ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

దారుష్-షిఫా

పాత హైదరాబాద్ నగరంలో చతురస్రాకారపు ప్రాంగణం చుట్టూ ఉన్న రెండు అంతస్తుల కుతుబ్ షాహీ ఆసుపత్రి, వైద్య కళాశాల. దాని ప్రవేశ ద్వారానికి ఎదురుగా ఒక మసీదు ఉంది. దీన్ని మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా కట్టించాడు. దానికి అనుబంధంగా ఒక సరాయి (ప్రయాణికుల సత్రం), స్నానశాల ఉండేవి. రాజు ఆసుపత్రులు కట్టించి వాటి సేవకులకు జీతాలు ఇచ్చాడని గోల్కొండ చరిత్ర చెబుతుంది. 1909 నాటికి ఇది సైనికుల బ్యారక్‌గా మారింది. 1927లో బిల్‌గ్రామి దీన్ని శిథిల స్థితిలో చూశారు.

దారుష్-షిఫా (“వైద్యశాల”) కుతుబ్ షాహీల హైదరాబాద్ నగరపు ఆసుపత్రి. జాన్ బ్రిగ్స్ (John Briggs) అనువదించిన గోల్కొండ చరిత్ర మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా కొత్త నగరాన్ని వర్ణిస్తుంది.1 “రాజు స్నానశాలలు, ఆసుపత్రులు, ఇతర కళాశాలలు కూడా కట్టించాడు. అన్నిటికీ తగిన సౌకర్యాలు కల్పించాడు” అని అది చెబుతుంది.1 “మొదటి రెండింటి సేవకులకు, చివరిదానిలోని పండితులైన ఆచార్యులకు ప్రభుత్వం ఉదారంగా జీతాలు ఇచ్చేది” అని అది జోడిస్తుంది.1

సయ్యద్ అలీ అస్గర్ బిల్‌గ్రామి (Syed Ali Asgar Bilgrami) మహమ్మద్ కులీ పాలనలోని కట్టడాలలో దారుష్-షిఫాను చేర్చారు.2 రాజు “దారుష్-షిఫా లేదా ఆసుపత్రిని కూడా కట్టించాడు” అని షా రోకో (Sha Rocco) (1929) చెబుతారు.3 1909 నాటి Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) దీన్ని “సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్ షా”కు ఆపాదిస్తుంది.4 కానీ మక్కా మసీదు, గోషా మహల్ తప్ప, నగరంలో తాను జాబితా చేసిన కుతుబ్ షాహీ కట్టడాలను “సుల్తాన్ మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా కట్టించాడు” అని అది జోడిస్తుంది.5 బిల్‌గ్రామి సర్వే నమోదు దీని కాలాన్ని 1004 హిజ్రీ (క్రీ.శ. 1595) అని ఇస్తుంది.6 కట్టడంపై ఏ శాసనం ఉన్నట్లు అదే నమోదు చెప్పదు.6

కట్టడం

గెజిటీర్ దీన్ని “పురానీ హవేలీకి సుమారు 200 గజాలు వాయువ్యంగా” ఉన్నట్లు చెబుతుంది.4 అది “రాళ్లు పరిచిన చతురస్రాకారపు ప్రాంగణం, దాని చుట్టూ రోగులు ఉండడానికి గదులు ఉన్న ఒక పెద్ద కట్టడాన్ని” వర్ణిస్తుంది.4 “రోగులకు చికిత్స చేయడానికి, వైద్యం నేర్పడానికి ఒకప్పుడు చాలామంది దేశీ వైద్యులను నియమించేవారు”.4 కానీ 1909 నాటికి ఈ కట్టడాన్ని “కొన్ని అక్రమ దళాలకు బ్యారక్‌గా వాడుతున్నారు”.4 “ప్రవేశ ద్వారానికి ఎదురుగా ఆసుపత్రితో పాటే కట్టిన ఒక చక్కని మసీదు ఉంది.”4

బిల్‌గ్రామి దీన్ని “చతురస్రాకారపు ప్రాంగణం ఉన్న రెండు అంతస్తుల ఆసుపత్రి” అని పిలుస్తారు.6 దాన్ని “యునానీ వైద్య విద్య బోధించే నివాస కళాశాలగా కూడా వాడేవారు”.6 దానికి అనుబంధంగా ఒక సరాయి, ఒక స్నానశాల ఉండేవి, “కానీ ఇప్పుడు అవి నిర్లక్ష్యానికి గురై శిథిల స్థితిలో ఉన్నాయి, వాటికి చాలా మరమ్మతులు అవసరం”.6 1927లో ఇంకా వాడుకలో ఉన్న దారుష్-షిఫా మసీదును మహమ్మద్ కులీ కట్టించాడు.7 “దాని శైలి ఇతర కుతుబ్ షాహీ మసీదులకు దగ్గరగా ఉంది” (వాటిని పోలి ఉంది) అని బిల్‌గ్రామి జోడిస్తారు.7 1929లో ఈ కట్టడాన్ని కార్యాలయాల కోసం వాడుతున్నారని రోకో చెబుతారు.3

జైనుల్ ఆబిదీన్ ఆలమ్

ఉత్తర ఆవరణలో ఒక చిన్న గదిలో ఉంచిన పెద్ద ఉక్కు పతాకం (ఆలమ్) బిల్‌గ్రామి చూశారు.6 ధర్మకర్త ఆయనకు రెండు రాజ పత్రాల నకళ్లు చూపించారు. వాటికి తేదీ లేదు.67 నాలుగవ ఇమామ్ జైనుల్ ఆబిదీన్ సంకెళ్ల (గొలుసుల) ముక్క ఒకదాన్ని ఆఘా మొహసిన్ అనే పారసీకుడు డమాస్కస్ నుంచి తెచ్చాడని అవి చెప్పాయి.7 ఈ ముక్కను ఆ పతాకంలో అమర్చారు.7 దాని పూలు, సాంబ్రాణి కోసం కుతుబ్ షాహీల కాలంలో రోజుకు ఒక హొన్ను (బంగారు నాణెం), ఔరంగజేబు కాలంలో రెండు హొన్నులు ఇచ్చేవారు.7

పత్రాల తలభాగంలో ఉన్న మాటలను బట్టి బిల్‌గ్రామి వాటిని అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా పాలనా కాలానికి చెందినవిగా నిర్ణయించారు.67 1931–33లో పురావస్తు శాఖ ఈ కట్టడానికి అనుబంధంగా ఉన్న భూమిని కొనడానికి రూ. 1,000 ఖర్చు చేసింది.8

Footnotes

  1. Golconda chronicle, in Muhammad Qasim Ferishta, tr. John Briggs, History of the Rise of the Mahomedan Power in India, Vol. III (1829), p. 452 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  2. Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), pp. 130–131 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  3. Sha Rocco, Golconda and the Qutb Shahs (1929), p. 14 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  4. Imperial Gazetteer of India: Hyderabad State (1909), p. 115 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  5. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 116 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 25 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  7. Bilgrami, Landmarks of the Deccan (1927), p. 26 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  8. Annual Report of the Archaeological Department of H.E.H. the Nizam’s Dominions, 1341–42 F. (1931–33) (1935), p. 7 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (5)
  1. Syed Ali Asgar Bilgrami, Landmarks of the Deccan: A Comprehensive Guide to the Archaeological Remains of the City and Suburbs of Hyderabad (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad-Deccan, 1927, pp. 25–26, 130. [Public domain]
  2. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 115–116. [Public domain]
  3. Muhammad Qasim Ferishta (tr. John Briggs), History of the Rise of the Mahomedan Power in India till the Year A.D. 1612, Vol. III (opens in a new tab), Longman, Rees, Orme, Brown and Green, London, 1829, pp. 452. [Public domain]
  4. Sha Rocco, Golconda and the Qutb Shahs (illustrated by the Archaeological Department, Hyderabad) (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad-Deccan, 1929, pp. 14. [Public domain]
  5. Archaeological Department, H.E.H. the Nizam's Dominions (G. Yazdani, Director; Syed Yusuf, Assistant Director), Annual Report of the Archaeological Department of His Exalted Highness the Nizam's Dominions, 1341-42 F. (1931-32 and 1932-33) (opens in a new tab), H.E.H. the Nizam's Government, 1935, pp. 7. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: