పాల్కురికి సోమనాథుడు

పాల్కురికి సోమనాథుడు వరంగల్ దగ్గరి పాలకుర్తికి చెందిన, బసవుని వీరశైవ మతానికి చెందిన తెలుగు కవి.¹ ఆయన రెండు ప్రధాన రచనలు బసవ పురాణం, పండితారాధ్య చరిత్ర.¹² చరిత్రకారులు ఆయనను 12వ శతాబ్దం చివరలో గానీ, చివరి కాకతీయ రాజు ప్రతాపరుద్రుని పాలనలో గానీ ఉంచుతారు.²³⁴⁵¹

జీవితం, కాలం

పాల్కురికి సోమనాథుడు వరంగల్ దగ్గరి జనగాం తాలూకాలోని పాలకుర్తి వాసి.¹ బసవుని వీరశైవ మతానికి చెందిన ప్రముఖ తెలుగు రచయిత ఆయన.¹ ఆయన కాలం వివాదాస్పదం. పి. చెంచయ్య (P. Chenchiah), రాజా ఎం. భుజంగరావు (Raja M. Bhujanga Rao) తమ తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర (1928)లో ఆయనను వారు మొదటి ప్రతాపరుద్రుడు అని పిలిచిన రాజు పాలనలో ఉంచారు.²³ ఆ రాజు 12వ శతాబ్దం చివరి కాకతీయ రుద్రదేవుడు.²³ వారు ఆయన వృషాధిప శతకంను 1180 నాటిదిగా చెప్పారు. వారికి తెలిసిన అతి తొలి తెలుగు శతకం (వంద పద్యాల కావ్యం) అదే.²³ 1978లో రాసిన పి. వి. పరబ్రహ్మశాస్త్రి (P. V. Parabrahma Sastry) ఆయనను చివరి కాకతీయ రాజు ప్రతాపరుద్రుని సమకాలికుడిగా చేశారు.⁴⁵¹

మత ప్రచారానికి ఆయన చేసిన ప్రయత్నానికి రాజాస్థానం మద్దతు ఉందని కూడా చెంచయ్య, భుజంగరావు రాశారు.²⁶ అదే రాజు మంత్రి నిండుత్రి యన్నయామాత్యుడు ఆయన శిష్యుడని వారు చెప్పారు.²⁶ దీనికి విరుద్ధంగా, ఆరాధ్య శైవ ఉద్యమం కాకతీయ రాజుల కాలంలో బలం పుంజుకున్నా, వారు దానికి మద్దతు ఇవ్వలేదని పరబ్రహ్మశాస్త్రి భావించారు.⁵

రచనలు

సోమనాథుని రచనలలో చాలా భాగం ద్విపదలో ఉంది. ద్విపద అంటే రెండు పంక్తుల జంటలతో కూడిన దేశీయ తెలుగు ఛందస్సు.¹⁷ బసవుని బోధనలను సామాన్య ప్రజలకు చేర్చడానికి ఆయన కావాలనే సరళమైన తెలుగు (జాను తెనుగు)లో రాశాడు.¹⁷

ఆయన రెండు ప్రధాన రచనలు బసవుని జీవిత చరిత్ర బసవ పురాణం, ఆంధ్ర శైవ గురువు మల్లికార్జున పండితారాధ్యుని జీవిత చరిత్ర పండితారాధ్య చరిత్ర.¹² ఆయన బసవోదాహరణ, అనుభవ సారం వంటి చిన్న రచనలు కూడా రాశాడు.¹² ఆయన తెలుగు, కన్నడ, సంస్కృతాలలో రాశాడని చెంచయ్య, భుజంగరావు జోడిస్తారు.² తర్వాతి కవులు ఆయనపై ఆధారపడి రాశారు. శ్రీనాథుడు అదే పేరుతో తన సొంత కావ్యం కోసం పండితారాధ్య చరిత్రను ఉపయోగించుకున్నాడు.⁶⁸ 16వ శతాబ్దంలో పిడుపర్తి సోమనాథుడు బసవ పురాణంను పద్యంలోకి మార్చాడు.⁶⁸

సోమనాథుని రచనలు సంకుచితమైనవిగా, మతశాఖాపరమైనవిగా (ఒకే శాఖకు అంకితమైనవిగా) పరబ్రహ్మశాస్త్రికి అనిపించాయి.⁴¹ అవి ఇతర మతాల పట్ల, వేదాలు, వేదాంతం పట్ల కఠినంగా ఉన్నాయని, కానీ ఆ కాలపు మత, సామాజిక చరిత్రకు విలువైనవని ఆయన భావించారు.⁴¹

ఉదాహరణకు, వెలనాటి నాయకుడు రెండవ రాజేంద్ర చోడుని ఆస్థానంలో మల్లికార్జున పండితారాధ్యునికి, బౌద్ధ గురువులకు మధ్య జరిగిన వాదం గురించి పండితారాధ్య చరిత్ర చెబుతుంది.⁹ తర్వాత ఆ గురువు అనుచరులు బౌద్ధులను చంపి, వారి విహారాన్ని నాశనం చేశారని, రాజు పండితారాధ్యుని కళ్లు పీకించాడని అది చెబుతుంది.⁹ ఆంధ్ర దేశంలో బౌద్ధమతంపై నమోదైన చివరి దెబ్బగా పరబ్రహ్మశాస్త్రి ఆ కథను భావించారు.⁹

పాలంపేటలో “శ్రీ పండితారాధ్యుని ఇంటి” సేవకుని ఒక గీతల శాసనాన్ని (గీసిన రాత) ఎల్. డి. బార్నెట్ (L. D. Barnett) సంపాదకత్వం చేశారు.¹⁰ ద్రాక్షారామంలో ఆ గురువు జననం కోసం ఆయన అదే రచనను ఉదహరించారు.¹⁰

Footnotes

1. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 299. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹²

2. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 51 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰

3. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 99 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

4. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 9. ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

5. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 278. ↩ ↩² ↩³

6. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 52 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

7. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 98 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

8. P. Chenchiah and Raja M. Bhujanga Rao, A History of Telugu Literature (1928), p. 60 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

9. P. V. Parabrahma Sastry, The Kakatiyas of Warangal (1978), p. 271. ↩ ↩² ↩³

10. L. D. Barnett (ed.), Inscriptions at Palampet and Uparpalli (1919), p. 12 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²