కోట్ల విజయభాస్కరరెడ్డి

కోట్ల విజయభాస్కరరెడ్డి 1982–83లో, 1992 నుంచి 1994 వరకు రెండుసార్లు ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేసిన కాంగ్రెస్ నాయకుడు.¹ రెండుసార్లూ ఎన్నికలకు కొద్దికాలం ముందు, చీలికలతో ఉన్న కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వ బాధ్యత చేపట్టారు.²³ రెండుసార్లూ ఆయన పార్టీని తెలుగుదేశం ఓడించింది.²³ కర్నూలు జిల్లా జనగణన హ్యాండ్‌బుక్ జిల్లా గొప్ప రాజకీయ నాయకుల్లో ఆయన పేరును “late Sri Kotla Vijayabhaskara Reddy” (దివంగత కోట్ల విజయభాస్కరరెడ్డి) అని పేర్కొంటుంది.⁴

ఈ పేజీ ఎక్కువగా జి. వెంకటరామారావు తెలుగు చరిత్ర గ్రంథం తెలంగాణ చరిత్ర (2014) మీద ఆధారపడింది.⁵¹ తేదీలు పి. రఘునాథరావు ముఖ్యమంత్రుల జాబితా నుంచి కూడా తీసుకున్నాం.⁵¹

రాజకీయాల్లో తొలి సంవత్సరాలు

1956 ఆగస్టు నాటి ఆంధ్ర శాసనసభ సభ్యుల జాబితా ఎమ్మిగనూరు సాధారణ స్థానం సభ్యుడిగా కె. విజయభాస్కరరెడ్డి అనే పేరును చూపిస్తుంది.⁶ ఆ జాబితాలో ఇంటిపేరు పూర్తిగా లేదు.⁶ 1956 ఆగస్టు 10న శ్రీ కె. విజయభాస్కరరెడ్డి రాష్ట్ర మార్కెటింగ్ ఫెడరేషన్ గురించి మంత్రి డి. సంజీవయ్యను శాసనసభలో ప్రశ్నించారు.⁷

1960ల ప్రారంభంలో ముఖ్యమంత్రి నీలం సంజీవరెడ్డి వ్యతిరేకుల్లో విజయభాస్కరరెడ్డి ఒకరని వెంకటరామారావు లెక్కిస్తారు.⁸ కర్నూలు జిల్లాలో బస్సు రూట్లను ప్రభుత్వం జాతీయం చేయడం అలాంటి వ్యతిరేకులపై దాడి అని విమర్శకులు భావించారని ఆయన రాశారు.⁸ బస్సు యజమానులు సుప్రీంకోర్టుకు వెళ్లారు. 1964 ఫిబ్రవరి 23న సుప్రీంకోర్టు వారి ఫిర్యాదును అంగీకరించింది; సంజీవరెడ్డి రాజీనామా చేశారు.⁸

మొదటి పదవీకాలం, 1982–1983

1982లో కాంగ్రెస్ ముఖ్యమంత్రి భవనం వెంకట్రామిరెడ్డిని మార్చింది.⁵ ఎన్. టి. రామారావు తెలుగుదేశం ప్రభంజనాన్ని ఎదుర్కోగలిగేది విజయభాస్కరరెడ్డి ఒక్కరేనని ఢిల్లీ పెద్దలు భావించారని వెంకటరామారావు రాశారు.⁵ 1982 సెప్టెంబర్ 20న ఆయన ప్రమాణం చేశారు.⁵¹ రాబోయే ఎన్నికల తర్వాత కూడా ఆయనే ముఖ్యమంత్రిగా కొనసాగుతారని కాంగ్రెస్ పెద్దలు హామీ ఇచ్చారు.²

ఆయన మంత్రివర్గంలో వై. ఎస్. రాజశేఖరరెడ్డి, ఎన్. చంద్రబాబునాయుడు ఉన్నారు.² ఆ ప్రభుత్వం మూడు నెలల 19 రోజులు నిలిచింది.² 1983 జనవరి ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ తెలుగుదేశం చేతిలో ఓడిపోవడంతో ఆయన రాజీనామా చేశారు.² ఆ ఎన్నికల కథ ఎన్. టి. రామారావు పేజీలో ఉంది.²

రెండో పదవీకాలం, 1992–1994

1992లో ముఖ్యమంత్రి ఎన్. జనార్దనరెడ్డి రాజీనామా చేయాల్సి వచ్చింది.⁹ జనార్దనరెడ్డికి వ్యతిరేకంగా వై. ఎస్. రాజశేఖరరెడ్డి ఉద్యమించారని, ఆ తర్వాత కోట్ల విజయభాస్కరరెడ్డి రెండోసారి ముఖ్యమంత్రి అయ్యారని రఘునాథరావు రాశారు.⁹ భారత ప్రభుత్వ వార్షిక గ్రంథం India 1993 ఆయనను ముఖ్యమంత్రిగా పేర్కొంటుంది.¹⁰

నైతిక విలువల పునాదిపై రాజకీయాలు నిర్మించాలనుకున్న అతికొద్దిమంది పాతతరం నాయకుల్లో ఆయన ఒకరని వెంకటరామారావు అంటారు.¹¹ ఆయన సారాయిని నిషేధించారు; దాంతో మహిళల అభిమానం పొందారని వెంకటరామారావు రాశారు.¹¹ ఆ ఆదాయం లోటు పూడ్చడానికి విధించిన టర్నోవర్ పన్ను ధరలు పెంచి ప్రభుత్వాన్ని ప్రజల్లో అప్రియం చేసింది.¹¹

జనార్దనరెడ్డి ప్రభుత్వంతో పోలిస్తే ఆయన ప్రభుత్వంలో అవినీతి తక్కువని, మచ్చలేని వ్యక్తిత్వం, సుదీర్ఘ అనుభవం వల్ల అందరూ ఆయనను మెచ్చుకునేవారని కూడా వెంకటరామారావు రాశారు.¹¹³ కానీ కాంగ్రెస్‌లోని అసమ్మతివాదులు, ముఖ్యంగా వై. ఎస్. రాజశేఖరరెడ్డి వర్గీయులు ఆయనకు వ్యతిరేకంగా పనిచేశారు.³ 1994 డిసెంబర్ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్‌కు చాలా తక్కువ స్థానాలు వచ్చాయి. తెలుగుదేశం మళ్లీ అధికారంలోకి వచ్చింది.³¹²

ఆధారాల మధ్య భేదాలు

• రెండో పదవీకాలం ఎప్పుడు మొదలైంది. ఆయన 1992 నవంబర్ 9న ప్రమాణం చేశారని వెంకటరామారావు చెబుతారు.¹¹ రఘునాథరావు 1992 అక్టోబర్ 9 అంటారు.⁹¹
• మొదటి పదవీకాలం ఎప్పుడు మొదలైంది. రఘునాథరావు జాబితా 1982 సెప్టెంబర్ 20 అంటుంది.¹ కానీ కాంగ్రెస్ 1982 అక్టోబర్‌లో భవనం వెంకట్రామిరెడ్డి స్థానంలో ఆయనను నియమించిందని రఘునాథరావు తన పాఠ్యంలో రాశారు.¹³
• 1994లో కాంగ్రెస్ స్థానాలు. ఒక చోట కాంగ్రెస్‌కు 25 స్థానాలు వచ్చాయని వెంకటరామారావు రాశారు.³ మరుసటి పేజీలోని ఫలితాల పట్టికలో 26 అని ఇచ్చారు.¹²

Footnotes

1. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), Appendix 3, list of Chief Ministers of Andhra Pradesh, p. 369 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

2. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 341 (in Telugu) (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

3. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 354 (in Telugu) (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

4. Director of Census Operations, Andhra Pradesh, Census of India 2001, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Kurnool District (2006), p. 26 (PDF p. 67) (censusindia.gov.in↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

5. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 340 (in Telugu) (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

6. Andhra Legislative Assembly Debates, 8 August 1956, list of members, p. ix (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

7. Andhra Legislative Assembly Debates, 10 August 1956, questions and answers, p. 195 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

8. G. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 310 (in Telugu) (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³

9. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (1997), p. 305 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³

10. Research and Reference Division, India 1993: A Reference Annual (1994), p. 734, Andhra Pradesh (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

11. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 353 (in Telugu) (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

12. Venkataramarao, Telangana Charitra (2014), p. 355 (in Telugu) (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²

13. P. Raghunadha Rao, Adhunika Andhrapradesh Charitra (Telugu, revised edition 1997), p. 290 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩