రెండవ రాజేంద్ర చోడుడు (వెలనాడు)

రెండవ రాజేంద్ర చోడుడు రెండవ గొంకరాజు, సబ్బాంబికల కొడుకు.¹ ఆయన రాగి ఫలకాలు ఆయనను చోళ రాజు రెండవ రాజరాజు సేనాపతిగా, సామంతుడిగా పేర్కొంటాయి.² 1181లో ఆయన మరణం తీరాన్ని కాకతీయులకు తెరిచిందని పి. వి. పరబ్రహ్మశాస్త్రి (P. V. Parabrahma Sastry) భావించారు.³⁴ రెండవ గొంకరాజు, వెలనాటి చోడులు చూడండి.

రాగి ఫలకాలు

ఐదు రాగి ఫలకాల సముదాయం నుంచి ఆయన బాగా తెలుసు.² 1917లో బాపట్ల తహసీల్దారు (తాలూకా ఆదాయ అధికారి) వాటిని ప్రభుత్వ శాసన పరిశోధకునికి అప్పుగా ఇచ్చారు.² వాటి ముద్రపై పైన చోళ పులి, కింద చాళుక్య వరాహంతో “శ్రీ త్రిభువనాంకుశ” అనే అక్షరాలు ఉన్నాయి.²

ఆ ఫలకాలు రాజేంద్ర చోడుని చోళ-చాళుక్య రాజు రెండవ రాజరాజు సేనాపతిగా, సామంతుడిగా పేర్కొంటాయి.² ఆయన కొలనాండు భీముడిని చంపాడని అవి చెబుతాయి. హెచ్. కృష్ణశాస్త్రి (H. Krishna Sastri) కొలనాండు కొలను కావచ్చని భావించారు.² తూర్పు సముద్రం, కాళహస్తి కొండ, మహేంద్ర పర్వతం, శ్రీశైలం సరిహద్దులుగా ఉన్న ఆంధ్ర దేశాన్ని రాజరాజు ఆయనకు ఇచ్చాడని కూడా అవి చెబుతాయి.² ఆయన దానిని “సామంత నాయకుని అన్ని చిహ్నాలతో” పొందాడు.²

కృష్ణశాస్త్రి చందవోలుగా గుర్తించిన ధనదపురిలో ఉండగా, ఆయన ఇనుంగర్రు గ్రామాన్ని ఒక బ్రాహ్మణునికి ఇచ్చాడు.¹ ఆ దానం శక 1091 (శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి)లో, రాజరాజు పాలనలో ఇరవై మూడవ సంవత్సరంలో జరిగింది.¹

పూర్వ పఠనాలు

పిఠాపురం శాసనంపై ఇ. హుల్ట్‌జ్ (E. Hultzsch) పూర్వ సంపాదకత్వం భీముడు అనే వ్యక్తిని చంపిన వెలనాటి నాయకుడిని అప్పటికే వర్ణించింది.⁵⁶ ఈ భీముడు ఒక సరస్సులోని దీవిలో ఆశ్రయం పొందాడు. హుల్ట్‌జ్ ఆ సరస్సును బహుశా కొల్లేరుగా భావించారు.⁵⁶ ఈ నాయకుడు ద్రాక్షారామంలోని భీమేశ్వర దేవాలయానికి గొప్ప దానాలు చేశాడని ఆయన గుర్తించారు.⁵⁶

అయితే హుల్ట్‌జ్ 1163–1180 నాటి శాసనాలను పృథ్వీశ్వరునికి ఇచ్చారు.⁷ ఈ రాగి ఫలకాలపై కృష్ణశాస్త్రి పఠనం వాటిని రెండవ రాజేంద్ర చోడునికి మార్చింది.¹ రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) పట్టిక ఆయనకు 1163 నుంచి 1180 వరకు తేదీలు ఇచ్చి, ఆయనను రెండవ రాజరాజ చోళుని సేనాపతి అంటుంది.⁸

రామారావు కథనం

1930లో రాసిన ఎం. రామారావు (M. Rama Rao) ఆయనను “వెల్నాడు గొప్ప నాయకులలో చివరివాడు” అన్నారు.⁹ ఈ పాలనలో కోన దేశాన్ని కలుపుకున్నారని ఆయన రాశారు.⁹ కన్నరదేవ చోడుని నాయకత్వంలో కొనిదెన తెలుగు చోడుల తిరుగుబాటును సేనాపతి జెల్లయ అణచివేశాడని కూడా ఆయన రాశారు.⁹ ఆయన అభిప్రాయంలో త్రిపురాంతకం ప్రాంతాన్ని కాకతీయ రుద్రదేవునికి కోల్పోవడంతో వెలనాటి భూముల విచ్ఛిన్నం మొదలైంది.⁹

రామారావు రెండవ రాజేంద్ర చోడుని ముగ్గురు రాణుల పేర్లు చెప్పారు. వారిలో పండాంబ, అక్కాంబిక ఉన్నారు. అక్కాంబిక కొండపడమటి కుటుంబపు రాకుమార్తె.⁹ రామారావు మూడవ గొంకరాజును రెండవ రాజేంద్ర చోడుడు, అక్కమల కొడుకుగా భావించి, ఆ ఇద్దరూ 1170 నుంచి 1181 వరకు కలిసి పాలించారని వాదించారు.¹⁰

పరబ్రహ్మశాస్త్రి కథనం

పి. వి. పరబ్రహ్మశాస్త్రి ఆయన పాలనను 1162 నుంచి 1181 వరకు అని చెప్పారు.⁴¹¹ చోళ రాజు రెండవ రాజరాజు జీవించి ఉన్నంత కాలం ఆయన ఆ రాజుకు విశ్వాసపాత్రుడని ఆయన వర్ణించారు.⁴¹¹ 1172లో రాజరాజు మరణం తర్వాత రాజేంద్ర చోడుడు చోళ పాలనను తిరస్కరించాడని ఆయన రాశారు.⁴¹¹ దర్శి నుంచి సింహాచలం వరకు మొత్తం తీర ప్రాంతానికి ఆయన తనను తాను అధిపతిగా చేసుకున్నాడు.⁴¹¹

రాజేంద్ర చోడుని సేనాపతులలో ఒకరి శాసనాన్ని కూడా పరబ్రహ్మశాస్త్రి ఉదహరించారు.¹² 1170లో కొచ్చెర్లకోట వద్ద కర్ణాట సైన్యాలతో జరిగిన యుద్ధాన్ని అది నమోదు చేస్తుంది.¹²

ఆయన అభిప్రాయంలో రాజేంద్ర చోడుడు చందవోలులో సర్వోన్నతుడిగా ఉన్నంత కాలం కాకతీయ రుద్రదేవుడు తీరంపై తన పాలనను విస్తరించలేకపోయాడు.³⁴ 1181లో రాజేంద్ర చోడుని ఊహించని మరణం, పల్నాడులోని అంతర్యుద్ధం కలిసి రుద్రదేవునికి అవకాశం ఇచ్చాయి.³⁴ కోన, పల్నాటి హైహయులు, రుద్రదేవుడు చూడండి.

Footnotes

1. Annual Report on Epigraphy, Madras, for 1916–17 (1917), Part II, para. 27, p. 120 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

2. Annual Report on Epigraphy, Madras, for 1916–17 (G.O. No. 1035, Home (Education), 10 August 1917), Part II, paras. 26–27, pp. 118–119 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

3. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 96. ↩ ↩² ↩³

4. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 98. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

5. E. Hultzsch, “Pithapuram Pillar Inscription of Prithvisvara; Saka-Samvat 1108”, Epigraphia Indica IV (1897), p. 36 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

6. Hultzsch, “Pithapuram Inscription of Prithvisvara” (1897), p. 37 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

7. Hultzsch, “Pithapuram Inscription of Prithvisvara” (1897), pp. 38–39 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

8. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 399 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩

9. M. Rama Rao, “History of the Velnadu Chiefs”, Journal of the Andhra Historical Research Society V, pt. 2 (October 1930), p. 71 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

10. Rama Rao, “History of the Velnadu Chiefs” (1930), p. 72 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

11. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 150. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

12. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 94. ↩ ↩²