిత్యుని తర్వాత యువరాజు విక్రమాదిత్యుని కొడుకు, ఆయన సోదరుని కొడుకు మొదటి చాళుక్య భీముడు సింహాసనం ఎక్కాడు.424 విజయాదిత్యుని కాలం తర్వాత రాష్ట్రకూటులు వేంగి దేశాన్ని ఆక్రమించారని తర్వాతి శాసనాలు చెబుతాయి.415 భీముడు దానిని తిరిగి గెలుచుకోవలసి వచ్చింది. ఆయన ప్రత్యర్థి రెండవ కృష్ణుడు.415

Footnotes

  1. Fleet, “Chronology of the Eastern Chalukya Kings” (1891), p. 102 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  2. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), pp. 336–337 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  3. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 38 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  4. Fleet, “Chronology of the Eastern Chalukya Kings” (1891), p. 103 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11

  5. J. Ramayya Pantulu, “The Bezwada Pillar Inscription of Yuddhamalla”, Epigraphia Indica XV (1919–20), p. 154 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. J. F. Fleet, “Kaluchumbarru Grant of Vijayaditya-Amma II”, Epigraphia Indica VII (1902–03), p. 180 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  7. E. Hultzsch, “Pithapuram Pillar Inscription of Mallapadeva”, Epigraphia Indica IV (1897), p. 226 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  8. J. F. Fleet, “The Chronology of the Eastern Chalukya Kings”, Indian Antiquary XX (1891), p. 100 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  9. Hultzsch, “Maliyapundi Grant of Ammaraja II” (1908), p. 49 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  10. Hultzsch, “Pithapuram Pillar Inscription” (1897), pp. 239–240 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  11. E. Hultzsch, “Maliyapundi Grant of Ammaraja II”, Epigraphia Indica IX (1907–08), p. 48 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  12. Annual Report on Epigraphy, Madras, for 1913–14 (1914), Part II, paras. 5–6, p. 84 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  13. Annual Report on Epigraphy, Madras, for 1913–14 (1914), Part II, para. 6, p. 85 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  14. Robert Sewell and S. Krishnaswami Aiyangar, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 35 and notes (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  15. Hultzsch, “Pithapuram Pillar Inscription” (1897), p. 227 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  16. J. F. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts”, Gazetteer of the Bombay Presidency, Vol. I, Part II (1896), p. 411 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  17. Fleet, “Dynasties of the Kanarese Districts” (1896), p. 412 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  18. Sewell and Aiyangar, Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 44 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  19. Hultzsch, “Maliyapundi Grant of Ammaraja II” (1908), p. 50 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  20. Lakshmana Rao, “Addanki Stone Inscription” (1928), p. 273 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  21. Lakshmana Rao, “Addanki Stone Inscription” (1928), p. 274 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  22. K. V. Lakshmana Rao, “The Addanki Stone Inscription of Pandaranga”, Epigraphia Indica XIX (1928), p. 272 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  23. F. Kielhorn, “Six Eastern Chalukya Copper-plate Inscriptions”, B, Epigraphia Indica V (1898–99), p. 123 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  24. Hultzsch, “Pithapuram Pillar Inscription” (1897), p. 240 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

అన్నీ చూపించు (23)

రాజవంశాలు

వేంగి తూర్పు చాళుక్యులు

సుమారు క్రీ.శ. 615–1077

7వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి దిగువ గోదావరి, కృష్ణాల మధ్య తీర ప్రాంతమైన వేంగిని పాలించిన బాదామి చాళుక్యుల ఒక శాఖ. దాని స్థాపకుడు కుబ్జ విష్ణువర్ధనుడు రెండవ పులకేశి తమ్ముడు. ఈ రాజులు రెండు శతాబ్దాల పాటు రాష్ట్రకూటులతో పోరాడారు. సుమారు 1000 తర్వాత వారు వివాహాల ద్వారా చోళులతో ముడిపడ్డారు. 1070లో వారి వారసుడు చోళ చక్రవర్తి మొదటి కులోత్తుంగుడు అయ్యాడు. వారి తామ్రశాసనాలు ప్రతి పాలన కాలాన్ని నమోదు చేస్తాయి. మొదటి తెలుగు సాహిత్య రచన, నన్నయ మహాభారతం, రాజమహేంద్రవరంలోని వారి ఆస్థానంలో రాయబడింది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (10)
  1. R. C. Temple (ed.); article by J. F. Fleet, Indian Antiquary, Vol. XX (1891), incl. J. F. Fleet, 'The Chronology of the Eastern Chalukya Kings' (opens in a new tab), Education Society's Press, Bombay, 1891, pp. 100, 102–103. J. F. Fleet, 'The Chronology of the Eastern Chalukya Kings'. [Public domain]
  2. F. Kielhorn (articles); E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. IV (1896–97) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1897, pp. 226–227, 239–240. E. Hultzsch, Pithapuram pillar inscription of Mallapadeva. [Public domain]
  3. E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. V (1898–99) (opens in a new tab), Office of the Superintendent of Government Printing, Calcutta (scan of the 1959 Government of India Press facsimile reprint), 1899, pp. 123. F. Kielhorn, Six Eastern Chalukya copper-plate inscriptions, B: plates of Vijayaditya III. [Public domain]
  4. E. Hultzsch and Sten Konow (eds.), Epigraphia Indica, Vol. IX (1907–08) (opens in a new tab), Government of India, Calcutta, 1908, pp. 48–50. E. Hultzsch, Maliyapundi grant of Ammaraja II. [Public domain]
  5. F. W. Thomas (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XV (1919–20) (opens in a new tab), Government of India, Calcutta, 1925, pp. 154. J. Ramayya Pantulu, Bezwada pillar inscription of Yuddhamalla. [Public domain]
  6. Hirananda Sastri (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XIX (1927–28) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1928, pp. 272–274. K. V. Lakshmana Rao, Addanki stone inscription of Pandaranga. [Public domain]
  7. Madras Government (Assistant Archaeological Superintendent for Epigraphy), Annual Reports on Epigraphy, Southern Circle, for 1910-11 to 1914-15 (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1915, pp. 84–85 (report for 1913–14). Masulipatam plates of Chalukya-Bhima I. [Public domain]
  8. J. F. Fleet, R. G. Bhandarkar and others (Gazetteer of the Bombay Presidency), Gazetteer of the Bombay Presidency, Vol. I, Part II: History of the Konkan, Dakhan and Southern Maratha Country (opens in a new tab), Government Central Press, Bombay, 1896, pp. 411–412. J. F. Fleet, Dynasties of the Kanarese Districts (Rashtrakuta chapter). [Public domain]
  9. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 35, 38, 44, 336–337. Paraphrased. [Public domain in India]
  10. E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. VII (1902–03), with Kielhorn's List of Inscriptions of Southern India (opens in a new tab), Office of the Superintendent of Government Printing, Calcutta (scan of the ASI 1981 facsimile reprint), 1903. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: