ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

చూళ ధమ్మగిరి విహారం

నాగార్జునకొండలోని నహరళ్లబోడు కొండపై ఉన్న బౌద్ధ విహార కట్టడాలు. విజయపురికి తూర్పున ఉన్న చిన్న ధమ్మగిరి (చూళ ధమ్మగిరి) పైని విహారంగా దీన్ని గుర్తిస్తారు. అక్కడ ఇక్ష్వాకు రాజు వీరపురుషదత్తుడి 14వ పాలనా సంవత్సరంలో బోధిసిరి అనే ఉపాసిక శ్రీలంక భిక్షువుల కోసం ఒక అర్ధవృత్తాకార (ఒక చివర గుండ్రని) గుడిని కట్టించింది.

చూళ ధమ్మగిరి (“చిన్న ధమ్మగిరి”) విహారం నాగార్జునకొండలోని మహాస్తూపానికి సుమారు ఒక ఫర్లాంగు తూర్పున ఒక రాతి కొండపై ఉండేది.12 ఆ కొండను ఇప్పుడు నహరళ్లబోడు అని పిలుస్తారు.12 లోయలోని విహార కట్టడాల సమూహాలలో ఇదే అత్యంత ముఖ్యమైనదని తవ్వకం చేసినవారు భావించారు.12

దాని గుళ్లలో ఒకదాని నేలపై ఉన్న బోధిసిరి శాసనం నుంచి దానికి ఈ పేరు వచ్చింది.3 ఆ శాసనం ఇక్ష్వాకుల రాజు మాఠరీపుత్ర (వీరపురుషదత్తుడు) 14వ పాలనా సంవత్సరం నాటిది.3 ఆమె కట్టించిన చైత్య మందిరం (గుడి మందిరం) విజయపురికి తూర్పున శ్రీపర్వతంపై, చిన్న ధమ్మగిరి మీది విహారంలో ఉందని అది చెబుతుంది.3

కొండ

నహరళ్లబోడు సుమారు దక్షిణం నుంచి ఉత్తరానికి సాగే పొడవైన, ఇరుకైన కొండ అని లాంగ్‌హర్స్ట్ (Longhurst) వర్ణించారు.2 అది సుమారు పావు మైలు పొడవు, వంద గజాల కంటే తక్కువ వెడల్పు.2 దాని దక్షిణ చివర ఎత్తుగా, వెడల్పుగా ఉండేది.2

ఎం. హమీద్ ఖురేషీ (M. Hamid Kuraishi) 1926–27లో మొదట అక్కడ తవ్వారు.4 గ్రామం నుంచి మహాస్తూపానికి వెళ్లే దారి పక్కన ఉన్న, తిమింగలం వీపు ఆకారపు రెండు దిబ్బలను ఆయన వర్ణించారు. రెండింటినీ స్థానికంగా నల్లరాళ్లబోడు, అంటే “నల్లరాతి దిబ్బ” అని పిలిచేవారు.4 ప్రతి దాని పైనా ఒక స్తూపం (ధాతువుల దిబ్బ), ఒక విహారం అవశేషాలు ఉన్నాయి.4

ఉత్తర దిబ్బపై ఆయన ఒక అర్ధవృత్తాకార (ఒక చివర గుండ్రని) ఆలయాన్ని శుభ్రం చేశారు. దాని నేలపై మూడు వరుసల పొడవైన శాసనం ఉంది.56 దాని పక్కన సుమారు 93 అడుగుల చతురస్రపు విహారం ఉంది.56 తెరిచి ఉన్న ప్రాంగణానికి ప్రతి వైపునా ఆరు గదులు, మధ్యలో ఒక వేదిక, ఒక ధాన్యాగారం దానికి ఉన్నాయి.56 కొండ వాయువ్య వాలు మీదుగా సుమారు 150 అడుగుల దూరం ఒక ప్రాచీన దారిని కూడా ఆయన గుర్తించారు.56

బోధిసిరి గుడి, విహారం

1927–29లో లాంగ్‌హర్స్ట్ తవ్వకాలు రెండు విహార సమూహాలను బయటపెట్టాయి.2 కొండ ప్రధాన భాగంలో రెండు స్తూపాలు, శాసనం ఉన్న అర్ధవృత్తాకార ఆలయం, గృహ కట్టడాలతో ఉన్న ఇటుక-గారె పెద్ద విహారం ఉన్నాయి.2 ఉత్తర చివరన మరో స్తూపం, రెండో అర్ధవృత్తాకార ఇటుక ఆలయం, ఒక చిన్న విహారం ఉన్నాయి.2 ఈ ఆలయంలో ఎనిమిది అడుగులకు పైగా ఎత్తున్న సున్నపురాతి బుద్ధ విగ్రహం ఉంది.2

ఒక స్తూపాన్ని ఇటుకతో ఇరుసు, ఆకులు, అంచు ఉన్న చక్రం అనే మామూలు రూపంలో కట్టారు.7 శాసనం ఉన్న ఆలయం పక్కనున్న స్తూపం, విహారం శ్రీలంక భిక్షువుల కోసం కట్టిన చైత్యం, విహారం (బౌద్ధ ఆశ్రమం) అని లాంగ్‌హర్స్ట్ గుర్తించారు.7

విహారం 1, చైత్యం 2

1928–29 నివేదికలో లాంగ్‌హర్స్ట్ నమూనాలు ఇచ్చారు.89 విహారం 1కు 64 అడుగుల చతురస్రపు తెరిచిన ప్రాంగణం ఉండేది. దానికి ఒకప్పుడు రాళ్లు పరిచి ఉండేవి. బహుశా అందులో చెక్క స్తంభాల మండపం ఉండేది.89 దాని చుట్టూ 24 గదులు ఉండేవి. ఒక్కొక్కటి సుమారు 8 అడుగుల చతురస్రం. వాటిలో కొన్నింటిని గుళ్లుగా, సామగ్రి గదులుగా, వంటగదులుగా వాడారు.89

దానికి దక్షిణాన సుమారు 41½ × 18½ అడుగుల అర్ధవృత్తాకార చైత్యం 2 ఉంది.89 దానిలో పూజించే వస్తువు 5 అడుగుల వెడల్పున్న ఒక చిన్న రాతి స్తూపం.89 గోడలు కొన్ని అడుగుల ఎత్తు మాత్రమే మిగిలినా, శాసనం ఉన్న దాని నేల నిలిచి ఉంది.89

విహారం 2

కింది చివరన ఉన్న విహారం 2 ఇంకా కుదురుగా ఉంది.9 దానికి రాళ్లు పరిచిన 40 అడుగుల చతురస్రపు మండపం, మూడు వైపులా గదులు ఉన్నాయి.9 ఒకదానికొకటి ఎదురుగా ఉన్న రెండు చిన్న అర్ధవృత్తాకార గుళ్లు, భోజనశాల, వంటగది, సామగ్రి గదులు ఉన్న ఒక పెరడు కూడా దానికి ఉన్నాయి.9 అక్కడ సీసపు నాణేలు, విరిగిన బుద్ధ విగ్రహాలు దొరికాయి.9 దాని చిన్న స్తూపం 4లో ఒక వెండి పేటిక లోపల బంగారు ధాతు పేటిక దొరికింది.9

దొరికినవి

విహారం 1 నమూనా కొంచెం అస్తవ్యస్తంగా ఉందని లాంగ్‌హర్స్ట్ తన గ్రంథంలో జోడించారు.1011 దాన్ని కట్టినవారు పెద్ద నిపుణులు కాదనడానికి ఇది సంకేతమని ఆయన భావించారు.1011 దాని గదులలో ఒకదానిలో మట్టి నాణేల అచ్చుతో పాటు సీసపు నాణేల నిధి కూడా ఆయనకు దొరికింది.1011 కొండ నుంచి దొరికిన వాటిలో వస్త్రపు టోపీ ధరించిన, మనిషి పరిమాణంలో ఉన్న ఒక తల ఉంది.10 అది ఆ విహారపు ప్రసిద్ధ గురువు ఒకరి చిత్రరూపం కావచ్చని ఆయన భావించారు.10

గుర్తింపు

హీరానంద శాస్త్రి (Hirananda Sastri) శాసనం సారాంశాన్ని తొలినాళ్లలోనే ఇచ్చారు.7 సిరిపవత అనే కొండపై శ్రీలంక భిక్షువులు, భిక్షుణులు ఒక స్తూపం, విహారం కట్టడం గురించి అది చెప్పింది.7 చూళధమగిరి అనే చిన్న గుట్టపై కట్టడాల గురించి కూడా అది చెప్పింది.7 అందువల్ల కొండ ఉత్తర చివరను వేరే స్థలంగా భావించారని లాంగ్‌హర్స్ట్ సూచించారు.7 దాని చిన్న విహారంలో భిక్షుణులు ఉండేవారేమో అని కూడా ఆయన అనుకున్నారు.7 తన గ్రంథంలో ఆయన నహరళ్లబోడునే శ్రీపర్వతంపై ఉన్న చిన్న ధమ్మగిరిగా గుర్తించారు.12

వోగెల్ (Vogel) కూడా అదే నిర్ణయానికి వచ్చారు.1314 శాసనం ఉన్న గుడి ఒక చిన్న స్తూపాన్ని చుట్టి ఉందని, దానికి రాతి నేల ఉందని, కొండ ఎత్తైన దక్షిణ చివరన ఒక విహారానికి ఆనుకుని ఉందని, ఇవన్నీ శాసనం వర్ణించినట్లే ఉన్నాయని ఆయన గుర్తించారు.1314 కాబట్టి లోయలోని పట్టణమే విజయపురి అని ఆయన తేల్చారు.1314

1950లలో దొరికిన ఒక ముక్కల శాసనం విజయపురికి తూర్పున చూళ ధమ్మగిరిపై ఉన్న విహారం పేరును మళ్లీ చెబుతుంది.15 ఆ విహారాన్ని బౌద్ధ ఆచార్యులకు ఇచ్చారని అది చెబుతుంది.15 ఆ కొండను నహరళ్లబోడుగా గుర్తించడాన్ని డి. సి. సర్కార్ (D. C. Sircar) పేర్కొన్నారు.15

Footnotes

  1. J. Ph. Vogel, Prakrit Inscriptions from a Buddhist Site at Nagarjunikonda, Epigraphia Indica XX (1933), p. 3 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  2. A. H. Longhurst, “Excavations at Nagarjunikonda”, Annual Report of the Archaeological Survey of India 1927–28 (1931), p. 116 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10

  3. Vogel, Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda (1933), p. 23, translation of inscription F (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  4. M. Hamid Kuraishi, “Trial Excavations at Alluru, Gummadidurru and Nagarjunikonda”, Annual Report of the Archaeological Survey of India 1926–27 (1930), p. 158 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  5. Kuraishi, “Trial Excavations” (1930), p. 159 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  6. Kuraishi, “Trial Excavations” (1930), p. 160 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  7. Longhurst, “Excavations at Nagarjunikonda”, ASI Annual Report 1927–28 (1931), p. 117 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  8. A. H. Longhurst, “Excavations at Nagarjunikonda”, Annual Report of the Archaeological Survey of India 1928–29 (1933), p. 102 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  9. Longhurst, “Excavations at Nagarjunikonda”, ASI Annual Report 1928–29 (1933), p. 103 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11

  10. Longhurst, Buddhist Antiquities of Nagarjunakonda (1938), p. 9 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  11. Longhurst, Buddhist Antiquities of Nagarjunakonda (1938), p. 10 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  12. A. H. Longhurst, The Buddhist Antiquities of Nagarjunakonda (1938), p. 5 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  13. J. Ph. Vogel, “Additional Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda”, Epigraphia Indica XXI (1931–32), p. 68 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  14. Vogel, “Additional Prakrit Inscriptions” (1931–32), p. 69 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  15. D. C. Sircar, “Some Brahmi Inscriptions: B. Fragmentary Inscriptions from Nagarjunikonda”, Epigraphia Indica XXXIV (1961–62, publ. 1963), p. 212 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

చిత్రాలు

శాసనాలు

నాగార్జునకొండ శాసనం (బోధిసిరి)

సుమారు క్రీ.శ. 268

నాగార్జునకొండలోని చూళ ధమ్మగిరిపై ఉన్న ఒక అర్ధవృత్తాకార (ఒక చివర గుండ్రని) గుడి నేలపై ఉన్న ప్రాకృత శాసనం. దాని తేదీ రాజు మాఠరీపుత్ర (వీరపురుషదత్తుడు) 14వ పాలనా సంవత్సరం. శ్రీలంక నుంచి వచ్చిన బౌద్ధ భిక్షువులకు ఉపాసిక బోధిసిరి ఇచ్చిన దానాలను అది నమోదు చేస్తుంది. అది విజయపురి నగరాన్ని, శ్రీపర్వతాన్ని, వర్తక పట్టణం కంటకసేలను పేర్కొంటుంది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (7)
  1. Hirananda Sastri (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XX (1929–30) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1933, pp. 3, 23, 36. J. Ph. Vogel, Prakrit Inscriptions from a Buddhist Site at Nagarjunikonda. [Public domain]
  2. Hirananda Sastri, K. N. Dikshit and N. P. Chakravarti (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXI (1931–32) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1933, pp. 68–69. J. Ph. Vogel, Additional Prakrit Inscriptions from Nagarjunikonda; paraphrased. [Public domain in India]
  3. D. C. Sircar (ed.), Epigraphia Indica, Vol. XXXIV (1961–62) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1963, pp. 212. D. C. Sircar, Some Brahmi Inscriptions: fragmentary inscriptions from Nagarjunikonda; paraphrased. [Public domain in India]
  4. John Marshall (ed.), Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1926-27 (opens in a new tab), Government of India, Central Publication Branch, Calcutta, 1930, pp. 158–160. M. Hamid Kuraishi, trial excavations of 1926–27. [Public domain]
  5. H. Hargreaves (ed.), Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1927-28 (opens in a new tab), Government of India, Central Publication Branch, Calcutta, 1931, pp. 116–117. A. H. Longhurst, season 1927–28. [Public domain]
  6. H. Hargreaves (ed.), Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1928-29 (opens in a new tab), Government of India, 1933, pp. 102–103. A. H. Longhurst, season 1928–29. [Public domain]
  7. A. H. Longhurst, The Buddhist Antiquities of Nagarjunakonda, Madras Presidency (Memoirs of the Archaeological Survey of India No. 54) (opens in a new tab), Manager of Publications, Delhi, 1938, pp. 4–6, 9–10. Paraphrased. [Public domain in India]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: