ఇందులూరి అన్నయ

ఇందులూరి కుటుంబం

ఇందులూరి మంత్రుల కుటుంబం గురించి ప్రధానంగా శివయోగసారము నుంచి తెలుస్తుంది. అది ఆ కుటుంబానికి చెందిన తర్వాతి వ్యక్తి కొలని గణపతి రాసిన తెలుగు శైవ గ్రంథం. పి. వి. పరబ్రహ్మశాస్త్రి (P. V. Parabrahma Sastry) ఒక చోట దానిని అదే కాలపు రచన అని, మరో చోట పదిహేనవ శతాబ్దపు రచన అని అంటారు.¹²

దాని ప్రకారం ఆ కుటుంబం కౌండిన్య గోత్రానికి (వంశ వరుస), ఆరాధ్య శైవ శాఖకు చెందిన బ్రాహ్మణులు.² వారి పూర్వీకుడు నానా గౌర ఇందులూరు గ్రామం నుంచి అనుమకొండకు వెళ్లాడు.² రుద్రదేవుడు ఓరుగల్లు (వరంగల్)కు మారినప్పుడు ఆయన కొడుకులు పెదమల్ల, చినమల్ల ఆయనకు సేవ చేశారు.² ఒకరు ఆయన సేనాపతి, మరొకరు ఆయన ప్రధాన లెక్కల అధికారి.²

పెదమల్లకు సోమ, పెద గన్న అనే ఇద్దరు కొడుకులు.³⁴ సోమ గణపతిదేవుని కోసం కొలను దేశాన్ని జయించాడు. తర్వాత ఆయనను కొలని సోమ అని పిలిచారు.³⁴ అన్నయ పెద గన్న కొడుకు.³⁴ సోమ బ్రాహ్మణుడు, మహాప్రధానుడు (ప్రధాన మంత్రి) అయినప్పటికీ ఆయుధాలు పట్టి రాజు ప్రముఖ సేనాపతులలో ఒకరిగా ఎదిగాడని పరబ్రహ్మశాస్త్రి గుర్తించారు.³

రుద్రమదేవి అల్లుడు

అన్నయ రాణి రుద్రమదేవి కూతురు రుయ్యమను పెళ్లి చేసుకున్నాడు.⁵⁶ పరబ్రహ్మశాస్త్రి రాణికి ముగ్గురు కూతుళ్లను లెక్కించి, రుయ్యమను మూడవదిగా చెప్పారు.⁵ ఎన్. వెంకటరమణయ్య (N. Venkataramanayya), ఎం. సోమశేఖర శర్మ (M. Somasekhara Sarma)లకు ఇద్దరు కూతుళ్లు మాత్రమే తెలుసు. వారు ఆమెను రెండవదిగా చెప్పారు.⁷⁸

మహాప్రధానుడిగా, సేనాపతిగా ఆయన రాణికి ఆమె పాలనలో, యుద్ధాలలో సాయం చేశాడు.⁵⁸ ఆమె మంత్రులలో రాజ కుటుంబానికి బంధువుగా ఆయన పేరు ఉంది.⁵⁸

అంబదేవునితో యుద్ధం

1291లో అన్నయ, కొలని సోమ కొడుకైన ఆయన దాయాది మనుమ గన్నయ త్రిపురాంతకం దగ్గర కాయస్థ నాయకుడు అంబదేవునిపైకి కాకతీయ సైన్యానికి నాయకత్వం వహించారు. అక్కడ అంబదేవుని చివరి శాసనం 1291 జూన్ 13 నాటిది.⁹¹⁰ అన్నయ, మనుమ గన్నయల మొదటి కాకతీయ శాసనం 1291 ఆగస్టు 11 నాటిది.⁹¹⁰

అన్నయ అంబదేవుని డెబ్బై కోటలను పట్టుకున్నాడని, మార్జవాడి దేశంలోని మోపూరు నాయకుడిని ఓడించాడని శివయోగసారము చెబుతుంది.⁶ ఆ తర్వాత ఆయన రాయ-చౌహత్తమల్ల, ఇరువత్తు-గండ అనే బిరుదులు తీసుకున్నాడు.⁶

ప్రతాపరుద్రుని మంత్రి

అన్నయ ప్రతాపరుద్రుని విశ్వాసపాత్రులైన మంత్రులలో ఒకడు. లక్ష మంది కాల్బలం, పన్నెండు వేల మంది గుర్రపు సైనికులు ఉన్న కాకతీయ సైన్యపు ఐదవ దళానికి ఆయన నాయకత్వం వహించాడని శివయోగసారము చెబుతుంది.⁶ ముస్లిం దండయాత్రల సమయంలో ఓరుగల్లు రాతి కోట రక్షణను ఆయనకు అప్పగించారు.⁶

ఆయన సూరవరం నుంచి వేంగి దేశాన్ని పాలించాడు. ఆయన తన మేనల్లుడు (nephew) పర్వత మల్లును రాజమహేంద్రవరం కోట బాధ్యతలో ఉంచాడు.⁶

1289లో ఆయన పండితుడు విద్దనాచార్యునికి భూమి దానం చేశాడు.¹¹⁶¹² ఆ దానాన్ని నమోదు చేసిన తామ్ర ఫలకాలు ఖండవల్లిలో దొరికాయి. వాటిపై దయాగజకేసరి అనే అక్షరాలున్న ముద్ర ఉంది.¹¹⁶¹² అవే అక్షరాలున్న నాణేలను ప్రతాపరుద్రునికి ఆపాదించడానికి పరబ్రహ్మశాస్త్రి ఈ ముద్రను ఉపయోగించారు.¹¹⁶¹²

రాజ ముద్రను కాపాడిన ఆయన దాయాది కొలని రుద్రుడు వ్యాకరణంపై సంస్కృత వ్యాఖ్యానం రాశాడు.⁶

Footnotes

1. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 10. ↩

2. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 161. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

3. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 117. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

4. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), pp. 161–163. ↩ ↩² ↩³

5. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 128. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

6. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 163. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰

7. N. Venkataramanayya and M. Somasekhara Sarma, “The Kakatiyas of Warangal”, in G. Yazdani (ed.), The Early History of the Deccan, Parts VII–XI (1960), p. 641. ↩

8. N. Venkataramanayya and M. Somasekhara Sarma, “The Kakatiyas of Warangal”, in G. Yazdani (ed.), The Early History of the Deccan, Parts VII–XI (1960), p. 642. ↩ ↩² ↩³

9. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 130. ↩ ↩²

10. N. Venkataramanayya and M. Somasekhara Sarma, “The Kakatiyas of Warangal”, in G. Yazdani (ed.), The Early History of the Deccan, Parts VII–XI (1960), p. 635. ↩ ↩²

11. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 6. ↩ ↩² ↩³

12. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 259. ↩ ↩² ↩³