రెండవ గొంకరాజు (వెలనాడు)

కులోత్తుంగ చోడ గొంక అని పిలిచే వెలనాటి నాయకుడు. ఎం. రామారావు ప్రకారం ఆయన దాదాపు 1132 నుంచి 1163 వరకు పాలించాడు. ఆయన ద్రాక్షారామంలోని భీమేశ్వర దేవాలయానికి బంగారు శిఖరం పెట్టించాడని, కాళహస్తి, మహేంద్ర పర్వతం మధ్య ఉన్న రాజులను పాలించాడని పిఠాపురం శాసనం చెబుతుంది. ఆయన మంత్రి 1154లో కారెంపూడిలో సురేశ్వర దేవాలయాన్ని కట్టించాడు.

ఒక్క చూపులో

రెండవ గొంకరాజు వెలనాటి నాయకుడు, మొదటి రాజేంద్ర చోడుడు, ఆయన రాణి గుండాంబికల కొడుకు. శక 1055 (1133) నాటి రెండు శాసనాలు ఆయన పాలనకు చెందినవి. ఆయన బిరుదు ఆయన చాళుక్యులకు కప్పం కట్టాడని చూపిస్తుందని హుల్ట్‌ష్ రాశారు.^1,2

ఆయన భీమనాథ దేవాలయానికి బంగారు శిఖరం పెట్టించాడని, కాళహస్తి, మహేంద్ర పర్వతం మధ్య ఉన్న రాజులందరినీ పాలించాడని పిఠాపురం శాసనం చెబుతుంది. రామారావు ఆయన పాలనను 1132 నుంచి 1163 వరకుగా చెప్పారు.^5,8,9,10

ఆయన మంత్రి కారెంపూడిలో సురేశ్వర దేవాలయాన్ని కట్టించాడని 1154 నాటి అక్కడి శాసనం నమోదు చేస్తుంది. ఏ శాసనాలు రెండవ గొంకరాజువి, ఏవి ఆయన మనవడు మూడవ గొంకరాజువి అనే విషయం వివాదాస్పదంగా ఉంది.^1,11,12

రెండవ గొంకరాజు మొదటి రాజేంద్ర చోడుడు, ఆయన రాణి గుండాంబికల కొడుకు.¹² మొదటి రాజేంద్ర చోడుడు, వెలనాటి చోడులు చూడండి.

ఆయన పాలనకు చెందిన శక 1055 (1133; శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి) నాటి రెండు శాసనాలను ఇ. హుల్ట్‌ష్ (E. Hultzsch) కనుగొన్నారు.¹ ద్రాక్షారామంలో ఉన్న ఒకటి గుండాంబిక కొడుకు, మహామండలేశ్వరుడు (గొప్ప రాష్ట్ర ప్రభువు) వెలనంటి గొంకయది.¹ నాదెండ్లలో ఉన్న మరొకటి ఆయన రాణి సబ్బాంబికది.¹

మొదటి దానిలో ఆయనకు “చాళుక్య-రాజ్య-భవన-మూల-స్తంభ”, అంటే చాళుక్య రాజ్యం అనే ఇంటి ప్రధాన స్తంభం అనే బిరుదు ఉంది.¹ ఈ బిరుదు “తన పూర్వీకుల లాగే ఆయన చాళుక్య వంశపు రెండు శాఖలలో ఒకదానికి కప్పం కట్టే సామంతుడని చూపిస్తుంది” (అంటే వారికి కప్పం చెల్లించాడు) అని హుల్ట్‌ష్ రాశారు.¹ ఆయన రాణి సబ్బాంబిక కొండకు పడమటి దేశపు నాయకుల, అంటే నాదెండ్ల కొండపడుమటి నాయకుల కూతురు.³⁴

ఆయన చెప్పుకోళ్లు

ఆయన (ద్రాక్షారామంలోని) భీమనాథ దేవాలయానికి బంగారు శిఖరం పెట్టించాడని పిఠాపురం శాసనం ఆయనకు ఘనత ఇస్తుంది.⁵ ఉత్తర ఆర్కాటు జిల్లాలోని కాళహస్తి, గంజాంలోని మహేంద్ర పర్వతం మధ్య ఉన్న రాజులందరినీ ఆయన పాలించాడని కూడా అది చెబుతుంది.⁵ దీనికి “తెలుగు దేశం మొత్తం” అని హుల్ట్‌ష్ అర్థం చేసుకున్నారు.⁵

ద్రాక్షారామంలోని ఒక శాసనం ఆయనకు ఆరు వేల మూడు వందల గ్రామాల దేశపు ప్రభువు అనే బిరుదు ఇస్తుందని హుల్ట్‌ష్ గుర్తించారు.⁶ ఆయనను “కులోత్తుంగ చోడ గొంక అని కూడా” పిలుస్తూ, కాళహస్తి నుంచి గంజాం వరకు పాలించాడనే చెప్పుకోలును Godavari District Gazetteer (గోదావరి జిల్లా గెజిటీర్) పునరావృతం చేస్తుంది.⁷

పాలన

1930లో రాసిన ఎం. రామారావు (M. Rama Rao) ఆయన పాలనను 1132 నుంచి 1163 వరకుగా చెప్పి, ఆయనను “ఆ కుటుంబంలో అత్యంత స్వతంత్రుడు, మహిమాన్వితుడు” అన్నారు. ఈ పాలనలో కొండపడుమటి నాయకులు ఆ కుటుంబానికి సామంతులు (కింది వారు) అయ్యారని ఆయన రాశారు.⁸⁹¹⁰ 1162 కంటే ముందే కాకతీయ రుద్రదేవుడు వారి నుంచి త్రిపురాంతకం ప్రాంతాన్ని తీసుకున్నాడని కూడా ఆయన రాశారు.⁸⁹¹⁰ ఆయన కథనంలో గొంక సేనాపతి కర్ణాట అశ్వికదళానికి వ్యతిరేకంగా క్రొచ్చెరువును కాపాడాడు.⁸⁹¹⁰

శక 1076 (1154) నాటి కారెంపూడి శాసనం, ఆయన మంత్రి ఈశాన-పెగ్గడ అక్కడ సురేశ్వర దేవాలయాన్ని కట్టించాడని నమోదు చేస్తుంది.¹¹ ఆ మంత్రి ఒక దీపం కోసం ఆ దేవాలయానికి మేకలను కూడా ఇచ్చాడు.¹¹

నందూరి గోవిందామాత్యుని కొడుకు కొమ్మన ఆయన మంత్రి, రాయబారి.⁹¹² కొమ్మన వంశీయుడు నందూరి గుండన్న తెలుగు కావ్యం కేయూరబాహుచరిత్రము పోషకుడు.⁹¹²

రెండవ గొంకనా లేక మూడవ గొంకనా?

ఏ శాసనాలు రెండవ గొంకకు, ఏవి ఆయన మనవడు మూడవ గొంకకు చెందినవి అనే విషయంపై వివాదం ఉంది. హుల్ట్‌ష్ శక 1060–1079 (1138–1157) నాటి శాసనాలను మూడవ గొంకకు ఆపాదించారు.¹ వాటిలో చాలా వరకు రెండవ గొంకకే చెందినవని 1917లో హెచ్. కృష్ణశాస్త్రి (H. Krishna Sastri) సూచించారు.¹² సూయెల్ (Sewell) పట్టిక రెండవ గొంకకు 1132 నుంచి 1160 వరకు తేదీలు ఇస్తుంది.³

Hultzsch, “Pithapuram Inscription of Prithvisvara” (1897), p. 38 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷
Annual Report on Epigraphy, Madras, for 1916–17 (G.O. No. 1035, Home (Education), 10 August 1917), Part II, para. 27, p. 119 (archive.org (opens in a new tab)). ↩
Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 399 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩²
Hultzsch, “Pithapuram Inscription of Prithvisvara” (1897), p. 37 (archive.org (opens in a new tab)). ↩
Hultzsch, “Pithapuram Inscription of Prithvisvara” (1897), p. 36 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³
E. Hultzsch, “Pithapuram Pillar Inscription of Prithvisvara; Saka-Samvat 1108”, Epigraphia Indica IV (1897), p. 34, note 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩
F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (1907), p. 23 (archive.org (opens in a new tab)). ↩
M. Rama Rao, “History of the Velnadu Chiefs”, Journal of the Andhra Historical Research Society V, pt. 2 (October 1930), p. 68 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³
Rama Rao, “History of the Velnadu Chiefs” (1930), p. 69 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵
Rama Rao, “History of the Velnadu Chiefs” (1930), p. 71 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³
V. Rangacharya, A Topographical List of the Inscriptions of the Madras Presidency, Vol. II (1919), p. 810, No. 522 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩²
Annual Report on Epigraphy, Madras, for 1916–17 (1917), Part II, paras. 27–28, p. 120 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

ఆయన చెప్పుకోళ్లు

పాలన

రెండవ గొంకనా లేక మూడవ గొంకనా?

Footnotes

సంబంధిత

రాజవంశాలు

వెలనాటి చోడులు

ఆధారసూచికలు