కృష్ణాపత్రిక

కృష్ణాపత్రిక మచిలీపట్నం నుంచి వెలువడిన తెలుగు పత్రిక. అది 1902లో మొదలైంది.¹ సంపాదకుడు ముట్నూరి కృష్ణారావు చేతుల్లో అది తెలుగు జిల్లాల్లోని ముఖ్యమైన జాతీయవాద పత్రికల్లో ఒకటిగా ఎదిగింది.²³ జాతీయోద్యమంలో, ఆంధ్రోద్యమంలో దాని పాత్ర తెలుగు వార్తాపత్రికలు, పత్రికలు పేజీలో ఉంది.

ఆరంభం, 1902–1907

కొండా వెంకటప్పయ్య 1902లో ఈ పత్రికను ప్రారంభించారని, ముట్నూరి కృష్ణారావు దాని సంపాదకుడని సరోజినీ రెగాని రాశారు.¹ ఆ ఏడాది అది దక్షిణాఫ్రికాలోని భారతీయుల గురించి రాసింది.¹ ఇప్పుడు దక్షిణాఫ్రికాను బ్రిటన్ పాలిస్తోంది కాబట్టి, సామ్రాజ్య ప్రజలందరూ సమానులు కారా అని అది ప్రశ్నించింది.¹

1961 నాటి కృష్ణా జిల్లా జనాభా లెక్కల హ్యాండ్‌బుక్ ఈ కథను వేరుగా చెబుతుంది. కృష్ణా జిల్లా కమిటీ ఈ పత్రికను ప్రారంభించిందని అది అంటుంది.⁴ కృష్ణారావు మొదట ఉపసంపాదకుడిగా చేరి, తర్వాత సంపాదకుడయ్యారని చెబుతుంది.⁴ ఆయన 1907లో సంపాదకత్వం చేపట్టారని రెగాని మరోచోట అంటారు.⁵

వందేమాతరం రోజులు

1905లో బెంగాల్ విభజనకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన నిరసనలు కొత్త, ధైర్యమైన జాతీయవాదాన్ని తెచ్చాయి.² బొంబాయిలో తిలక్ పత్రికలు కేసరి, మరాఠా, బెంగాల్‌లో అరవింద ఘోష్ వందేమాతరం సరసన రెగాని కృష్ణాపత్రికను నిలుపుతారు.² స్వదేశీ, బహిష్కరణ అనే కొత్త కార్యక్రమాన్ని ప్రజలకు నేర్పడంలో ఈ పత్రికలు గుర్తించదగిన పాత్ర పోషించాయని ఆమె చెబుతారు.²

ఆ రోజుల్లో కృష్ణారావు రచనలు తీవ్రమైన విప్లవ భావాలతో ఉండి, పాఠకులపై లోతైన ముద్ర వేశాయని జనాభా లెక్కల హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.⁴ ప్రభుత్వ ఒత్తిడి వల్ల కొన్ని రోజులపాటు పత్రిక సంపాదకీయాలు ఆగిపోయాయి.⁴ తర్వాత పత్రిక నిర్వహణ పూర్తిగా ఆయన చేతుల్లోకి వచ్చింది.⁴ మచిలీపట్నం జాతీయ కళాశాల నిర్మాణానికి ఆయన తోడ్పడ్డారని రెగాని చెబుతారు.⁵

హోంరూల్, ఆంధ్రోద్యమం

హోంరూల్ ఉద్యమ కాలంలో కృష్ణాపత్రిక, ఆంధ్రపత్రిక తెలుగు జిల్లాల్లో దాని భావాలను ప్రచారం చేశాయని రెగాని రాశారు.⁶ ప్రత్యేక తెలుగు రాష్ట్రం కోసం జరిగిన ఆంధ్రోద్యమం మొదలవడానికి తోడ్పడిన పత్రికల్లో కృష్ణాపత్రికను పి. కృష్ణమూర్తి పేర్కొంటారు.⁷

మొదట్లో తెలుగు జిల్లాలన్నీ ఆ రాష్ట్రాన్ని కోరలేదు. వెనుకాడిన రాయలసీమ జిల్లాలపై పత్రిక 1913 జూలై 19న ఒక కార్టూన్ వేసింది.⁸ సముద్రంలో ఆంధ్రోద్యమ నౌకకు అడ్డుగా నిలిచిన మంచుకొండగా ఆ జిల్లాలను అది చూపించింది.⁸

జ్ఞాపకాల్లో కృష్ణాపత్రిక

ఈ పత్రిక ఇతర రచయితలనూ తయారుచేసింది. చెరుకువాడ వెంకట నరసింహం అందులో ఉపసంపాదకుడిగా పనిచేశారు.⁹ వారపత్రిక కృష్ణాపత్రిక, దాని సంపాదకుడు చేసిన సేవలు మరువలేనివని కె. సీతారామయ్య 1943లో రాశారు.¹⁰ 1944లో పి. టి. రాజు దాన్ని ఎంతో ఆదరణ పొందిన వారపత్రికగా పేర్కొన్నారు. అప్పటికీ ముట్నూరి కృష్ణారావే దాని సంపాదకుడు.³ కృష్ణారావు 1945 జూన్ 23న మరణించారు.¹¹

చాలామందికి కృష్ణారావు తన పత్రిక ద్వారానే తెలుసని జనాభా లెక్కల హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.⁴ ఆయన మితభాషి అని, అందుకే మౌన ముద్రాలంకార్ అని పిలిచేవారని హూ ఈజ్ హూ ఆఫ్ ఫ్రీడమ్ స్ట్రగుల్ చెబుతుంది.¹¹

ఆధారాల మధ్య భేదాలు

ఎవరు ప్రారంభించారు. కొండా వెంకటప్పయ్య 1902లో పత్రికను ప్రారంభించారని రెగాని అంటారు.¹ కృష్ణా జిల్లా కమిటీ దాన్ని ప్రారంభించిందని జనాభా లెక్కల హ్యాండ్‌బుక్ చెబుతుంది.⁴

దినపత్రికా, వారపత్రికా. రెగాని దాన్ని “జాతీయ దినపత్రిక” అంటారు.¹ సీతారామయ్య, రాజు దాన్ని వారపత్రిక అంటారు.¹⁰³

కృష్ణారావు ఎప్పుడు సంపాదకుడయ్యారు. 1902లో మొదలైనప్పటి నుంచే కృష్ణారావు సంపాదకుడని రెగాని ఒకచోట అంటారు.¹ ఆయన 1907లో సంపాదకత్వం చేపట్టారని మరోచోట అంటారు.⁵

Footnotes

1. Sarojini Regani, Highlights of the Freedom Movement in Andhra Pradesh (1956), p. 20 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

2. Regani, Highlights (1956), p. 28 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

3. P. T. Raju, Telugu Literature (1944), p. 87 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³

4. Census of India 1961, Andhra Pradesh: District Census Handbook, Krishna District (1966), p. xix. Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

5. Regani, Highlights (1956), p. 44 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩² ↩³

6. Regani, Highlights (1956), p. 51 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

7. P. Krishna Moorthy, Unification of Andhra Pradesh (Ph.D. thesis, Karnatak University, 1987), p. 30 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

8. Krishna Moorthy, Unification of Andhra Pradesh (1987), p. 64 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²

9. Regani (ed.), Who’s Who, Vol. II (1980), p. 298 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩

10. K. Sitaramaiya, A Hand Book of Telugu Literature (1943), p. 73, note (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²

11. Sarojini Regani (ed.), Who’s Who of Freedom Struggle in Andhra Pradesh, Vol. II (1980), p. 193 (archive.org↗ (opens in a new tab)). Cite-only; paraphrased. ↩ ↩²