ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

చందవోలు (చందోలు)

పశ్చిమ కృష్ణా డెల్టాలోని గ్రామం, రేపల్లె తాలూకాలోని పాత త్సందవోలు. ఇ. హుల్ష్ దీన్ని వెలనాటి చోడుల రాజధాని సనదవ్రోలుగా గుర్తించారు. గోర్డన్ మెకంజీ (1883) దీన్ని చాలా ప్రాచీనమైన చోటుగా వర్ణించారు. అక్కడ 1150ల నుంచి 1170ల వరకు నాటి ఆలయ శాసనాలు, బంగారం దొరికిన సంఘటనలు, విశాలమైన కట్టడాల పునాదులు ఉన్నాయి. పల్నాటి వీరుల వీరగాథలో ఇది కనిపిస్తుంది.

19వ శతాబ్దపు రికార్డులలో త్సందవోలు అని రాసిన చందవోలు కృష్ణా పశ్చిమ డెల్టాలో ఉంది. అది పూర్వం కృష్ణా (అప్పుడు కిస్ట్నా) జిల్లాలోని రేపల్లె తాలూకాలో ఉండేది.12

వెలనాటి నాయకుడు మూడవ గొంక వెలనాడులోని సనదవ్రోలులో నివసించాడని చెప్పే ద్రాక్షారామంలోని ఒక శాసనాన్ని ఇ. హుల్ష్ (E. Hultzsch) గుర్తించారు.1 ఆయన సనదవ్రోలును “వెలనాటి నాయకుల పూర్వపు రాజధానిగా, సనదవ్రోలును దగ్గరగా పోలిన పేరు గల ఈనాటి త్సందవోలు”గా గుర్తించారు.1 గోర్డన్ మెకంజీ (Gordon Mackenzie) Kistna District Manual (కృష్ణా జిల్లా మాన్యువల్) (1883) వెల్నాడును “త్సందవోలు ప్రాంతం మొత్తానికి ఒక పాత పేరు” అని పిలుస్తుంది.3 తొలి తెలుగు నివాసులు త్సందవోలు ప్రాంతాన్ని వెల్నాడు, అంటే “బయటి లేదా దిగువ భూమి” అని పిలిచారని అది చెబుతుంది.4 వెలనాటి చోడులు పేజీ చూడండి.

శాసనాలలో

వెలనాటి నాయకుడు రెండవ రాజేంద్ర చోడుడి (వెలనాడు) తన రాగి రేకులను శక 1091లో (శక అనేది సంవత్సరాలను లెక్కించే ఒక భారతీయ పద్ధతి) ధనదపురిలో జారీ చేశారు.5 హెచ్. కృష్ణ శాస్త్రి (H. Krishna Sastri) ధనదపురిని త్సందవోలుగా గుర్తించారు.5 1916 నాటి వార్షిక శాసన నివేదికలో గుర్తించిన ఒక శాసనం సనదవ్రోలులోని పాండీశ్వర ఆలయాన్ని పేర్కొంటుంది.6 దాని సేవలో ఉన్న సొక్కమ అనే నర్తకి, మూడవ గొంక భార్యలలో ఒకరైన కామిదేవికి తల్లి.6

కాకతీయుల విజయం తర్వాత గణపతిదేవుడి సేనాని జాయప కూడా ఇక్కడ ఒక శాసనం వేయించాడు.7 “వెలనాటి నాయకుల రాజధాని అయిన త్సందవోలు”లోని లింగోద్భవస్వామి ఆలయ పైకప్పులో కట్టిన ఒక స్తంభంపై హుల్ష్ దాన్ని కనుగొన్నారు.7 కాకతీయ రాజు వెలనాటి నాయకులను ఓడించాడనడానికి Godavari District Gazetteer (గోదావరి జిల్లా గెజిటీర్) ఈ శాసనాన్ని ఆధారంగా తీసుకుంది.8

19వ శతాబ్దంలో గ్రామం

మెకంజీ త్సందవోలును “చాలా చాలా ప్రాచీనమైన చోటు” అని వర్ణించారు.2 గ్రామం బయట బౌద్ధ అవశేషాలు ఉండి ఉండవచ్చిన ఒక దిబ్బ ఉండేది.2 ఆలయంలో నాలుగు శాసనాలు ఉండేవి. వాటిలో మూడింటి తేదీలు 1154, 1171, 1176.29

అక్కడ చాలా బంగారు నాణేలు దొరికాయి.9 1874లో పనివాళ్లకు “ఇటుకలంత పెద్ద” కరిగిన బంగారు ముద్దలు కనిపించాయి.9 నిధుల కోసం వెతికేవాళ్లు తవ్విన కందకాలు చాలా విశాలమైన కట్టడాల రాతి పునాదులను బయటపెట్టాయి.9

దగ్గరలో బౌద్ధ లేదా జైన రాగి విగ్రహాలు దొరికాయని రాబర్ట్ సూయెల్ (Robert Sewell) (1882) గుర్తించారు.10 ఆయన గ్రామాన్ని తీరానికి తొమ్మిది మైళ్ల దూరంలో, భట్టిప్రోలు స్తూపానికి (ధాతువుల దిబ్బకు) పద్నాలుగు మైళ్లు నైరుతిగా ఉంచారు.10

వీరగాథలో

పల్నాటి వీరుల వీరగాథను సూయెల్ సంక్షిప్తంగా చెప్పారు.11 దానిలో రాజు అలుగు భూపతి “సముద్రానికి దగ్గరగా ఉన్న” చందవోలు రాజు కూతురిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు.11 ఈ గ్రామం “ప్రాచీన హిందూ వీరగాథలలో, కావ్యాలలో పేర్కొనబడింది” అని మెకంజీ గుర్తించారు.2 కోన, పల్నాటి హైహయులు పేజీ చూడండి.

Footnotes

  1. E. Hultzsch, “Pithapuram Pillar Inscription of Prithvisvara”, Epigraphia Indica IV (1897), p. 33 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  2. Mackenzie, Kistna District Manual (1883), p. 209 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  3. Mackenzie, Kistna District Manual (1883), p. 214 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  4. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District (1883), p. 151 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  5. Annual Report on Epigraphy, Madras, for 1916–17 (G.O. No. 1035, Home (Education), 10 August 1917), Part II, para. 27, p. 120 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. Annual Report on Epigraphy, Madras, for 1915–16 (G.O. No. 99, Home (Miscellaneous), 29 August 1916), Part II, para. 49, p. 134 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  7. E. Hultzsch, “Chebrolu Inscription of Jaya”, Epigraphia Indica V (1899), p. 150, postscript (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  8. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (1907), p. 24 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  9. Mackenzie, Kistna District Manual (1883), p. 210 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  10. Robert Sewell, Lists of the Antiquarian Remains in the Presidency of Madras, Vol. I (1882), Appendix A, p. iii, note 3 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  11. Sewell, Lists of Antiquarian Remains, Vol. I (1882), Appendix A, p. v (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

చిత్రాలు

రాజవంశాలు

వెలనాటి చోడులు

సుమారు క్రీ.శ. 1076–1209

పశ్చిమ కృష్ణా డెల్టాలోని చందవోలు (Tsandavolu) దేశమైన వెలనాడు నాయకుల కుటుంబం. వారు తూర్పు చాళుక్య, చోళ రాజుల అధికారులుగా ఎదిగి, మొదటి కులోత్తుంగుని పాలన నుండి చోళ చక్రవర్తుల తరఫున వేంగి దేశాన్ని పాలించారు. వారి రికార్డులు చేబ్రోలులో 1076 నుండి 1206 వరకు ఉన్నాయి. రెండవ గొంకరాజు కాళహస్తి నుండి మహేంద్ర పర్వతం వరకు పాలన చెప్పుకున్నాడు. 1170లలో రెండవ రాజేంద్ర చోడుడు తీరంలో ప్రధాన శక్తి. కాకతీయ గణపతిదేవుడు వారిలో చివరివాడైన పృథ్వీశ్వరుని ఓడించి, 1209 నాటికి వెలనాడును కలుపుకున్నాడు.

వ్యక్తులు

మొదటి గొంకరాజు (వెలనాడు)

సుమారు క్రీ.శ. 1076–1117

వెలనాటి చోడులలో మొదటి ప్రముఖ నాయకుడు. ఆయన చోళ–చాళుక్య చక్రవర్తి మొదటి కులోత్తుంగుని అధికారిగా ఆంధ్ర దేశాన్ని, లేదా దానిలో ఒక భాగాన్ని పాలించాడు. చేబ్రోలులోని ఆయన శాసనం ఒకటి తేదీ 1076. ఎం. రామారావు ఆయన పాలనను 1076 నుంచి 1117 వరకుగా చెప్పారు. ఆయన కొడుకు చోడుడు (మొదటి రాజేంద్ర చోడుడు)ను కులోత్తుంగుడు దత్తత తీసుకుని వేంగి పాలకుడిగా చేశాడు.

మొదటి రాజేంద్ర చోడుడు (వెలనాడు)

సుమారు క్రీ.శ. 1117–1132

వెలనాటి నాయకుడు, మొదటి గొంకరాజు కొడుకు. ఇ. హుల్ట్‌జ్ ప్రకారం 1100, 1112 మధ్య చోళ-చాళుక్య చక్రవర్తి మొదటి కులోత్తుంగుడు ఆయనను తన కొడుకుగా దత్తత తీసుకుని, వేంగి దేశానికి పాలకుడిగా చేశాడు. 1118లో చోళ రాజప్రతినిధి వేంగిని వదిలినప్పుడు ఆయన పశ్చిమ చాళుక్య ఆరవ విక్రమాదిత్యుని అధిపతిగా అంగీకరించాడు. ఎం. రామారావు ఆయన పాలనను 1117 నుంచి 1132 వరకు అని చెప్పారు.

రెండవ గొంకరాజు (వెలనాడు)

సుమారు క్రీ.శ. 1132–1163

కులోత్తుంగ చోడ గొంక అని పిలిచే వెలనాటి నాయకుడు. ఎం. రామారావు ప్రకారం ఆయన దాదాపు 1132 నుంచి 1163 వరకు పాలించాడు. ఆయన ద్రాక్షారామంలోని భీమేశ్వర దేవాలయానికి బంగారు శిఖరం పెట్టించాడని, కాళహస్తి, మహేంద్ర పర్వతం మధ్య ఉన్న రాజులను పాలించాడని పిఠాపురం శాసనం చెబుతుంది. ఆయన మంత్రి 1154లో కారెంపూడిలో సురేశ్వర దేవాలయాన్ని కట్టించాడు.

రెండవ రాజేంద్ర చోడుడు (వెలనాడు)

సుమారు క్రీ.శ. 1163–1181

దాదాపు 1163 నుంచి 1181 వరకు పాలించిన వెలనాటి నాయకుడు, రెండవ గొంకరాజు కొడుకు. చందవోలులో జారీ చేసిన 1169 నాటి ఆయన రాగి ఫలకాలు ఆయనను చోళ రాజు రెండవ రాజరాజు సేనాపతి అంటాయి. ఆయన కొలను భీముడిని చంపాడని, తూర్పు సముద్రం, కాళహస్తి, మహేంద్ర పర్వతం, శ్రీశైలం మధ్య ఆంధ్ర దేశాన్ని పొందాడని అవి చెబుతాయి. 1172 తర్వాత దర్శి నుంచి సింహాచలం వరకు తీరానికి పి. వి. పరబ్రహ్మశాస్త్రి ఆయనను అధిపతిగా చేశారు. 1181లో ఆయన మరణం కాకతీయులకు దారి తెరిచింది.

పృథ్వీశ్వరుడు

సుమారు క్రీ.శ. 1186–1206

వెలనాటి చోడుల చివరి పాలకుడు, మూడవ గొంకరాజు, జయాంబికల కొడుకు. ఆయన పాలనలో పిఠాపురంలోని కుంతీ మాధవ దేవాలయానికి 1186లో ఆయన తల్లి చేసిన దానశాసనం చెక్కబడింది. కాకతీయ గణపతిదేవుడు ఆయనను కృష్ణా ప్రాంతం నుంచి తరిమాడు. దాదాపు 1203లో గణపతిదేవుని సేనాపతి దివి దీవిని తీసుకున్నాడు. ఆయన గోదావరికి ఉత్తరాన నిలదొక్కుకున్నాడు. ఆయన చివరి శాసనం 1206 నాటిది. ఆ తర్వాత కొద్ది కాలానికే ఆయన యుద్ధంలో చంపబడ్డాడు.

జాయప సేనాని

సుమారు క్రీ.శ. 1209–1253

దివి అయ్య కుటుంబానికి చెందిన కాకతీయ రాజు గణపతిదేవుని సేనాపతి, మంత్రి. గణపతి ఆయన ఇద్దరు సోదరీమణులను పెళ్లి చేసుకుని, ఆయనను గజదళానికి అధిపతిగా, వెలనాడు పాలకుడిగా చేశాడు. ఆయన 1231లో దివిలో గణపేశ్వర దేవాలయాన్ని కట్టించాడు. నృత్యంపై సంస్కృత గ్రంథం నృత్త రత్నావళి రాశాడు.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (6)
  1. F. Kielhorn (articles); E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. IV (1896–97) (opens in a new tab), Archaeological Survey of India, 1897, pp. 33. E. Hultzsch, Pithapuram inscription of Prithvisvara. [Public domain]
  2. Gordon Mackenzie, A Manual of the Kistna District in the Presidency of Madras (opens in a new tab), Government of Madras (Lawrence Asylum Press), 1883, pp. 151, 209–210, 214. [Public domain]
  3. Robert Sewell, Lists of the Antiquarian Remains in the Presidency of Madras, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1882, Appendix A, iii. [Public domain]
  4. Madras Government (Assistant Archaeological Superintendent for Epigraphy), Annual Reports on Epigraphy, Southern Circle, for 1915-16 to 1919-20 (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1920, pp. 134 (report for 1915–16); 120 (report for 1916–17). [Public domain]
  5. E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. V (1898–99) (opens in a new tab), Office of the Superintendent of Government Printing, Calcutta (scan of the 1959 Government of India Press facsimile reprint), 1899, pp. 150. [Public domain]
  6. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1907, pp. 23–24. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: