తెలుగు చరిత్రTelugu History

కె. వి. రంగారెడ్డి

కొండా వెంకట రంగారెడ్డి హైదరాబాద్ సమీపంలోని చేవెళ్ల తాలూకాకు చెందిన తెలంగాణ నాయకుడు. 1922లో ఆంధ్ర జనసంఘం మొదటి సమావేశానికి అధ్యక్షత వహించారు. 1952 నుంచి హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో మంత్రిగా పనిచేశారు. 1956 పెద్దమనుషుల ఒప్పందంపై సంతకం చేశారు. డి. సంజీవయ్య ప్రభుత్వంలో ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. 1969లో ప్రత్యేక తెలంగాణ కోసం విద్యార్థుల డిమాండ్‌ను బలపరిచారు. రంగారెడ్డి జిల్లాకు ఆయన పేరే పెట్టారు.

కొండా వెంకట రంగారెడ్డి, అందరూ కె. వి. రంగారెడ్డి అని పిలిచే ఈ తెలంగాణ నాయకుడి ప్రజాజీవితం 1920ల తెలుగు మేలుకొలుపు నుంచి 1969 తెలంగాణ ఉద్యమం వరకు సాగింది.12 హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో మంత్రిగా, 1960 నుంచి 1962 వరకు ఉప ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేశారు.34 హైదరాబాద్ చుట్టూ ఉన్న రంగారెడ్డి జిల్లాకు ఆయన పేరే పెట్టారు.5

ఆయన ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడని, చేవెళ్ల తాలూకాలోని పెదమంగళారం ఆయన స్వగ్రామమని రంగారెడ్డి జిల్లా జనగణన హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.5 ఆయన తర్వాతి జీవితంలో ఎక్కువ భాగం జి. వెంకటరామారావు తెలుగు చరిత్ర గ్రంథం తెలంగాణ చరిత్ర (2014)లో ఉంది.6

ఆంధ్ర జనసంఘం, ఆంధ్ర మహాసభ

1921 నవంబర్‌లో హైదరాబాద్‌లోని తెలుగు సభ్యులు ఆంధ్ర జనసంఘాన్ని స్థాపించారు. ఆ కథ సంస్కరణ, స్వాతంత్ర్య, ప్రజా ఉద్యమాలు పేజీలో ఉంది.7 1922 ఫిబ్రవరి 14న జరిగిన దాని మొదటి సమావేశానికి కొండా వెంకట రంగారెడ్డి అధ్యక్షత వహించారు.1 ఆ సమావేశంలోనే మాడపాటి హనుమంతరావును కార్యదర్శిగా ఎన్నుకున్నారు.1

1941 వరకు ఆంధ్ర మహాసభను మితవాదులు నడిపారని, వారిలో బి. రామకృష్ణారావు, కె. వి. రంగారెడ్డి, ఎం. నరసింగరావు ఉన్నారని సరోజినీ రేగాని రాశారు.8 1947లో హైదరాబాద్ స్టేట్ కాంగ్రెస్ వర్గాలుగా చీలింది. వాటిలో ఒక వర్గానికి బి. రామకృష్ణారావు, కె. వి. రంగారెడ్డి, చెన్నారెడ్డి మొదలైనవారు నాయకులని రేగాని పేర్కొన్నారు.9

హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో మంత్రి, 1952–1956

1952 ఎన్నికల తర్వాత బూర్గుల రామకృష్ణారావు మంత్రివర్గం ఏర్పాటు చేశారు. రంగారెడ్డి అందులో కేబినెట్ మంత్రిగా చేరారు.10 రెవెన్యూ శాఖ మొత్తం తనకే కావాలని ఆయన పట్టుబట్టారని వెంకటరామారావు రాశారు.11 మొదట ఎక్సైజ్‌తో సహా రెవెన్యూలో కొంత భాగం ఇచ్చారు.11 వెంకటరామారావు ప్రచురించిన శాఖల జాబితా ఆయనను ఎక్సైజ్, అటవీ, కస్టమ్స్, రెవెన్యూ శాఖల మంత్రిగా చూపిస్తుంది.3

మర్రి చెన్నారెడ్డి ఒత్తిడితో రంగారెడ్డి కూడా ముఖ్యమంత్రికి వ్యతిరేకంగా మారారని వెంకటరామారావు రాశారు.12 మంత్రిగా ఉంటూనే ఆరు నెలల పాటు రాష్ట్ర కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడిగా కూడా పనిచేశారు.10

ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్రం కోరినవారికి ఆయనే నాయకుడని వెంకటరామారావు అంటారు.13 తెలంగాణ, ఆంధ్ర విలీనంపై 1955 నవంబర్‌లో కర్నూలులో జరిగిన సమావేశానికి ఆయన వెళ్లలేదు.14 రంగారెడ్డి ఆరోగ్యం బాగాలేదని జె. వి. నరసింగరావు ఆంధ్ర ముఖ్యమంత్రికి తంతి పంపారు.14 అయినా 1956 ఫిబ్రవరి 20న పెద్దమనుషుల ఒప్పందంపై సంతకం చేసిన నలుగురు హైదరాబాద్ నాయకుల్లో ఆయన ఒకరు.15

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో మంత్రి, ఉప ముఖ్యమంత్రి, 1956–1962

1956లో తెలంగాణ రెడ్లకు నాయకుడు రంగారెడ్డి అని వెంకటరామారావు రాశారు.6 ఆంధ్రప్రదేశ్ మొదటి ముఖ్యమంత్రిని కాంగ్రెస్ ఎన్నుకుంటున్నప్పుడు ఆయన తన అనుచరులను తటస్థంగా ఉండమన్నారు.613 అనారోగ్యం వల్ల ఆ సమావేశానికి హాజరు కాలేదు.613 ఆ తర్వాత నీలం సంజీవరెడ్డి ప్రభుత్వంలో తెలంగాణ మంత్రుల్లో ఒకరయ్యారు.13

1956 నవంబర్ నాటి రాష్ట్ర తెలుగు పత్రిక మొదటి మంత్రిమండలిలో ఆయనను రెవెన్యూ మంత్రిగా చూపిస్తుంది.16 1958 ఆగస్టులో ఆయన హోం శాఖ — అంటే పోలీసు, మద్యనిషేధం — మంత్రి.17 1960 జనవరిలో డి. సంజీవయ్య ముఖ్యమంత్రి అయి రంగారెడ్డిని ఉప ముఖ్యమంత్రిగా చేశారు.4 1962 ఎన్నికల్లో ఉప ముఖ్యమంత్రిగా ఉంటూనే రంగారెడ్డి ఓడిపోయారని వెంకటరామారావు రాశారు.18

1969 ఉద్యమం

1969లో తెలంగాణ ఉద్యమం చెలరేగినప్పుడు రంగారెడ్డి విద్యార్థుల పక్షాన నిలిచారు.2 ప్రత్యేక రాష్ట్రం లేకుండా తెలంగాణకు జరిగిన అన్యాయాలను సరిదిద్దలేమని మాజీ ఉప ముఖ్యమంత్రి ప్రకటించారని పి. రఘునాథరావు రాశారు.2 1969 ఏప్రిల్‌లో ప్రధానమంత్రిని కలిసిన రాష్ట్ర నాయకుల్లో ఆయన ఉన్నారు.19 పూర్తి కథ తెలంగాణ, జై ఆంధ్ర ఉద్యమాలు పేజీలో ఉంది.2

ఆయన పేరున జిల్లా

హైదరాబాద్ జిల్లా గ్రామీణ ప్రాంతాల నుంచి 1978 ఆగస్టు 15న రంగారెడ్డి జిల్లా ఏర్పడింది.20 ఆ జిల్లాకు కె. వి. రంగారెడ్డి పేరు పెట్టారని దాని జనగణన హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.5 రాష్ట్రంలో అత్యున్నత పదవులు అందుకున్న రాజకీయ నాయకుల్లో “దివంగత” కె. వి. రంగారెడ్డి పేరును 2001 హైదరాబాద్ జిల్లా జనగణన హ్యాండ్‌బుక్ పేర్కొంటుంది.21

Footnotes

  1. Sarojini Regani, Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh (1956), p. 178 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  2. P. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (Telugu, revised edition 1997), p. 282 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  3. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 285 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  4. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 307 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  5. Jaya Rao, District Census Handbook, Rangareddi District (1987), PDF p. 24 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  6. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 301 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  7. Sarojini Regani, Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh (1956), pp. 177–178 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  8. Regani, Highlights (1956), p. 181 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  9. Regani, Highlights (1956), p. 199 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  10. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 263 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  11. G. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 260 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  12. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 261 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  13. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 302 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  14. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 279 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  15. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 294 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  16. Andhra Pradesh (Telugu monthly of the Andhra Pradesh Information and Public Relations Department), Vol. 1, No. 1 (November–December 1956), p. 77 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  17. Andhra Pradesh Legislative Assembly Debates, Vol. XVII, No. 1 (11 August 1958), “Personnel of the Government of Andhra Pradesh”, p. i (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  18. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 309 (in Telugu) (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  19. Lok Sabha Debates, 25 July 1969, written answer to Starred Question 128, cols. 33–34 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  20. S. S. Jaya Rao, Census of India 1981, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Rangareddi District (1987), PDF p. 20 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  21. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Hyderabad District (2006), p. 25 (PDF p. 54) (censusindia.gov.in (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (8)
  1. Sarojini Regani, Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh (opens in a new tab), Ministry of Cultural Affairs, Government of Andhra Pradesh, Hyderabad, 1956, pp. 177–178, 181, 199. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  2. G. Venkataramarao; C. Narayana Reddy (chief ed.) and J. Chennayya (ed.), Telangana Charitra (తెలంగాణ చరిత్ర) (opens in a new tab), Andhra Saraswata Parishat, Hyderabad, 2014, pp. 260–261, 263, 279, 285, 294, 301–302, 307, 309. Cite-only; paraphrased. In Telugu. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  3. Information and Public Relations Department, Government of Andhra Pradesh, ఆంధ్రప్రదేశ్ (Andhra Pradesh), Vol. 1, No. 1, November-December 1956 (opens in a new tab), Information and Public Relations Department, Andhra Pradesh (printed at Ajanta Printers), 1956, pp. 77. [Public domain in India]
  4. Andhra Pradesh Legislative Assembly, Andhra Pradesh Legislative Assembly Debates, Official Report, Vol. XVII, No. 1: 11th August 1958 (opens in a new tab), Government of Andhra Pradesh, 1958, i. [Public domain in India]
  5. P. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (ఆధునిక ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర), Telugu version of History of Modern Andhra Pradesh (opens in a new tab), Sterling Publishers, New Delhi, 1997, pp. 282. Cite-only; paraphrased. In Telugu. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  6. Lok Sabha, Written answers on the Telangana agitation and talks with its leaders (Lok Sabha debates, 25 July 1969) (opens in a new tab), Lok Sabha Secretariat, 1969, cols. 33–34. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  7. S. S. Jaya Rao (Census of India 1981), Census of India 1981, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Rangareddi District (opens in a new tab), Director of Census Operations, Andhra Pradesh, 1987, PDF pp. 20, 24. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  8. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Hyderabad District (Parts A and B) (opens in a new tab), Census of India, 2006, pp. 25. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: