ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

మహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్

ఢిల్లీ సుల్తాన్ (1325–1351). రాకుమారుడు ఉలుగ్ ఖాన్‌గా ఆయన 1320ల మొదట్లో వరంగల్‌ను రెండుసార్లు ముట్టడించి, కాకతీయ రాజు ప్రతాపరుద్రుని బంధించి, నగరానికి సుల్తాన్‌పూర్ అని పేరు మార్చాడు. సుల్తాన్‌గా ఆయన 1335లో తన పర్యటన తర్వాత జరిగిన తెలుగు తిరుగుబాటు ఆయన పాలకుడి నుంచి వరంగల్‌ను తీసుకునే వరకు తెలింగాణను రాష్ట్రంగా నిలుపుకున్నాడు. ఈ పేజీ తెలుగు దేశ చరిత్రలో ఆయన పాత్రను మాత్రమే వివరిస్తుంది.

మహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ ఢిల్లీ సుల్తాన్.12 రాకుమారుడు ఉలుగ్ ఖాన్‌గా ఆయన వరంగల్‌ను పట్టుకుని, కాకతీయ రాజు ప్రతాపరుద్రుని ఢిల్లీకి పంపాడు.3 ఆయన 1325లో సుల్తాన్ అయ్యాడు. తర్వాత కన్య నాయక్ నాయకత్వంలోని హిందూ తిరుగుబాటుకు వరంగల్‌ను కోల్పోయాడు.14 ఈ పేజీ తెలుగు దేశ చరిత్రలో ఆయన పాత్రను మాత్రమే వివరిస్తుంది.

ఉలుగ్ ఖాన్, వరంగల్

మహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ ఘియాస్-ఉద్-దీన్ తుగ్లక్ పెద్ద కొడుకు.56 1320లో సింహాసనం ఎక్కినప్పుడు ఆయన తండ్రి ఆయనకు ఉలుగ్ ఖాన్ అనే బిరుదు ఇచ్చి వారసుడిగా నియమించాడు.56 ఫెరిష్తా (Ferishta) ఆయనను అలుఫ్ ఖాన్ అంటారు.6

హిజ్రీ 721 (1321; హిజ్రీ అంటే సంవత్సరాలను లెక్కించే ఇస్లామిక్ పద్ధతి)లో సుల్తాన్ ఆయనను “ఛత్రంతో, సైన్యంతో అరంగల్, తిలంగ (వరంగల్, తెలంగాణ)పైకి” పంపాడని బరనీ (Barani) చెబుతారు.7 సుల్తాన్ చనిపోయాడనే తప్పుడు వార్త శిబిరమంతా వ్యాపించినప్పుడు మొదటి ముట్టడి విఫలమైంది. పాత ప్రముఖులలో చాలా మంది పారిపోయారు.8 రాకుమారుడు దేవగిరికి వెనుదిరిగాడు.8 రాకుమారుడే స్వయంగా సింహాసనాన్ని ఆక్రమించడానికి పథకం వేసి, ఆ పుకారును వ్యాప్తి చేయించాడని ఇబ్న్ బతూతా (Ibn Battuta), ఆయనను అనుసరించి హెయిగ్ (Haig) చెబుతారు.910

కొత్త సైన్యాలతో ఆయన బీదర్‌ను తీసుకుని, వరంగల్‌కు తిరిగి వచ్చి దానిని పట్టుకున్నాడు.3 ఆయన ప్రతాపరుద్రుని, ఆయన కుటుంబాన్ని ఢిల్లీకి పంపాడు.3 “అరంగల్ పేరును సుల్తాన్‌పూర్‌గా మార్చారు, తిలంగ దేశం మొత్తం జయించబడింది” అని బరనీ చెబుతారు.3 హెయిగ్ రెండవ దండయాత్రను 1323 నాటిదిగా చెబుతారు.10

తర్వాత ఆయన ఒరిస్సాలోని జాజ్‌నగర్‌లోకి దండెత్తి నలభై ఏనుగులను తీసుకున్నాడు.1112 తన తండ్రి ఆయనను ఢిల్లీకి వెనక్కి పిలిచే వరకు ఆయన వరంగల్‌లో ఉన్నాడు.1112 దండయాత్రల కోసం తెలుగు దేశంలో ఢిల్లీ సుల్తానులు పేజీని, ప్రతాపరుద్రుడు, వరంగల్ కూడా చూడండి.

ప్రోలయ నాయకుని విలస దానశాసనం దాదాపు 1330లో జారీ అయింది.13 అందులో, ప్రతాపరుద్రునితో పోరాడి ఆయనను తీసుకెళ్లిన సుల్తాన్‌ను తురుష్కుల (తుర్కుల) ప్రభువు “అహమ్మద సురత్రాణ” అని పిలిచారు.13 ఆయన సైన్యాన్ని తొమ్మిది లక్షల గుర్రాలుగా చెప్పారు.13 ఆ దానశాసన సంపాదకులు ఈ కథనాన్ని ఉలుగ్ ఖాన్ రెండు ముట్టడుల పర్షియన్ కథనాల పక్కన ఉంచారు.14

ఢిల్లీ సుల్తాన్

హిజ్రీ 725 (1325)లో తన తండ్రి మరణంతో ఉలుగ్ ఖాన్ సుల్తాన్ అయ్యాడు.12 ఆఫ్ఘన్‌పూర్‌లో రాకుమారుడు కట్టించిన చెక్క మండపం ఆయన తండ్రిపై కూలినప్పుడు ఆయన తండ్రి చంపబడ్డాడు.12 ఇబ్న్ బతూతాను అనుసరించి, ఆ కూలడం ఉద్దేశపూర్వకంగా పథకం వేసినదని హెయిగ్ భావించారు.2

ఆయన వరంగల్‌తో సహా దూరపు రాష్ట్రాలను పూర్తిగా తన పాలనలోకి తెచ్చాడని ఫెరిష్తా చెబుతారు.15 అవి “ఢిల్లీ పరిసరాలలోని గ్రామాల లాగానే సమర్థంగా సామ్రాజ్యంలో విలీనమయ్యాయి”.15 వరంగల్‌ను, ద్వారసముద్రాన్ని తిరిగి విధేయతలోకి తెచ్చిన ఒక దండయాత్రను ఎస్. కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ (S. Krishnaswami Aiyangar) దాదాపు 1327–28 నాటిదిగా చెబుతారు.16

విలస దానశాసన సంపాదకుల ప్రకారం, ఆయన ఇంకా రాకుమారుడిగా ఉండగా, 1324లో ఆయన అధికారి సాలార్ ఉల్వీ రాజమహేంద్రవరం పెద్ద మసీదును కట్టించాడు.17 సుల్తాన్‌పూర్‌లో ముద్రించిన ఆయన పాలన కాలపు నాణేలు 1884 నాటి బ్రిటిష్ మ్యూజియం జాబితాలో ఉన్నాయి.1 ఆ జాబితా ఆ టంకశాలను వరంగల్‌గా గుర్తిస్తుంది.1

1335లో ఆయన దౌలతాబాద్, బీదర్, వరంగల్ మార్గంలో మదురై (అప్పుడు మదురా) తిరుగుబాటు పాలకుడిపై దక్షిణానికి దండెత్తాడు. వరంగల్‌లో ఆయన కలరాను చూశాడని, స్వయంగా దాని బారిన పడ్డాడని బరనీ చెబుతారు.1819 ఆయన “నాయిబ్-వజీర్ మాలిక్ కబూల్‌ను తిలంగ పాలకుడిగా నియమించి, స్వయంగా వీలైనంత వేగంగా ఇంటికి తిరిగి వెళ్లాడు”.1819

ఇబ్న్ బతూతా ఆ ప్రదేశాన్ని “తిలంగ రాజధాని” బద్రకోట్ అంటారు.20 నాయకత్వంలో వదిలిన అధికారి ఇమాద్-ఉల్-ముల్క్ అని ఫెరిష్తా చెబుతారు.21 కొద్ది కాలానికే కన్య నాయక్ నాయకత్వంలోని హిందూ తిరుగుబాటు మాలిక్ మక్బూల్‌ను వరంగల్ నుంచి తరిమేసిందని, “ఆ విధంగా అది పూర్తిగా చేజారిపోయిందని” బరనీ చెబుతారు.4 ఫెరిష్తా ఆ నష్టాన్ని హిజ్రీ 744 (1343–44) నాటిదిగా చెబుతారు.22 మాలిక్ మక్బూల్ (ఖాన్-ఇ-జహాన్), ముసునూరి కాపయ నాయకుడు చూడండి.

ఆధారాలు, విభేదాలు

  • వరంగల్ మొదటి ముట్టడి. దుష్ట ఇష్టుల వల్ల, తప్పుడు పుకారు వల్ల తిరుగుబాటు (బరనీ), లేదా సింహాసనం కోసం రాకుమారుని సొంత ప్రయత్నం వల్ల (ఇబ్న్ బతూతా, హెయిగ్).8910
  • వరంగల్ స్వాధీనం. 1321 (దండయాత్రకు బరనీ ఇచ్చిన సంవత్సరం), 1322లో వెనుదిరిగిన తర్వాత (ఫెరిష్తా), లేదా 1323 (హెయిగ్).72310
  • వరంగల్ నష్టం. 1335 తర్వాత (బరనీ సంఘటనల క్రమం) లేదా 1343–44 (ఫెరిష్తా).422

Footnotes

  1. Stanley Lane-Poole, The Coins of the Sultans of Dehli in the British Museum (1884), p. xv and note (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  2. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 134 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  3. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 233, Barani (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  4. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 245, Barani (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  5. Wolseley Haig (ed.), The Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 127 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. Muhammad Qasim Ferishta, tr. John Briggs, History of the Rise of the Mahomedan Power in India, Vol. I (1829), p. 402 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  7. H. M. Elliot and John Dowson, The History of India as Told by Its Own Historians, Vol. III (1871), p. 231, Barani (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 232, Barani (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  9. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 609, Ibn Batuta (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  10. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), pp. 130–131 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  11. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 234, Barani (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  12. Ferishta, tr. Briggs, Vol. I (1829), pp. 405–406 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  13. N. Venkataramanayya and M. Somasekhara Sarma, “Vilasa Grant of Prolaya-nayaka”, Epigraphia Indica XXXII (1957–58), p. 241 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  14. Venkataramanayya and Somasekhara Sarma, “Vilasa Grant” (1957–58), p. 244 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

  15. Ferishta, tr. Briggs, Vol. I (1829), p. 413 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  16. S. Krishnaswami Aiyangar, South India and her Muhammadan Invaders (1921), p. 136 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  17. Venkataramanayya and Somasekhara Sarma, “Vilasa Grant” (1957–58), pp. 252–253 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

  18. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), pp. 243–244, Barani (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  19. Haig, Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 149 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  20. Elliot and Dowson, Vol. III (1871), p. 619, Ibn Batuta (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  21. Ferishta, tr. Briggs, Vol. I (1829), p. 423 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  22. Ferishta, tr. Briggs, Vol. I (1829), p. 427 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  23. Ferishta, tr. Briggs, Vol. I (1829), p. 404 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

తెలుగు దేశంలో ఢిల్లీ సుల్తానులు

సుమారు క్రీ.శ. 1303–1344

ఢిల్లీకి చెందిన ఖిల్జీ, తుగ్లక్ సుల్తానులు 1303 నుండి 1323 మధ్య కాకతీయ రాజధాని వరంగల్‌పైకి ఐదు సైన్యాలను పంపారు. 1309–10లో మాలిక్ కాఫూర్ ముట్టడి, 1318లో ఖుస్రూ ఖాన్ ముట్టడి కప్పంతో ముగిశాయి. తర్వాతి ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ అయిన ఉలుగ్ ఖాన్ రెండవ ప్రయత్నంలో నగరాన్ని తీసుకుని, ప్రతాపరుద్రుని ఢిల్లీ వైపు పంపి, వరంగల్‌కు సుల్తాన్‌పూర్ అని పేరు మార్చాడు. పది సంవత్సరాలకు కొంచెం ఎక్కువ కాలం తెలింగాణ (తిలంగ్) సుల్తానుల రాజ్యంలో ఒక రాష్ట్రంగా ఉంది. కొంతకాలం మతం మారిన తెలుగువాడు మాలిక్ మక్బూల్ దానిని పాలించాడు. తర్వాత బరనీ కన్యా నాయక్ అని పిలిచిన కాపయ నాయకుని నాయకత్వంలో జరిగిన తిరుగుబాటు ఢిల్లీ అధికారులను వెళ్లగొట్టింది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (6)
  1. H. M. Elliot and John Dowson (eds.), The History of India as Told by Its Own Historians: The Muhammadan Period, Vol. III (opens in a new tab), Trübner and Co., London, 1871, pp. 231–234, 243, 245, 609, 619. [Public domain]
  2. Muhammad Qasim Ferishta (tr. John Briggs), History of the Rise of the Mahomedan Power in India till the Year A.D. 1612, Vol. I (opens in a new tab), Longman, Rees, Orme, Brown and Green, London, 1829, pp. 402–406, 413, 423, 427. [Public domain]
  3. Wolseley Haig (ed.), The Cambridge History of India, Vol. III: Turks and Afghans (opens in a new tab), Cambridge University Press, Cambridge, 1928, pp. 127, 130–132, 134, 149–151. [Public domain]
  4. S. Krishnaswami Aiyangar, South India and her Muhammadan Invaders (opens in a new tab), Oxford University Press (Humphrey Milford), London, 1921, pp. 136. [Public domain]
  5. D. C. Sircar and B. Ch. Chhabra (eds.), Epigraphia Indica, Vol. XXXII (1957–58) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1959, pp. 241, 252–253. N. Venkataramanayya and M. Somasekhara Sarma, Vilasa grant of Prolaya-nayaka. Paraphrased. [Public domain in India]
  6. Stanley Lane-Poole, The Coins of the Sultans of Dehli in the British Museum (opens in a new tab), Trustees of the British Museum, London, 1884, xv. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: