ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

చౌమహల్లా ప్యాలెస్

పాత హైదరాబాద్ నగరంలో చార్మినార్‌కు పశ్చిమాన ఉన్న నిజాముల ప్రధాన రాజభవనం. క్యాంప్‌బెల్ (1898) దీన్ని చార్ మహల్, అంటే 'నాలుగు రాజభవనాలు' అని పిలుస్తారు. ఇంపీరియల్ గెజిటీర్ (1909) మూడు చతురస్రాకారపు ప్రాంగణాలను వర్ణిస్తుంది. వాటికి ఇరువైపులా కట్టడాలు, మధ్యలో పెద్ద నీటి తొట్లు ఉన్నాయి. మూడో ప్రాంగణం అవతల జనానా (స్త్రీల నివాస భాగం) ఉంది. నిజాముల దర్బార్లు, ప్రభుత్వ విందులు ఇక్కడ జరిగేవి. 1884లో మహబూబ్ అలీ ఖాన్ పట్టాభిషేకం సమయంలో లార్డ్ రిప్పన్ కోసం ఇచ్చిన విందు కూడా ఇక్కడే జరిగింది. 1929లో మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ చాదర్‌ఘాట్‌లో నివసించారు, కానీ తన దర్బార్లన్నీ ఇక్కడే జరిపారు.

This is a photo of ASI monument number
This is a photo of ASI monument number · Dhimant chovatia (opens in a new tab) · CC BY-SA 3.0 (opens in a new tab)

చౌమహల్లా పాత హైదరాబాద్ నగరంలో ఉన్న అసఫ్ జాహీ నిజాముల రాజభవనం. 1909 నాటి Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) నగరంలోని “ఇటీవలి కట్టడాలలో” దీన్ని వర్ణిస్తుంది.1 “నిజాం చౌమహల్లా రాజభవనంలో మూడు చతురస్రాకారపు ప్రాంగణాలు ఉన్నాయి. వాటికి ఇరువైపులా అందమైన కట్టడాలు, మధ్యలో పెద్ద నీటి తొట్లు ఉన్నాయి.”1 “రాజభవనంలో విలాసవంతమైన, అభిరుచిగల ఫర్నిచర్ ఉంది. జనానా, అంటే స్త్రీల నివాస గదులు, మూడో ప్రాంగణం అవతల ఉన్నాయి.”1 క్యాంప్‌బెల్ రాసిన Glimpses of the Nizam’s Dominions (నిజాం రాజ్యపు సంగ్రహ దృశ్యాలు) (1898) “హిజ్ ఎక్సలెన్సీ నిజాం గారి చౌమహల్లా” అనే శీర్షికతో ఒక ఫోటోను ప్రచురించింది.2

క్యాంప్‌బెల్ వర్ణన

అన్నిటికంటే పూర్తి వర్ణనను ఎ. క్లాడ్ క్యాంప్‌బెల్ (A. Claude Campbell) ఇస్తారు. చార్మినార్కు పశ్చిమాన, చౌక్‌కు వెళ్లే వీధిలో ఒక ఇరుకైన సందు రాజభవనానికి దారితీసేది.3 ఆయన దీన్ని “హిజ్ హైనెస్ నిజాం గారి ప్రధాన రాజభవనం, చార్ మహల్, నాలుగు రాజభవనాలు ఉండటం వల్ల ఆ పేరు వచ్చింది” అని పిలుస్తారు.3 కానీ అది “నిజానికి ఇరువైపులా ముందుభాగం తెరిచి ఉన్న అందమైన కట్టడాలతో కూడిన ప్రాంగణాల వరుస” అని ఆయన చెబుతారు.3 చాలా ఎత్తైన గోడ దాన్ని చుట్టి ఉండేది. అది బహుశా నగర విస్తీర్ణంలో పదిహేనో వంతును ఆక్రమించేది.3

సందర్శకులు మూడో ప్రాంగణం గుండా లోపలికి వచ్చి, ప్రధాన చౌకులోకి తిరిగేవారు. అక్కడ పాలరాతి తొట్టి, ఫౌంటెన్ల చుట్టూ ఒక తోట ఉండేది.4 దాని చుట్టూ ఉన్న కట్టడాలు “టెహరాన్‌లోని షా రాజభవనానికి నకలు” అని క్యాంప్‌బెల్ భావించారు.4 ఉత్తరాన ముందుభాగం తెరిచి ఉన్న ఒక దర్బార్ (సభా) హాలు ఉండేది. అక్కడ నిజాం ప్రభుత్వ స్వాగత సభలు జరిపేవారు, వైస్రాయ్‌ను ఆహ్వానించేవారు.4

దక్షిణాన, వెడల్పాటి మెట్ల వరుస పైన, నిజాం కార్యాలయాలు ఉన్న అతి పెద్ద కట్టడం ఉండేది.4 దాన్ని పసుపు రంగుతో అలంకరించారు. అది “హైదరాబాద్‌లో రాజరికానికి చిహ్నం”.4 పెద్ద పెద్ద షాండ్లియర్లు దానికి వెలుగునిచ్చేవి. వాటిలో చాలావరకు టిప్పు సుల్తాన్తో యుద్ధం నుంచి విజయ చిహ్నాలుగా తెచ్చినవి.4 సేవకుల సంఖ్య 7,000 అని ఆయన చెబుతారు.4 దానికి దక్షిణాన, మక్కా మసీదు పక్కనే, పాంచ్ మహల్ (“ఐదు రాజభవనాలు”) ఉండేది.4

కాలం

పరిశీలించిన ఆధారాలలో ఏదీ దీన్ని ఎప్పుడు కట్టారో, ఎవరు కట్టించారో చెప్పలేదు. గెజిటీర్ దీన్ని “మొదటి నిజాం కట్టించిన” పురానీ హవేలీ తర్వాత జాబితాలో చేర్చింది.15 గోల్కొండ, సరూర్‌నగర్, మౌలాలీ, ఆసఫ్‌నగర్, లింగంపల్లి, మలక్‌పేటలోని ఇతర రాజ నివాసాల పేర్లు అది చెబుతుంది.15 1909లో నిజాం సాధారణంగా మలక్‌పేటలోని సర్దార్ విల్లాలో నివసించేవారని అది జోడిస్తుంది.15

1756లో ఫ్రెంచి సేనాని బుస్సీ హైదరాబాద్‌లో “చార్ మహల్ అనే సుబేదారు తోటలో” తనను తాను కాపాడుకున్నారని మాలెసన్ రాసిన History of the French in India (భారతదేశంలో ఫ్రెంచివారి చరిత్ర) చెబుతుంది.6 అది పట్టణానికి వాయువ్యంలో మూసీ ఒడ్డున సుమారు 500 గజాల చతురస్రపు ప్రాకార ఆవరణ.6 క్యాంప్‌బెల్ చెప్పిన “చార్ మహల్” చార్మినార్‌కు పశ్చిమాన ఉంది, నది ఒడ్డున కాదు. ఈ రెండూ ఒకటేనా అనేది మాలెసన్ చెప్పలేదు.63

రాజ సమావేశాలు, వేడుకలు

మహబూబ్ అలీ ఖాన్ “నగరంలోని చౌమహల్లా రాజభవనంలో” ఇచ్చిన “వైభవమైన విందు”ను క్యాంప్‌బెల్ వర్ణిస్తారు.7 1884 ఫిబ్రవరిలో లార్డ్ రిప్పన్ ఆయనను సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టిన రోజు సాయంత్రం ఇది జరిగింది.7 దారులన్నీ “అద్భుతంగా దీపాలతో అలంకరించారు”. నిజాం ఆరోగ్యం కోసం రిప్పన్ శుభాకాంక్షలు పలికారు.7 1911లో మహబూబ్ అలీ ఖాన్ చనిపోయినప్పుడు, మక్కా మసీదులో ఖననం చేయడానికి ముందు ఆయన భౌతికకాయాన్ని చౌమహల్లాకు తీసుకువచ్చారని ముదిరాజ్ చెబుతారు.8

కె. కృష్ణస్వామి ముదిరాజ్ (K. Krishnaswamy Mudiraj) రాసిన Pictorial Hyderabad (చిత్రాల హైదరాబాద్) (1929), “నగరం మధ్యలో ఉన్న” చౌమహల్లాను “నిజాముల నివాసం” అని పిలుస్తుంది.910 మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ సుమారు మూడు మైళ్లు ఉత్తరాన చాదర్‌ఘాట్‌లోని ఒక రాజభవనంలో నివసించారని ఆయన వివరిస్తారు.910 కానీ “ఆయన దర్బార్లు, ఇతర పెద్ద కార్యక్రమాలన్నీ చౌమహల్లా రాజభవనంలోనే జరుగుతాయి. అక్కడ వైస్రాయ్‌కు, రెసిడెంట్‌కు, ఇతర ప్రముఖులకు ఆతిథ్యం ఇస్తారు”.910 మరోచోట ఆయన దీన్ని నిజాం “పాత అధికారిక నివాసం” అని పిలుస్తారు.11

Footnotes

  1. Imperial Gazetteer of India: Hyderabad State (1909), p. 116 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  2. Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 171 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  3. Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 170 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  4. Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 172 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  5. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 117 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  6. G. B. Malleson, History of the French in India (1868), p. 475 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  7. A. Claude Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 19 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  8. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 82 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. K. Krishnaswamy Mudiraj, Pictorial Hyderabad, Vol. I (1929), p. 14 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  10. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 15 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  11. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 16 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (4)
  1. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 116. [Public domain]
  2. A. Claude Campbell, Glimpses of the Nizam's Dominions, Being an Exhaustive Photographic History of the Hyderabad State, Deccan, India (opens in a new tab), C. B. Burrows, Bombay, 1898, pp. 19, 170–172. [Public domain]
  3. K. Krishnaswamy Mudiraj, Pictorial Hyderabad, Vol. I (opens in a new tab), Chandrakanth Press, Hyderabad (Deccan), 1929, pp. 14–16, 82. [Public domain]
  4. G. B. Malleson, History of the French in India, from the Founding of Pondichery in 1674 to the Capture of that Place in 1761 (opens in a new tab), Longmans, Green and Co., London, 1868. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: