ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ (అసఫ్ జా VII)

హైదరాబాద్ ఏడవ, చివరి పాలక నిజాం (1911–1948), మహబూబ్ అలీ ఖాన్ కొడుకు. ఆయన 1914 నుంచి 1919 వరకు నేరుగా, తర్వాత కార్యనిర్వాహక మండలి ద్వారా పాలించాడు. ఆయన పాలనలో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం (బోధనా మాధ్యమంగా ఉర్దూతో, 1917 నాటి ఆయన ఫర్మానా ద్వారా స్థాపించబడింది), 1908 మూసీ వరద తర్వాత కట్టిన ఉస్మాన్ సాగర్, హిమాయత్ సాగర్ జలాశయాలు, నగర అభివృద్ధి మండలి, కొత్త హైకోర్టు, ఉస్మానియా జనరల్ ఆసుపత్రి వచ్చాయి. 1948 సెప్టెంబర్‌లో భారత సైన్యం రాష్ట్రంలోకి ప్రవేశించి, ఒక సైనిక గవర్నర్ బాధ్యత తీసుకున్నప్పుడు ఆయన ప్రభుత్వం ముగిసింది.

Old halftone photograph of a long masonry dam across a rocky river valley, with buildings and small figures on top and hills behind.
Old halftone photograph of a long masonry dam across a rocky river valley, with buildings and small figures on top and hills behind. · K. Krishnaswamy Mudiraj (compiler and publisher), Pictorial Hyderabad, Vol. I (Chandrakanth Press, Hyderabad, 1929) (opens in a new tab) · Public domain

మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ అసఫ్ జాహీ వంశంలో ఏడవ, చివరి పాలక నిజాం. ఆయన మహబూబ్ అలీ ఖాన్ కొడుకు. తన తండ్రి చనిపోయిన రోజు మధ్యాహ్నం, 1911 ఆగస్టు 31న ఆయనను నిజాంగా ప్రకటించారు.1 1931 నాటి రాష్ట్ర జనగణన ఆయన చిత్రపటంతో మొదలవుతుంది.2

తొలి జీవితం, సింహాసనానికి రావడం

ముదిరాజ్ (Mudiraj) Pictorial Hyderabad (చిత్రాలలో హైదరాబాద్) (1929) ఆయన జననాన్ని 1886 ఏప్రిల్ 6 నాటిదిగా చెబుతుంది. 1909 నాటి ఒప్పందాల సంకలనం 1886 మే 21 అని ఇస్తుంది.34 1899 నుంచి ఆయన ఇంగ్లీషు ఉపాధ్యాయుడు బ్రయన్ ఎగర్టన్ అని రెండూ చెబుతాయి. ఇతర ఉపాధ్యాయులు ఆయనకు ఉర్దూ, పర్షియన్ నేర్పారని ముదిరాజ్ జోడిస్తారు.43 రాకుమారుడిగా ఆయన ఔరంగాబాద్, వరంగల్, గుల్బర్గాలలో పర్యటించి, తన తండ్రితో కలిసి 1903 ఢిల్లీ దర్బారుకు హాజరయ్యాడు.43

1911 డిసెంబర్ 12న ఆయనను నైట్ గ్రాండ్ కమాండర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ ఇండియా (ఒక ఉన్నత బ్రిటిష్ గౌరవం)గా చేశారు.5 1914 చివరలో మంత్రి సాలార్ జంగ్ III ఆరోగ్య కారణాలతో రాజీనామా చేశారు. అప్పుడు నిజాం “ప్రభుత్వ పగ్గాలను తన చేతిలోకి తీసుకున్నాడు” అని ముదిరాజ్ చెబుతారు.67 1919 నవంబర్‌లో రాష్ట్ర మండలి ఏర్పడే వరకు ఆయన నేరుగా పాలించాడు.67

మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో ఆయన రాజ్యం 1914లో 1వ హైదరాబాద్ సామ్రాజ్య సేవా అశ్వికదళాన్ని ఈజిప్టుకు పంపింది.6 అది నగదు, యుద్ధ రుణాలుగా పెద్ద మొత్తాలు కూడా ఇచ్చింది.6

పాలనలోని పనులు

1908 సెప్టెంబర్ చివరలో వచ్చిన మూసీ మహా వరదను Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) వర్ణిస్తుంది.8 అది మూడు వంతెనల తోరణాలను కొట్టుకుపోయేలా చేసి, రెండు ఒడ్డులలో నగరంలో చాలా భాగాన్ని ముంచెత్తింది.8 మూసీ జలాశయానికి నిజాం ఫస్లీ (ఆదాయ సంవత్సరం) 1322 అర్దిబెహిష్త్ 18న పునాదిరాయి వేశాడని 1912–13 నాటి పాలనా నివేదిక నమోదు చేస్తుంది.9

ఆ జలాశయం వరద తర్వాత తర్వాతి కాలంలో మైసూరు దివాన్ అయిన ఎం. విశ్వేశ్వరయ్య (M. Visvesvaraya) రూపొందించిన ప్రాజెక్టులో భాగం.9 ఆ ప్రాజెక్టుకు “నగరాన్ని వరదల నుంచి కాపాడడం, హైదరాబాద్, సికింద్రాబాద్‌లకు నీరు సరఫరా చేయడం అనే రెండు లక్ష్యాలు” ఉన్నాయి.9 నది ఎగువన పది మైళ్ల దూరంలో ఉన్న గండిపేట ఆనకట్టకు రూ. 58,40,000 ఖర్చయిందని, దాని సరస్సుకు ఉస్మాన్ సాగర్ అని పేరు పెట్టారని ముదిరాజ్ చెబుతారు. ఈసీ నది మీది రెండవ ఆనకట్టకు రూ. 91,75,000 ఖర్చయింది.10 సింహాసన వారసుడి పేరు మీద దానికి హిమాయత్ సాగర్ అని పేరు పెట్టారు.10 ఉస్మాన్ సాగర్ (గండిపేట) చూడండి.

నగరాన్ని మెరుగుపరచడానికి, ఆరోగ్యకరమైన ఇళ్లు కట్టడానికి 1914లో నగర అభివృద్ధి మండలిని ఏర్పాటు చేశారని కూడా ముదిరాజ్ నమోదు చేస్తారు.10 ప్రత్యక్ష పాలన సంవత్సరాలలో వీధులను వెడల్పు చేశారని ఆయన చెబుతారు.11 “ఒక కొత్త హైకోర్టు, ఉదాత్తమైన భవనం, దాని నిర్మాణ సౌందర్యంలో భారతదేశంలోని అత్యుత్తమ భవనాలలో ఒకటి” కట్టారని ఆయన రాశారు.11 దానికి “ఇరవై లక్షల రూపాయలు” ఖర్చయింది.11 హైకోర్టు, హైదరాబాద్ చూడండి.

ఆ సంవత్సరం హిమాయత్ సాగర్ ప్రాజెక్టు, ఉస్మానియా జనరల్ ఆసుపత్రి పూర్తయినట్లు 1924–25 నాటి పాలనా నివేదిక నమోదు చేస్తుంది.1213

ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం

హిజ్రీ 1335 రజబ్ 4 (1917 ఏప్రిల్ 26; హిజ్రీ అంటే సంవత్సరాలను లెక్కించే ఇస్లామిక్ పద్ధతి) నాటి ఫర్మానా (రాజాజ్ఞ) ద్వారా నిజాం ఒక విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించమని ఆదేశించాడు. అది “నా సింహాసనారోహణ జ్ఞాపకార్థం, హైదరాబాద్ ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం అని పిలవబడాలి”. ఉన్నత విద్యా మాధ్యమం ఉర్దూ, “కానీ అదే సమయంలో విద్యార్థులందరికీ ఒక భాషగా ఇంగ్లీషు జ్ఞానం తప్పనిసరిగా పరిగణించబడాలి”.1415

1931 జనగణన విశ్వవిద్యాలయ చార్టర్‌ను 1918 నాటిదిగా చెబుతుంది.16 ఉర్దూ మాట్లాడేవారు అల్పసంఖ్యాకులు అయినప్పటికీ, అది ఉర్దూను “రాష్ట్ర సాంస్కృతిక, అధికార భాష” అంటుంది.16 జనాభాలో దాదాపు సగం మంది భాష తెలుగు అని జనగణన కనుగొంది.17

ఉర్దూ ఎంపికను రాజ్యాలంతటా ఎక్కువ తక్కువగా అర్థమయ్యే ఏకైక స్థానిక భాషగా ముదిరాజ్ వివరిస్తారు.15 దానిలో పుస్తకాలు అందించడానికి ఏర్పాటు చేసిన అనువాద శాఖను ఆయన గుర్తిస్తారు.15 1932–33లో ప్రభుత్వం విశ్వవిద్యాలయ కొత్త స్థలానికి రోడ్లు, నీటి సరఫరా, విద్యుత్తుపై ఖర్చు చేస్తోంది.18

ఆయన పాలన ముగింపు

1948 సెప్టెంబర్‌లో భారత సైన్యం రాష్ట్రంలోకి ప్రవేశించి, ఒక సైనిక గవర్నర్ బాధ్యత తీసుకున్నప్పుడు మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ ప్రభుత్వం ముగిసింది.19 1948–50 నాటి రాష్ట్ర పాలనా నివేదిక కొత్త వ్యవస్థను వర్ణిస్తుంది. ఇక్కడ సంక్షిప్తం చేసిన దాని కథనం ప్రకారం, 1948 సెప్టెంబర్ మధ్య నుంచి రాష్ట్రాన్ని ఒక సైనిక గవర్నర్, ఐదుగురు సభ్యుల మంత్రివర్గం పాలించారు.20 భారత ప్రభుత్వ రాష్ట్రాల మంత్రిత్వ శాఖ ఆ మంత్రివర్గాన్ని నియమించింది.20 1949 డిసెంబర్ 1న ఒక ముఖ్యమంత్రి సైనిక గవర్నర్ స్థానంలోకి వచ్చారు.20

1949 ఫిబ్రవరి నుంచి నిజాం సొంత ఎస్టేట్లు సర్ఫ్-ఎ-ఖాస్ విలీనాన్ని కూడా ఆ నివేదిక నమోదు చేస్తుంది.2122 1949 ఆగస్టు 15 నాటి హైదరాబాద్ జాగీర్ల రద్దు నిబంధనను కూడా అది నమోదు చేస్తుంది.2122 భారత సైన్యం ప్రవేశం, నిజాం లొంగుబాటు, అవే సంవత్సరాలలో జరిగిన తెలంగాణ సాయుధ పోరాటం సంస్కరణ, స్వాతంత్ర్య, ప్రజా ఉద్యమాలు పేజీలో వర్ణించబడ్డాయి.

Footnotes

  1. K. Krishnaswamy Mudiraj, Pictorial Hyderabad, Vol. I (1929), p. 82 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  2. Census of India 1931, Vol. XXIII: H.E.H. the Nizam’s Dominions, Part I: Report (1933), frontispiece (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  3. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 84 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  4. C. U. Aitchison, A Collection of Treaties, Engagements and Sanads, Vol. IX (1909), p. 18 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  5. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 86 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  6. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 88 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  7. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 229 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. Imperial Gazetteer of India: Hyderabad State (1909), p. 119 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  9. Report on the Administration of H.H. the Nizam’s Dominions for 1322 Fasli (1912–13) (1915), p. 49 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  10. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 101 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  11. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 230 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  12. Report on the Administration of H.E.H. the Nizam’s Dominions, 1924–25 (1926), General Summary, p. i (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  13. Report on the Administration of H.E.H. the Nizam’s Dominions, 1924–25 (1926), p. vii (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  14. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 97 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  15. Mudiraj, Pictorial Hyderabad (1929), p. 99 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  16. Census of India 1931, Vol. XXIII, Part I (1933), pp. 216–217 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  17. Census of India 1931, Vol. XXIII, Part I (1933), p. 222 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  18. Report on the Administration of H.E.H. the Nizam’s Dominions for 1342 Fasli (1932–33) (1935), p. x (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  19. Sarojini Regani, Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh (1956), pp. 232–234 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  20. Report on the Administration of the Hyderabad State (1950), Introductory (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  21. Report on the Administration of the Hyderabad State (1950), p. 3 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  22. Report on the Administration of the Hyderabad State (1950), p. 4 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

అసఫ్ జాహీలు (నిజాములు)

క్రీ.శ. 1724–1948

హైదరాబాద్ నిజాముల రాజవంశం (1724–1948). 1724లో షకర్‌ఖేడా వద్ద ముబారిజ్ ఖాన్‌ను ఓడించి దక్కన్‌లో స్వతంత్రుడైన మొఘల్ ప్రతినిధి నిజాం-ఉల్-ముల్క్ అసఫ్ జా దీనిని స్థాపించాడు. అతని మరణం తర్వాత ఫ్రెంచివారు, ఇంగ్లీషువారు ప్రత్యర్థి వారసులకు మద్దతు ఇచ్చారు. ఉత్తర సర్కారులు 1753లో ఫ్రెంచివారికి, 1766లో ఇంగ్లీషువారికి, రాయలసీమ దత్త మండలాలు 1800లో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి వెళ్లాయి. తెలంగాణ నిజాం రాజ్యపు తెలుగు గుండెగా మిగిలింది. 1798–1800 సబ్సిడియరీ ఒప్పందంతో బ్రిటిష్ వారికి కట్టుబడిన నిజాములు చందూలాల్, మొదటి సాలార్ జంగ్ వంటి మంత్రుల ద్వారా పాలించారు. వారు 1853లో బేరార్‌ను బ్రిటిష్ వారికి అప్పగించి, 1902లో కౌలుకు ఇచ్చారు. మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ పాలనలో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం వచ్చింది, హైదరాబాద్ పునర్నిర్మాణం జరిగింది. అతని ప్రభుత్వం 1948 సెప్టెంబర్‌లో ముగిసింది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (9)
  1. K. Krishnaswamy Mudiraj, Pictorial Hyderabad, Vol. I (opens in a new tab), Chandrakanth Press, Hyderabad (Deccan), 1929, pp. 82, 84–86, 88, 97–101, 229–230. [Public domain]
  2. C. U. Aitchison (compiler), A Collection of Treaties, Engagements and Sanads relating to India and Neighbouring Countries, Vol. IX: Hyderabad, Mysore and Coorg (4th ed.) (opens in a new tab), Superintendent, Government Printing, India, Calcutta, 1909, pp. 18. [Public domain]
  3. Khan, Gulam Ahmad, Census of India 1931 vol.23 H.E.H. the Nizamʼs dominions (Hyderabad State); pt.1- Report (opens in a new tab), 1933, frontispiece, 216–217, 222. [Public domain]
  4. H.H. the Nizam's Government, Report on the Administration of H.H. the Nizam's Dominions for the Year 1322 Fasli (1912-13) (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad, 1915, pp. 49. [Public domain]
  5. H.E.H. the Nizam's Government, Report on the Administration of H.E.H. the Nizam's Dominions for the Year 6th October 1924 to 5th October 1925 (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad, 1926, i, vii. [Public domain]
  6. H.E.H. the Nizam's Government, Report on the Administration of H.E.H. the Nizam's Dominions for the Year 1342 Fasli (1932-33) (opens in a new tab), Government Central Press, Hyderabad, 1935, x. [Public domain]
  7. Government of Hyderabad, Report on the Administration of Hyderabad State, September 1948 - March 1950 (opens in a new tab), Government of Hyderabad, 1950, Introductory, 3–4. Public domain in India; paraphrased. [Public domain in India]
  8. Sarojini Regani, Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh (opens in a new tab), Ministry of Cultural Affairs, Government of Andhra Pradesh, Hyderabad, 1956, pp. 232–234. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  9. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: