తెలుగు చరిత్రTelugu History

దళితుల చరిత్ర: మాలలు, మాదిగలు, ఆది ఆంధ్ర ఉద్యమం

1860ల నుంచి 1950ల వరకు తెలుగు నేలలోని మాల, మాదిగ తదితర దళిత సముదాయాల చరిత్ర: గ్రామాల పనిలో, భూమిలో వారి స్థానం, క్రైస్తవ సామూహిక మత మార్పిడులు, 1893 తర్వాత తెరిచిన ప్రత్యేక బడులు, గౌరవప్రదమైన పేరు కోసం ఆది ఆంధ్ర, ఆది హిందూ ఉద్యమాలు చేసిన పోరాటం, బావులు, వీధులు, గుడులను తెరిచిన చట్టాలు, తెలుగులో తొలి దళిత రచయితలు.

Faded old photograph of a broad sandy river bed between bushy banks, with water in the distance and two or three people standing on the sand.
Faded old photograph of a broad sandy river bed between bushy banks, with water in the distance and two or three people standing on the sand. · David Downie, The Lone Star: The History of the Telugu Mission of the American Baptist Missionary Union, Philadelphia, 1893 (opens in a new tab) · Public domain

తెలుగు నేలలో అతిపెద్ద దళిత సముదాయాలు మాలలు, మాదిగలు.12 గ్రామాల్లో అత్యంత కష్టమైన పనుల్లో చాలా వారే చేసేవారు.34 అయినా వారిని ఊరికి బయట ఉంచారు, ఉమ్మడి బావులకు, గుడులకు దూరంగా పెట్టారు.34 1860ల నుంచి 1950ల వరకు వారు కొత్త మతాల వైపు, బడుల వైపు ఎలా మళ్లారో, ఎలా సంఘటితమయ్యారో, గౌరవప్రదమైన పేరును, చట్టంలో సమాన హక్కులను ఎలా సాధించారో ఈ పేజీ చెబుతుంది.567

పేర్లు, ఆధారాల గురించి. అధికారులు ఈ సముదాయాలకు ఎన్నో పేర్లు పెట్టారు: పంచములు (“ఐదో వర్గం”), “అణగారిన వర్గాలు” (depressed classes), “హరిజనులు”, “షెడ్యూల్డ్ కులాలు”.837 ఈ సముదాయాలు తమ పేర్లను తామే ఎంచుకున్నాయి. మొదట ఆది ఆంధ్ర, ఆది హిందూ (“ఆంధ్రదేశపు తొలి ప్రజలు”, “తొలి హిందువులు”), తర్వాత దళిత.39 రికార్డుల్లో ఎక్కువ భాగం జనాభా లెక్కల అధికారులు, విద్యాశాఖ అధికారులు, మిషనరీలు రాశారు. వారు తరచూ జాలితోనో, చిన్నచూపుతోనో రాశారు.310 ఈ పేజీ వారి వాస్తవాలను, అంకెలను మాత్రమే తీసుకుంటుంది, వారి తీర్పులను కాదు. ఈ సముదాయాల పాత చరిత్ర కోసం సమాజం, సముదాయాలు పేజీ చూడండి.

గ్రామంలో

తెలుగు దేశంలోని అతిపెద్ద సముదాయాల్లో మాలలు, మాదిగలు ఉన్నారు. 1921లో మద్రాసు జనాభా లెక్కలు ప్రెసిడెన్సీలో 14,93,129 మంది మాలలను, 7,37,427 మంది మాదిగలను లెక్కించాయి.1 నిజాం పాలనలోని హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో 1931 జనాభా లెక్కలు “అణగారిన వర్గాల” ప్రజలను 24,73,230 మందిగా లెక్కించాయి. రాష్ట్ర ప్రజల్లో ప్రతి వందమందిలో పదిహేడు మంది వీరే.3

ఒక్కో సముదాయానికి సొంత వృత్తి, సొంత పెద్దలు ఉండేవారు. 1931 హైదరాబాద్ జనాభా లెక్కల నివేదిక మాలలను గ్రామ సేవకులుగా, పొలం కూలీలుగా, మాదిగలను తోలు పని చేసేవారిగా వర్ణించింది.2 ఒక్కో సముదాయానికి సొంత పెద్దమనిషి, సొంత పూజారులు ఉండేవారు.2 రెండు సముదాయాలూ ప్రధాన గ్రామానికి దూరంగా ఉన్న గూడేల్లో నివసించేవి.11

నీటికి కూడా వారిని దూరంగా ఉంచారు. చాలా గ్రామాల్లో ఇతర కులాల బావులు, చెరువులు వారు వాడకూడదు.3 ఒకే చెరువు అయితే తూము దగ్గర మాత్రమే నీళ్లు తీసుకోవాలి. ఊరు వాగు నీళ్లు వాడుకుంటే, వారు చాలా దిగువన నీళ్లు తెచ్చుకోవాలి.3 వారు హిందూ దేవుళ్లనే కొలిచినా, హిందూ ఆచారాలనే పాటించినా, గుడుల్లోకి రానివ్వలేదని అదే నివేదిక పేర్కొంది.4

భూమి, శ్రమ

చాలామంది మాలలకు, మాదిగలకు సొంత భూమి లేదు. కొందరు కులహిందువుల భూమిని కౌలుకు సాగు చేసేవారు. వారిని ఎప్పుడైనా వెళ్లగొట్టవచ్చు. మరికొందరు ధాన్యం కూలికి పొలం పని చేసేవారు.2 పని దొరకని కాలంలో కుటుంబాలకు కుటుంబాలే ఏ షరతులకైనా పెద్ద భూస్వాముల దగ్గర కట్టుబడి పనిచేసేవి.4 పెళ్లిళ్లకు, ఇతర అవసరాలకు భూస్వామి అప్పు ఇచ్చేవాడు. దాంతో ఆ కుటుంబం తరతరాలుగా అతని దగ్గరే పని చేయాల్సి వచ్చేది.4

ఊరంతటికీ చేసే సేవకు బదులుగా కొన్ని కుటుంబాలకు “సేవా మాన్యం”గా చిన్న చిన్న భూములు ఉండేవి.4 1931 నాటికి పెరిగిన కుటుంబాలకు అవి ఏ మాత్రం సరిపోలేదు.4 వారిని ఆదుకోవడానికి ప్రభుత్వం గానీ, ఏ ప్రజా సంస్థ గానీ గట్టి ప్రయత్నం చేయలేదని జనాభా లెక్కల రచయితే ఒప్పుకున్నాడు.4 రాష్ట్రమంతటా వారి కోసం పదకొండు సహకార సంఘాలే ఏర్పడ్డాయి.4 వాటిలో చెప్పులు కుట్టేవారి, తోలు పదును చేసేవారి, బుట్టలు అల్లేవారి సంఘాలు ఉన్నాయి.4

క్రైస్తవ సామూహిక ఉద్యమాలు

1860ల నుంచి మాలలు, మాదిగలు పెద్ద సంఖ్యలో క్రైస్తవ సంఘాల్లో చేరారు. చరిత్రకారుడు వై. చిన్నారావు ప్రకారం, చర్చి మిషనరీ సొసైటీ ప్రాంతంలో ఈ ఉద్యమం 1859లో బాప్టిజం తీసుకున్న పోగులు వెంకయ్య అనే మాల పెద్దతో మొదలైంది.512 వెంకయ్య స్వయంగా తన సముదాయంలో ఏడు వందల మందికి పైగా బాప్టిజం తీసుకునేలా చేశాడని అంటారు.12

దక్షిణాన అమెరికన్ బాప్టిస్టులు ఒంగోలు కేంద్రంగా పనిచేశారు. ఒంగోలుకు సుమారు నలభై మైళ్ల పడమట ఉన్న గ్రామానికి (మిషన్ చరిత్ర దీన్ని Tullakondapaud అని రాసింది) చెందిన ఎర్రగుంట్ల పేరయ్య వారి మొదటి మాదిగ అనుచరుడు. ఆయన 1866లో బాప్టిజం తీసుకున్నాడు.1314 1876–1878 పెద్ద కరువు కాలంలో వేలాది మంది బాప్టిజం కోరారు.15 1878 జూలై 3న ఒంగోలు దగ్గర గుండ్లకమ్మ నదిలో మిషనరీలు ఒక్క రోజునే 2,222 మందికి బాప్టిజం ఇచ్చారు.15 తర్వాత చేరినవారు కూడా దాదాపు అందరూ మాదిగలేనని ఆ మిషన్ చరిత్రకారుడు 1893లో రాశాడు.16

ఈ మార్పు చిన్నది కాదు. 1912 నాటికి బాప్టిస్టు మిషన్‌లో 61,687 మంది సభ్యులు ఉన్నారని, వారిలో దాదాపు అందరూ ఒకప్పటి మాదిగలేనని చిన్నారావు నమోదు చేశారు.12 1931 నాటికి పశ్చిమ గోదావరిలో దళితుల్లో సుమారు ఐదుగురిలో ఒకరు, కృష్ణాలో ముగ్గురిలో ఒకరు, గుంటూరులో సగానికి పైగా క్రైస్తవులయ్యారన్న అంచనాలను కూడా ఆయన ఇస్తారు.12 1921 మద్రాసు జనాభా లెక్కలు కూడా ఇదే గమనించాయి. క్రైస్తవుల సంఖ్య పెరిగిన గుంటూరు, కర్నూలులో మాలలు, కృష్ణా, గుంటూరులో మాదిగలు తక్కువగా నమోదయ్యారని అవి గుర్తించాయి.1

బడులు

బడులు నెమ్మదిగా వచ్చాయి. మద్రాసు ప్రభుత్వం ఈ సముదాయాలకు ప్రత్యేక సాయం 1892–93లోనే మొదలుపెట్టింది.17 1893 ఫిబ్రవరి 1 నాటి ఒక ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు దళితులు ఎక్కువగా ఉండే పెద్ద గ్రామాలన్నిటిలో, పట్టణ శివార్లలో బడులు తెరవాలని స్థానిక బోర్డులను ఆదేశించింది.8 బడి భవనాలకు ఉచితంగా స్థలం, ప్రతి దళిత విద్యార్థికి ఎక్కువ గ్రాంటు, పనిచేసే వారి కోసం రాత్రి బడులు, ఉపకార వేతనాలు ఆ ఉత్తర్వు ఇచ్చింది.8 మిషనరీలు దీన్ని దళితుల చదువుకు “మాగ్నా కార్టా” అన్నారు.8

సంఖ్యలు వేగంగా పెరిగాయి. ఐదేళ్లలో ప్రత్యేక బడులు సుమారు 1,400 నుంచి 2,500కు, వాటిలోని విద్యార్థులు 23,000 నుంచి 41,000కు పెరిగారు.17 1893–94లో ఒక్క కృష్ణా జిల్లాలోనే ఇలాంటి బడులు 419 ఉండేవి.18 (బడులు, కళాశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాలు పేజీ కూడా చూడండి.) అయితే ఈ పని దాదాపంతా మిషనరీలు, ప్రభుత్వమే చేశారని 1907 నివేదిక చెప్పింది. కొందరు గ్రామాధికారులు, పెద్ద భూస్వాములు ఈ బడులను అడ్డుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారని ఇన్‌స్పెక్టర్లు, మిషనరీలు ఫిర్యాదు చేశారు.10

ఆది ఆంధ్ర ఉద్యమం

20వ శతాబ్దం మొదట్లో చదువుకున్న దళితులు తమ గొంతు తామే వినిపించడం మొదలుపెట్టారు. 1917లో ఆది ఆంధ్ర మహాసభ ఏర్పడింది.6 హైదరాబాద్‌కు చెందిన భాగ్యరెడ్డి వర్మ దాని మొదటి అధ్యక్షుడు. దళితులు ఈ దేశపు తొలి ప్రజల వారసులని ఆయన బోధించాడు.619 1917 నుంచి ఆయన నాయకత్వంలో ఈ ఉద్యమం వరుసగా సభలు, బహిరంగ సమావేశాలు జరిపిందని కె. పురుషోత్తం రాశారు.20

మొదటి కోరిక గౌరవప్రదమైన పేరు. “అణగారిన వర్గాలు” తమ సమాన హక్కుల కోసం గొంతెత్తుతున్నాయని, కొందరు తమను ఆది ఆంధ్రులని పిలవాలని కోరుతున్నారని 1921 మద్రాసు జనాభా లెక్కలు పేర్కొన్నాయి.1 1922లో శాసన మండలి సిఫార్సుతో మద్రాసు ప్రభుత్వం తన రికార్డుల నుంచి పంచమ, పరయ అనే మాటలను తొలగించింది. తెలుగువారికి వాటి బదులు ఆది ఆంధ్ర అనే పేరు వాడింది.3 జిల్లాల్లో సభలు జరిగాయి. నెల్లూరు జిల్లా ఐదో ఆది ఆంధ్ర సభ 1925 డిసెంబర్ 30న నెల్లూరులో జరిగింది. దాని తీర్మానాల గురించి మద్రాసు శాసన మండలిలో ప్రశ్న అడిగారు.21 సంస్కరణ, స్వాతంత్ర్య, ప్రజా ఉద్యమాలు పేజీ కూడా చూడండి.

హైదరాబాద్ ఆది హిందువులు

హైదరాబాద్‌లో భాగ్యరెడ్డి వర్మ ఆది హిందూ సోషల్ సర్వీస్ లీగ్‌ను స్థాపించాడు.6 ఆది హిందూ అనే పేరు వాడాలని లీగ్ నిజాం ప్రభుత్వాన్ని కోరింది. 1931 జనాభా లెక్కలు ఆ పేరునే వాడాయి.3 లీగ్ సముదాయం లోపలి ఆచారాలను కూడా మార్చడానికి ప్రయత్నించింది. చిన్న ఆడపిల్లలను దేవుళ్లకు అంకితం చేసే ఆచారానికి వ్యతిరేకంగా దాని వాలంటీర్లు గ్రామాల్లో సభలు పెట్టారు. గ్రామ పంచాయితీలు ఆ ఆచారాన్ని మానుకుంటామని ఒప్పుకున్నాయి. అయినా అది పూర్తిగా పోలేదని జనాభా లెక్కల నివేదిక పేర్కొంది.2

లీగ్ తాగుడుకు వ్యతిరేకంగా కూడా పనిచేసింది. ఒక చోట దాని వాలంటీర్లు రోజూ సాయంత్రం కూలీల ముందు సాష్టాంగపడి, వారు సారాకు ఖర్చు చేసే రెండు అణాలు ఇవ్వమని వేడుకున్నారు. ఆ డబ్బును దాచి, తర్వాత బంగారంగా తిరిగి ఇచ్చారు. దాంతో ఆ కూలీలు తాగడం మానేశారు.11 అయితే సముదాయాలు ఎప్పుడూ ఏకాభిప్రాయంతో లేవు. ఎవరు ఎవరిని తాకవచ్చనే గొడవ వల్ల అరుంధతీ మహాసభ బడుల విషయంలో లీగ్‌తో కలిసి పనిచేయడం మానేసింది.11

బావులు, వీధులు, గుడులు

1930లు, 1940లలో చట్టాలు వచ్చాయి. మద్రాసులో సి. రాజగోపాలాచారి నాయకత్వంలోని కాంగ్రెస్ మంత్రివర్గం 1938లో పౌర అశక్తతల తొలగింపు చట్టం చేసింది.7 ప్రజా వాగులు, బావులు, చెరువులు, దారులు, వాహనాలు వాడుకునే హక్కును, ప్రభుత్వ పదవులు చేపట్టే హక్కును అది దళితులకు ఇచ్చింది.7 1939లో ఒక ఆలయ ప్రవేశ చట్టం వచ్చింది.7

1947 నాటి కొత్త మద్రాసు చట్టం హిందువులందరికీ తెరిచి ఉన్న ఏ గుడిలోకైనా వెళ్లి, అందరిలాగే పూజ చేసుకునే హక్కును దళితులకు ఇచ్చింది.22 1947 నాటి మరో చట్టం హోటళ్లు, దుకాణాలు, చాకలి దుకాణాలు, క్షౌరశాలలు వారిని తిప్పి పంపకూడదని నిషేధించింది.22 హైదరాబాద్‌లో ప్రభుత్వం 1358 ఫస్లీ (1948–49)లో హరిజన ఆలయ ప్రవేశ రెగ్యులేషన్, హరిజన (సామాజిక అశక్తతల తొలగింపు) రెగ్యులేషన్ తెచ్చింది.2324

రచయితలు, పత్రికలు

1930ల నుంచి దళితులు తమ కథను తామే రాశారు. భాగ్యరెడ్డి వర్మ రాసిన వెట్టి మాదిగ (1932) తెలుగులో మొదటి దళిత కథ అని పురుషోత్తం అంటారు.25 మాదిగలు గ్రామాల్లో చేయాల్సి వచ్చిన జీతం లేని బలవంతపు పని వెట్టిని అది చిత్రిస్తుంది.20 1935లో గొట్టుముక్కల మంగాయమ్మ అనే దళిత మహిళ తన కథ అయ్యోపాపం ప్రచురించారు.20

కవి గుర్రం జాషువా తన కవితల్లో, ముఖ్యంగా గబ్బిలం (1941)లో, “పంచమ కులం” అనే భావననే ప్రశ్నించాడు.19 ఆది ఆంధ్ర ఉద్యమానికి చెందిన మరికొందరు రచయితలను సత్యనారాయణ ఇలా పేర్కొంటారు:192627

  • కవి, వక్త కుసుమ ధర్మన్న (1896–1948), జయభేరి అనే వారపత్రిక ప్రారంభించారు
  • ఉపాధ్యాయుడు జాల రంగస్వామి, అంటరానివారెవరు? (1930) రాశారు
  • ఆయన భార్య జాల మంగమ్మ, ఆమె రాసిన రైతుపిల్లను సత్యనారాయణ తెలుగులో మొదటి దళిత నవల అంటారు
  • బోయి భీమన్న (జననం 1911), ఆయన కవితల్లో పాలేరు (1940) ఉంది192627

మాలలు, మాదిగలు ఐక్యంగా ఉండాలని బోయి భీమన్న పిలుపునిచ్చారు.20 జాల మంగమ్మ 1928–31 మధ్య దళిత బాలికల కోసం హాస్టళ్లు పెట్టారు.28 జయభేరి, ఆది ఆంధ్ర, నవజీవన వంటి ఉద్యమ పత్రికలు ఈ ఆలోచనలను ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లాయి.27

స్వాతంత్ర్యం తర్వాత

1947 తర్వాత కూడా పోరాటం కొనసాగింది. ఉమ్మడి బావిలో నీళ్లు తోడుకున్నందుకు, కూలి పెంచమన్నందుకు, ప్రభుత్వం ఇచ్చిన భూమిని సాగుచేసుకున్నందుకు 1950 నుంచి ఆంధ్ర గ్రామాల్లో దళితులపై జరిగిన దాడులను సత్యనారాయణ జాబితాగా ఇస్తారు.2930 కారంచేడు (1985), చుండూరు (1991) మారణకాండలను వాటిలో అత్యంత దారుణమైనవిగా పేర్కొంటారు.29 దళితుల వాడపై జరిగిన దాడిలో ఆరుగురు దళితులు చనిపోయిన తర్వాత 1985లో దళిత మహాసభ ఏర్పడింది.9 అప్పటికి ఆది ఆంధ్రులు తమను దళితులు అని పిలుచుకోవడం మొదలుపెట్టారని ఆయన రాస్తారు.9

ఆధారాల మధ్య భేదాలు

కొత్త పేర్లు ఎప్పుడు స్థిరపడ్డాయి? 20వ శతాబ్దం మొదటి దశాబ్దం నాటికే ఆంధ్ర దళితులు “కులబహిష్కృతులు”, “అణగారిన వర్గాలు” వంటి పేర్లను తిరస్కరించారని సత్యనారాయణ రాస్తారు.28 కానీ కొత్త పేర్లలో ఏదీ మద్రాసు నగరం, చెంగల్పట్టు జిల్లా బయట ఇంకా వాడుకలోకి రాలేదని 1921 మద్రాసు జనాభా లెక్కలు గుర్తించాయి. మిగతా చోట్ల ప్రజలు ఇంకా తమను పంచములు అనో, తమ కులం పేరుతోనో చెప్పుకున్నారు.1

భాగ్యరెడ్డి వర్మ ఎప్పుడు చనిపోయారు? సత్యనారాయణ ఆయన జీవితకాలాన్ని 1888–1939 అని ఇస్తారు.6 పురుషోత్తం 1888–1937 అని ఇస్తారు.25

ఆది హిందువులు హిందువులేనా? పత్రికల్లో జరిగిన ఒక వాదాన్ని 1931 హైదరాబాద్ జనాభా లెక్కల నివేదిక పేర్కొంటుంది. దళితులు దక్కను తొలి ప్రజలని, వారెప్పుడూ వైదిక మతంలో భాగం కాదని ఆది ద్రావిడ ఎడ్యుకేషనల్ లీగ్ వాదించింది.4 తమ దేవుళ్లు, పూజలు, ఆచారాలు కులహిందువులవే కాబట్టి తాము హిందువులమేనని మరో ఆది హిందూ వర్గం జవాబిచ్చింది.4

Footnotes

  1. Census of India, 1921, Vol. XIII: Madras, Part I, Report (1922), p. 158, the depressed classes (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  2. Census of India 1931, Vol. XXIII, Part I (1933), p. 257 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  3. Census of India 1931, Vol. XXIII: H.E.H. the Nizam’s Dominions, Part I: Report (1933), p. 255, appendix “The Depressed Classes” (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10

  4. Census of India 1931, Vol. XXIII, Part I (1933), p. 258 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12

  5. Y. Chinna Rao, “Sub-Subaltern Histories and Missionary Sources”, Kakatiya Journal of Historical Studies, Vol. I, No. 1 (2006), p. 56 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  6. A. Satyanarayana, “Articulation of Self and the Other: Emergence of the Dalit Movement in Andhra Pradesh”, Kakatiya Journal of Historical Studies, Vol. I, No. 1 (2006), p. 70 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  7. B. S. Baliga, Madras District Gazetteers: Madurai (1960), p. 212 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  8. Report on Public Instruction in the Madras Presidency for 1896–97 (1897), p. 127, education of Panchamas (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  9. Satyanarayana, “Articulation of Self and the Other”, KJHS I (2006), p. 77 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  10. Report on Public Instruction in the Madras Presidency for the quinquennium 1902–03 to 1906–07, Vol. I (1907), p. 54, bound in the same volume (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  11. Census of India 1931, Vol. XXIII, Part I (1933), p. 256 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  12. Chinna Rao, “Sub-Subaltern Histories”, KJHS I (2006), p. 57 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  13. David Downie, The Lone Star: The History of the Telugu Mission of the American Baptist Missionary Union (1893), p. 63 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  14. Downie, The Lone Star (1893), p. 79 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  15. Downie, The Lone Star (1893), p. 111 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  16. Downie, The Lone Star (1893), p. 130 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  17. Government of Madras, G.O. No. 58, Educational, 31 January 1898, on the report for the quinquennium 1892–93 to 1896–97, p. 11, bound in the same volume (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  18. Report on Public Instruction in the Madras Presidency for 1893–94, p. 70, table of Panchama schools by district (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  19. Satyanarayana, “Articulation of Self and the Other”, KJHS I (2006), p. 71 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  20. K. Purushotham, “From Social Reform to Dandora: A Critical Perspective of Telugu Dalit Short Stories in Historical Outline”, Kakatiya Journal of Historical Studies, Vol. XV, No. 1 (2020), p. 6 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  21. Madras Legislative Council: Questions and Answers, 4 March 1926, p. 102, question 1518 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  22. Baliga, Madurai (1960), p. 213 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  23. Report on the Administration of the Hyderabad State (1950), p. 261, list of regulations of 1358 Fasli (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  24. Report on the Administration of the Hyderabad State (1950), p. 262 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  25. K. Purushotham, “From Social Reform to Dandora: A Critical Perspective of Telugu Dalit Short Stories in Historical Outline”, Kakatiya Journal of Historical Studies, Vol. XV, No. 1 (2020), p. 1 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  26. Satyanarayana, “Articulation of Self and the Other”, KJHS I (2006), p. 72 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  27. Satyanarayana, “Articulation of Self and the Other”, KJHS I (2006), p. 73 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  28. Satyanarayana, “Articulation of Self and the Other”, KJHS I (2006), p. 74 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  29. Satyanarayana, “Articulation of Self and the Other”, KJHS I (2006), p. 75 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

  30. Satyanarayana, “Articulation of Self and the Other”, KJHS I (2006), p. 76 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

చిత్రాలు

వ్యక్తులు

గూడవల్లి రామబ్రహ్మం

గూడవల్లి రామబ్రహ్మం (1953 నాటికి మరణించారు) తెలుగు సినిమా నిర్మాత, దర్శకుడు; *ప్రజామిత్ర* పత్రికను మొదలుపెట్టారు. ఆయన సారథి ఫిలిమ్స్ ఒక బ్రాహ్మణ యువకుడు దళిత యువతిని ప్రేమించిన కథ *మాలపిల్ల* (1938), జమీందార్లు, రైతుల గురించిన *రైతుబిడ్డ* (1939) తీసింది; రెండోది నిషేధానికి గురైంది. కాంగ్రెస్ వాది అయిన ఆయన జానపద కళలను ప్రేమించారు, పల్నాటి యుద్ధాన్ని సినిమాగా తీయాలని కలలు కన్నారు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (10)
  1. Khan, Gulam Ahmad, Census of India 1931 vol.23 H.E.H. the Nizamʼs dominions (Hyderabad State); pt.1- Report (opens in a new tab), 1933, pp. 255–258. Public domain in India; paraphrased. [Public domain]
  2. G. T. Boag, Census of India, 1921, Vol. XIII: Madras, Part I, Report (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1922, pp. 158. [Public domain]
  3. Madras. Department of Public Instruction, Report on Public Instruction in the Madras Presidency for 1896-97 and for the Quinquennium 1892-93 to 1896-97 (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1897, pp. 1896–97 report, p. 127; G.O. No. 58 of 1898, p. 11; 1902–07 report, p. 54. [Public domain]
  4. David Downie, The Lone Star: The History of the Telugu Mission of the American Baptist Missionary Union (opens in a new tab), American Baptist Publication Society, Philadelphia, 1893, pp. 63, 79, 111, 130. [Public domain]
  5. A. Satyanarayana (article); S. Srinath and A. Bobbili (eds.), Kakatiya Journal of Historical Studies, Vol. I, No. 1 (May 2006), incl. A. Satyanarayana, 'Articulation of Self and the Other: Emergence of the Dalit Movement in Andhra Pradesh', pp. 70 ff. (opens in a new tab), 2006, pp. 56–57, 70–77. Cite-only; paraphrased. Articles by Y. Chinna Rao and A. Satyanarayana. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  6. K. Purushotham (article); Thallapally Manohar (ed.), Kakatiya Journal of Historical Studies, Vol. XV, No. 1 (2020), incl. K. Purushotham, 'From Social Reform to Dandora: A Critical Perspective of Telugu Dalit Short Stories in Historical Outline', pp. 1-11 (opens in a new tab), 2020, pp. 1, 6. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]
  7. Madras. Department of Public Instruction, Report on Public Instruction in the Madras Presidency for 1893-94 (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1894, pp. 70. [Public domain]
  8. Tamil Nadu Legislative Council, Adi-Andhra Conference at Nellore (opens in a new tab), 1926, pp. 102. [Public domain]
  9. B. S. Baliga, Madras District Gazetteers: Madurai (opens in a new tab), Government of Madras, 1960, pp. 212–213. Public domain in India; paraphrased. [Public domain in India]
  10. Government of Hyderabad, Report on the Administration of Hyderabad State, September 1948 - March 1950 (opens in a new tab), Government of Hyderabad, 1950, pp. 261–262. Public domain in India. [Public domain in India]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: