ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

నిజాం సాగర్

నిజామాబాద్ జిల్లాలో మంజీరా నదిపై ఉన్న ఆనకట్ట, జలాశయం. మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ పాలనలో దీన్ని కట్టారు. అప్పట్లో నిర్మాణంలో ఉన్న 7,260 అడుగుల పొడవు, 111 అడుగుల ఎత్తు ఉన్న ఆనకట్టను పిక్టోరియల్ హైదరాబాద్ (1929) వర్ణిస్తుంది. 426 లక్షల రూపాయల ఖర్చుతో ఈ పథకం అప్పుడే పూర్తయిందని 1931 జనాభా లెక్కలు నమోదు చేస్తాయి. దాని 72½ మైళ్ల ప్రధాన కాలువ బోధన్, నిజామాబాద్, ఆర్మూర్, ఎల్లారెడ్డి తాలూకాలలో 275,000 ఎకరాలకు నీరు అందించడానికి ఉద్దేశించినది.

Old halftone photograph of a long masonry dam across a rocky river valley, with buildings and small figures on top and hills behind.
Old halftone photograph of a long masonry dam across a rocky river valley, with buildings and small figures on top and hills behind. · K. Krishnaswamy Mudiraj (compiler and publisher), Pictorial Hyderabad, Vol. I (Chandrakanth Press, Hyderabad, 1929) (opens in a new tab) · Public domain

నిజాం సాగర్ వాయువ్య తెలంగాణలోని నిజామాబాద్ జిల్లాలో మంజీరా నదిపై ఉన్న ఆనకట్ట, జలాశయం. మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ పాలనలో 1927లో దీన్ని కడుతున్నారు. 1931 నాటికి అది పూర్తయింది.12 దాని కాలువలు నాలుగు తాలూకాల భూములకు నీరు అందించడానికి ఉద్దేశించినవి.2

ఆనకట్ట

కె. కృష్ణస్వామి ముదిరాజ్ (K. Krishnaswamy Mudiraj) రాసిన Pictorial Hyderabad (చిత్రాల హైదరాబాద్) (1929) జిల్లాలలోని కొత్త ఆనకట్టలలో నిజాం సాగర్‌ను మొదట చేర్చింది.3 అప్పటికి ఇంకా నిర్మాణంలో ఉన్న పథకానికి ఆయన ఈ అంకెలు ఇస్తారు:3

  • 7,260 అడుగుల పొడవు, 111 అడుగుల ఎత్తు ఉన్న ఆనకట్ట3
  • 23,999 మిలియన్ ఘనపుటడుగుల నిల్వ3
  • 8,376 చదరపు మైళ్ల పరీవాహక ప్రాంతం (నీరు ప్రవహించి వచ్చే ప్రాంతం)3
  • 62½ మైళ్ల ప్రధాన కాలువ3
  • 305 లక్షల రూపాయల అంచనా ఖర్చు3 ఆయన పుస్తకం పనుల ఫోటోలను ప్రచురించింది.145 ఒకటి 1927లో నిర్మాణంలో ఉన్న, మంజీరాను అడ్డుకుంటున్న ప్రధాన ఆనకట్టను చూపిస్తుంది.1 మరొకటి నిజాం సాగర్ వద్ద మంజీరాపై 19 కన్నాలున్న ఒక వంతెనను చూపిస్తుంది.4 ఇతర చిత్రాలు జగ్గెలపల్లి, ఇబ్రహీంపేటలలోని కోతలను, నర్వా వద్ద ఒక నీటి వారధిని చూపిస్తాయి.678

పూర్తయిన పథకం

నిజాం సాగర్ సాగునీటి పథకం “అప్పుడే పూర్తయింది” అని 1931 జనాభా లెక్కలు చెబుతాయి.2 దానికి 426 లక్షల రూపాయలు ఖర్చయింది.2 దాని ప్రధాన కాలువ 72½ మైళ్ల పొడవు.2 మొత్తం సుమారు 600 మైళ్ల కాలువ, దాని శాఖలు 275,000 ఎకరాలకు నీరు అందించేలా రూపొందించారు.2 ఆ భూమి ఎల్లారెడ్డి, బోధన్, నిజామాబాద్, ఆర్మూర్ తాలూకాలలో ఉంది.2 జనాభా లెక్కల నివేదిక తూముల, జలాశయం ఫోటోలను ప్రచురించింది.910

ఈ పనికి జిల్లా అందించగలిగిన దానికంటే ఎక్కువ కూలీలు అవసరమయ్యారు.11 నిజాం సాగర్ పథకానికి కావలసిన కూలీలలో ఐదో వంతు మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలోని విజయవాడ (అప్పుడు బెజవాడ) నుంచి వచ్చారని నీటిపారుదల శాఖ నివేదించింది.11

కొత్త కాలువ భూములలో స్థిరపరచడం

ఆనకట్ట కింద భూమిని అభివృద్ధి చేయడానికి, బోధన్ తాలూకాను, ఎల్లారెడ్డిలోని కొన్ని గ్రామాలను కొంతకాలం ప్రత్యేక నిజాం సాగర్ జిల్లాగా చేశారు.12 జలాశయం కింది ప్రాంతం కోసం నిజాం సాగర్ వద్ద ఒక ప్రభుత్వ వ్యవసాయ క్షేత్రం తెరిచారు.2 అదే ఉద్దేశంతో 1932–33లో బాన్సువాడలో ఐదు సంవత్సరాల కోసం ఒక తహసీలు (రెవెన్యూ ఉపవిభాగం) ఏర్పాటు చేశారు.13

1342 ఫస్లీ (1932–33) పాలనా నివేదిక కాలువల పురోగతిని నమోదు చేస్తుంది.14 ఆ సంవత్సరం చివరికి 265 మైళ్ల పంపిణీ కాలువలు, 137 మైళ్ల పొలం కాలువలు పూర్తయ్యాయి.14 అవి నికరంగా 84,292 ఎకరాలకు నీరు అందించగలిగాయి.14 కోయంబత్తూర్ 213 అనే కొత్త చెరకు రకం నిజాం సాగర్ ప్రాంతంలో వేగంగా వ్యాపించిందని కూడా అదే నివేదిక పేర్కొంటుంది.15 కాలువ కింది భూమిలో పత్తి రకాలను పరీక్షిస్తున్నారని కూడా అది చెబుతుంది.15 నిజామాబాద్, బోధన్ పేజీలు చూడండి.

Footnotes

  1. K. Krishnaswamy Mudiraj, Pictorial Hyderabad, Vol. I (1929), p. 91 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  2. Census of India 1931, Vol. XXIII, Part I (1933), p. 24 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  3. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 101 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  4. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 92 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  5. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 98 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 230 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 231 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 232 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Census of India 1931, Vol. XXIII, Part I (1933), p. 22, plate “The Nizam Sagar Sluices” (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  10. Census of India 1931, Vol. XXIII, Part I (1933), p. 23, plate “The Nizam Sagar Reservoir” (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  11. Census of India 1931, Vol. XXIII, Part I (1933), p. 40 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  12. Census of India 1931, Vol. XXIII: H.E.H. the Nizam’s Dominions, Part I: Report (1933), p. 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  13. Report on the Administration of H.E.H. the Nizam’s Dominions for 1342 Fasli (1932–33) (1935), p. 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  14. Administration Report, 1342 Fasli (1932–33) (1935), pp. vii–viii (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  15. Administration Report, 1342 Fasli (1932–33) (1935), p. 52 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

చిత్రాలు

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (3)
  1. K. Krishnaswamy Mudiraj, Pictorial Hyderabad, Vol. I (opens in a new tab), Chandrakanth Press, Hyderabad (Deccan), 1929, pp. 91–92, 98, 101, 230–232. [Public domain]
  2. Khan, Gulam Ahmad, Census of India 1931 vol.23 H.E.H. the Nizamʼs dominions (Hyderabad State); pt.1- Report (opens in a new tab), 1933, pp. 2, 22–24, 40. [Public domain]
  3. H.E.H. the Nizam's Government, Report on the Administration of H.E.H. the Nizam's Dominions for the Year 1342 Fasli (1932-33) (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad, 1935, vii–viii, 2, 52–53. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: