తెలుగు చరిత్రTelugu History

మూడవ మన్మసిద్ధి (నెల్లూరు)

రాబర్ట్ సూయెల్ వంశ పట్టికలో మూడవ మన్మసిద్ధి నెల్లూరు తెలుగు చోడుల చివరి రాజు. రంగనాథుడు, రాయగండగోపాలుడు, మనుమగండగోపాలుడు అనే పేర్లన్నీ ఒక్కరివేనని ఆ పట్టిక భావిస్తుంది. సూయెల్ ఆయన పాలనను సుమారు 1290 నుంచి కనీసం 1316 వరకు ఉంచారు. నరసరావుపేటలోని 1297–98 నాటి శాసనం నల్లసిద్ధి పెద్దకొడుకు మన్మగండగోపాలుని కాకతీయ ప్రతాపరుద్రుని సామంతుడిగా, కంచిని గెలిచినవాడిగా చెబుతుంది. మన్మగండగోపాలుడు, రంగనాథుడు వేర్వేరు రాజులని వి. యశోదాదేవి అభిప్రాయపడ్డారు.

రాబర్ట్ సూయెల్ 1932లో ఇచ్చిన వంశ పట్టికలో మూడవ మన్మసిద్ధి నెల్లూరు తెలుగు చోడుల చివరి రాజు.1 సూయెల్ ఆయనకు చాలా పేర్లు ఇచ్చారు: రంగనాథుడు, రాయగండగోపాలుడు, మనుమగండగోపాలుడు, జగదొబ్బగండడు.1 సుమారు 1290 నుంచి కనీసం 1316 వరకు సాగిన ఆయన పాలనలో తెలుగు చోడులు వరంగల్ కాకతీయుల కిందికి వచ్చారు.12 తర్వాతి రచయితలు సూయెల్ చెప్పిన ఈ ఒక్క రాజును ఇద్దరుగా విడదీశారు.34 అందుకే ఈ పాలన కథ ఇంకా తేలలేదు.34

కుటుంబం

నరసరావుపేటలోని 1297–98 నాటి శాసనం రాయగండగోపాలుడు అనే మన్మగండగోపాలుని నల్లసిద్ధి పెద్దకొడుకుగా చెబుతుంది.2 సూయెల్ పట్టిక మూడవ మన్మసిద్ధిని రెండవ మనుమసిద్ధి మనవడిగా చూపిస్తుంది.1 ఆయన తండ్రికి మరో నలుగురు కొడుకులు ఉన్నారని కూడా చెబుతుంది.1 నల్లసిద్ధికి “ఐదుగురు పాండవుల్లాంటి” ఐదుగురు కొడుకులు ఉన్నారని అదే శాసనం చెబుతుందని వి. యశోదాదేవి 1993లో అచ్చయిన తన పరిశోధన గ్రంథంలో చదివారు.4

ప్రతాపరుద్రుని సామంతుడు

కాకతీయ రాజు ప్రతాపరుద్రుని దయ వల్లే మన్మగండగోపాలునికి రాజ్యవైభవం దక్కిందని నరసరావుపేట శాసనం చెబుతుంది.2 పల్లవుల, చోళుల పాత రాజధాని కంచిని ఆయన స్వాధీనం చేసుకున్నాడని కూడా అంటుంది.2 ఆయన బిరుదుల్లో ఒకటి ఆ నగరం పేరునే కలిగి ఉందని ఇ. హుల్ష్ గుర్తించారు: కాంచీపుర-త్రిపుర-త్రినేత్ర.2

ఒక యుద్ధం తర్వాతే ఆయన కాకతీయులకు లొంగాడని యశోదాదేవి భావించారు.5 కాకతీయ సేనాని అదిదెమ్మ నెల్లూరుపై దండెత్తి ఒక తెలుగు చోడుని చంపాడని చెప్పే శాసనాన్ని ఆమె ప్రస్తావించారు.5 ఆమె కథనంలో మన్మగండగోపాలుడు ఓడిపోయాడు, తర్వాత మళ్లీ సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టబడ్డాడు.5 సుమారు 1296 నుంచి ఆయన ప్రతాపరుద్రునికి విధేయుడిగా ఉన్నాడు.6

నెల్లూరులో రంగనాథుడు

రాజగండగోపాలుడు అనే రంగనాథుని శాసనాలను సూయెల్ జాబితా చేశారు.78 ఆయనా ఈ రాజే అని సూయెల్ భావించారు.78 నెల్లూరులోని ఒక దానం విజయగండగోపాలుని 6వ పాలనా సంవత్సరంలో, 1296 డిసెంబర్ 26న జరిగింది.7 రంగనాథ-రాజగండగోపాలుని 12వ సంవత్సరపు మరో శాసనం 1302 జనవరి 10 నాటిది.8 కాబట్టి ఆయన పట్టాభిషేకం 1291 జనవరికి ముందే జరిగిందని సూయెల్ లెక్కించారు.8 ఆయన చివరి శాసనం 27వ సంవత్సరానిది, 1316 మార్చి 4 నాటిది.9

కంచిని కోల్పోవడం

సూయెల్ కథనంలో కేరళ రాజు రవివర్మ కులశేఖరుడు కంచిని ఆక్రమించి “మూడవ మన్మసిద్ధి, రాయగండగోపాలుని” తరిమేశాడు.10 రవివర్మకు అక్కడ 1312–13లో పట్టాభిషేకం జరిగింది.11

1316 జూన్‌లో కాకతీయ సేనాని ముప్పిడి కంచికి వచ్చి మానవీరుడు అనే వ్యక్తిని పాలకుడిగా నియమించాడు.12 మానవీరుడు బహుశా ఇదే తెలుగు చోడ కుటుంబానికి చెందినవాడని హుల్ష్ భావించారు.11 అప్పట్లో కంచిలో వాడుకలో ఉన్న ప్రామాణిక నాణెం గండగోపాలుని మాడ అని ఆయన గుర్తించారు.11

వంశం ముగింపు

ఈ సంవత్సరాల్లో నెల్లూరులో మన్మగండగోపాలుని, రాజగండగోపాలుని శాసనాలు ఉన్నాయని 1942 నెల్లూరు గెజిటీర్ గుర్తించింది.13 అవి ప్రతాపరుద్రుని ఏలికగా పేర్కొనవని అది చెప్పింది.13 1305 తర్వాత తెలుగు చోడుల శాసనం ఏదీ లేదని, అప్పటి నుంచి కాకతీయులే ఈ జిల్లాను నేరుగా ఏలారని అది భావించింది.13

ఆధారాల్లో భిన్నాభిప్రాయాలు

  • ఒక్క రాజా, ఇద్దరా? సూయెల్ మన్మగండగోపాలుని, రాజగండగోపాలుడు అనే రంగనాథుని ఒక్కరే, అంటే మూడవ మన్మసిద్ధి అని భావించారు.19 మన్మగండగోపాలుడు 1281 నుంచి 1299 వరకు ఏలాడని, ఆ తర్వాత 1299 నుంచి సుమారు 1325 వరకు రంగనాథుడు అనే రాజగండగోపాలుడు ఏలాడని యశోదాదేవి అభిప్రాయం.144 వారిద్దరినీ ఒక్కరిగా చేయడం సూయెల్ పొరపాటని, వారిద్దరి మధ్య బంధుత్వం తెలియదని ఆమె అన్నారు.34
  • ఆయన తండ్రి. నరసరావుపేట శాసనం మన్మగండగోపాలుని నల్లసిద్ధి కొడుకుగా చెబుతుంది.2 రాజులకు వేరే సంఖ్యలు ఇచ్చిన యశోదాదేవి ఆయన తండ్రిని నల్లసిద్ధి III అనే మూడవ మన్మసిద్ధి అన్నారు.14
  • కాకతీయ పాలన. 1297–98 నాటి నరసరావుపేట శాసనం ఆయనను ప్రతాపరుద్రుని సామంతుడు అంటుంది.2 నెల్లూరులోని మన్మగండగోపాలుని, రాజగండగోపాలుని శాసనాలు కాకతీయ రాజు పేరు చెప్పవని నెల్లూరు గెజిటీర్ గుర్తించింది.13

Footnotes

  1. Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 396, genealogical table of the Telugu-Choda chiefs (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  2. Hultzsch, “Arulala-Perumal Inscription of Prataparudra” (1903), p. 129 and notes 9–10 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  3. Yashoda Devi, History of Andhra Country (1993), p. 492 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  4. Yashoda Devi, History of Andhra Country (1993), p. 496 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  5. Yashoda Devi, History of Andhra Country (1993), p. 493 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  6. Yashoda Devi, History of Andhra Country (1993), p. 494 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

  7. Robert Sewell, The Historical Inscriptions of Southern India (1932), p. 172 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3

  8. Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 174 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  9. Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 179 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2

  10. Sewell, Historical Inscriptions (1932), p. 178 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased except for the name quoted. ↩

  11. Hultzsch, “Arulala-Perumal Inscription of Prataparudra” (1903), p. 130 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  12. E. Hultzsch, “Arulala-Perumal Inscription of Prataparudra; Saka-Samvat 1238”, Epigraphia Indica VII (1903), p. 128 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  13. W. E. Johns, Gazetteer of the Nellore District, brought up to 1938 (1942), p. 47 (archive.org (opens in a new tab)). Paraphrased. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  14. V. Yashoda Devi, The History of Andhra Country, 1000 A.D.–1500 A.D. (1993), p. 491 (archive.org (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩2

రాజవంశాలు

పొత్తపి, నెల్లూరు తెలుగు చోడులు

సుమారు క్రీ.శ. 1120–1316

నెల్లూరు తెలుగు చోడులు తమను మధురాంతక పొత్తపి చోళులు, గండగోపాలులు అని పిలుచుకుని, చోళ రాజు కరికాలుని వంశానికి చెందినవారమని చెప్పుకున్నారు. వారు 12వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుంచి సుమారు 1316 వరకు పాలించారు. మొదట పొత్తపి, తర్వాత నెల్లూరు రాజధానులుగా, నెల్లూరు, దక్షిణ కడప (Cuddapah) ప్రాంతాల్లోని పాకనాడును పాలించారు. మొదట చోళుల సామంతులైన వారు మొదటి తిక్క, అతని వారసుల కాలంలో కంచిని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. తర్వాత వారు కాకతీయుల కిందకు వచ్చారు. కవి తిక్కనను ఆదరించిన రెండవ మనుమసిద్ధికి కాకతీయులు తిరిగి పాలన అప్పగించారు. వారికి సంబంధించిన మరో శాఖ గుంటూరు ప్రాంతంలోని కొణిదెనను పాలించింది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (4)
  1. E. Hultzsch (ed.), Epigraphia Indica, Vol. VII (1902–03), with Kielhorn's List of Inscriptions of Southern India (opens in a new tab), Office of the Superintendent of Government Printing, Calcutta (scan of the ASI 1981 facsimile reprint), 1903, pp. 128–130. E. Hultzsch, Arulala-Perumal Inscription of Prataparudra (No. 18). [Public domain]
  2. Robert Sewell (ed. S. Krishnaswami Aiyangar), The Historical Inscriptions of Southern India (Collected till 1923) and Outlines of Political History (opens in a new tab), University of Madras, 1932, pp. 172, 174, 178–179, 396. Paraphrased. [Public domain in India]
  3. W. E. Johns, Gazetteer of the Nellore District, brought up to 1938, Vol. A (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1942, pp. 47. Paraphrased. [Public domain in India]
  4. V. Yashoda Devi, The History of Andhra Country, 1000 A.D.-1500 A.D. (opens in a new tab), Gyan Publishing House, New Delhi, 1993, pp. 491–496. Cite-only; paraphrased. [All rights reserved (cited, not reproduced)]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: