మొదటి వేంకటరాయలు (విజయనగరం)

1541 చివరలో తండ్రి అచ్యుతరాయలు మరణించాక, మొదటి వేంకటరాయలు కొన్ని నెలలు విజయనగర రాజుగా ఉన్నాడు.¹² ఆయన అప్పటికి బాలుడు; ఆయన మామ సలకం తిమ్మ సంరక్షకుడిగా పాలించాడు.³ సంరక్షకుడే ఆయనను చంపించాడని హెచ్. హెరాస్ 1927లో రాశారు.² ఆ హత్య అంతర్యుద్ధానికి దారితీసింది; ఆ యుద్ధంలోంచే ఆరవీటి సోదరులు అధికారంలోకి ఎదిగారు.⁴⁵ విజయనగర సామ్రాజ్యం, అచ్యుతరాయలు చూడండి.

యువరాజు

వేంకటుడు అచ్యుతరాయలు, రాణి వరదాంబల కొడుకు; ఆమెను వరదాదేవి అమ్మాళ్ అని కూడా పిలిచేవారు.¹³ వరదాంబికాపరిణయము అనే సంస్కృత కావ్యాన్ని అచ్యుతుని ఆస్థానంలో గౌరవం పొందిన తిరుమలాంబ అనే కవయిత్రి రాసింది.⁶ వేంకటాద్రి, అంటే తిరుపతి, దేవుని అనుగ్రహంతో ఈ బిడ్డ పుట్టాడని ఆ కావ్యం చెబుతుంది.⁷ అందుకే ఆయనకు చిన్న వేంకటాద్రి అని పేరు పెట్టారు.⁷ కొడుకు గుణాలను చూసి సంతోషించిన తండ్రి ఆయనను యువరాజుగా అభిషేకించాడు.⁷

అచ్యుతరాయాభ్యుదయము ప్రకారం తండ్రి పట్టాభిషేకం రోజునే బాలుడిని యువరాజుగా అభిషేకించారని కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ రాశారు.⁸ విజయనగరంలోని విఠల ఆలయంలో ఉన్న రెండు శాసనాలు ఆయనను అచ్యుతుని వారసుడిగా పేర్కొంటాయి.¹ అంతకుముందు రచయితలు ఆయనను వేంకటాద్రి అని మాత్రమే పిలిచినా, హెరాస్ ఆయనను మొదటి వేంకటరాయలుగా లెక్కించారు.⁹¹ హెరాస్ లెక్కలో, అప్పటిదాకా మొదటి వేంకటరాయలుగా పిలిచిన తర్వాతి రాజు వేంకటపతి రెండవ వేంకటరాయలు అవుతాడు.⁹

సంరక్షకుడు

అచ్యుతుడు 1541 చివరలో చనిపోయాడు; వేంకటుడు సింహాసనం ఎక్కాడు.¹⁰¹ కొత్త రాజు ఇంకా మైనరేనని హెరాస్ అంటారు.³ పోర్చుగీసు రచయిత కొరేయా ఆయనను పిల్లవాడని పేర్కొంటాడు.³ అందుకే దివంగత రాజు బావమరిది, బాలుని మామ సలకం తిమ్మరాజు సంరక్షకుడయ్యాడు.³ వరదాంబికాపరిణయము రాణి వరదాంబను అచ్యుతుని ఇద్దరు మంత్రులకు చెల్లెలుగా చెబుతుంది; వారిద్దరి పేరూ తిరుమల.⁷

యువ రాజు సంరక్షకుని చేతిలో ఉండకూడదని సర్దారులు, కృష్ణదేవరాయల ఇద్దరు రాణులు కోరుకున్నారు.¹¹ రాజ కుటుంబానికి దగ్గరి బంధువులైన రామరాయలు, ఆయన తమ్ముడు తిరుమల పాలన చూడాలని వారు భావించారు.¹¹ అధికారాన్ని పంచుకోవడానికి ఇష్టపడని సలకం తిమ్మ తన ప్రత్యర్థులను బంధించాలని చూశాడు.¹¹ రామరాయలు, ఆయన సోదరులు రాజధాని నుంచి పారిపోయారు; ఒక కావ్యం ప్రకారం గుత్తికి, మరికొన్నిటి ప్రకారం పెనుకొండకు.¹¹ అళియ రామరాయలు చూడండి.

సర్దారులు తిరగబడింది సంరక్షకునిపైనే గానీ యువ రాజుపై కాదని హెరాస్ గుర్తు చేస్తారు.¹¹ తర్వాతి దానపత్రాలు వేంకటుని “జ్ఞాన భాండాగారం” అనీ “శౌర్యానికి ప్రసిద్ధుడు” అనీ పొగుడుతాయి.¹¹¹² “ప్రజల దురదృష్టం వల్ల” ఆయన చిన్న వయసులోనే చనిపోయాడని అవి చెబుతాయి.¹²

హత్య

సలకం తిమ్మ కఠినంగా పాలించాడని, రాజ ఖజానాను వృథా చేశాడని హెరాస్ చెబుతారు.¹² తన కొడుకు కోసం రాజ్యాన్ని కాపాడమని రాణి వరదాంబ బీజాపూర్ ఇబ్రాహీం ఆదిల్ షాను వేడుకుంది.¹² సుల్తాన్ బయలుదేరాడు, కానీ సలకం తిమ్మ డబ్బిచ్చి అతన్ని వెనక్కి పంపేశాడు.¹²

వేంకటుని పాలన ఎక్కువ కాలం సాగలేదు.² ఆయన దాయాది సదాశివుని శాసనం ఒకటి 1542 జూలై నాటిది; కాబట్టి వేంకటుడు ఆరు నెలలకు మించి పాలించి ఉండడని హెరాస్ భావించారు.² సలకం తిమ్మ రాజును, ఆయన ఇద్దరు బాబాయిలను, ఒక దాయాదిని చంపించాడని కొరేయా చెబుతాడు.² ఆ బాబాయిల్లో ఒకరు బహుశా సదాశివుని తండ్రి రంగరాయలని, సదాశివుడు మాత్రం తప్పించుకున్నాడని హెరాస్ భావించారు.²

మార్కాపురంలోని చెన్నకేశవ ఆలయంలో దెబ్బతిన్న ఒక శాసనం, తిమ్మ “తన ప్రభువుకు ద్రోహం చేశాడు” అని చెబుతుంది.² రామరాయలు తర్వాత విజయనగరంలో “తిమ్మను… సలకం కుటుంబమంతటినీ” అణచివేశాడని కూడా అదే శాసనం చెబుతుంది.¹³⁵

ఆ తర్వాత

ఆ తర్వాత సలకం తిమ్మ తానే సింహాసనం ఎక్కాడు.¹⁴ సర్దారులు ఎదురుతిరగడంతో మళ్లీ ఇబ్రాహీం ఆదిల్ షాను పిలిపించాడు.¹⁴ రామరాయలు, ఆయన సోదరులు పెనుకొండ, ఆదోని, గుత్తి, గండికోట, కర్నూలు కోటల నుంచి సైన్యాన్ని కూడగట్టారు.⁴ సలకం తిమ్మ అధికారులు అతన్ని వదిలేశారు; రామరాయలు రాజధానిలోకి ప్రవేశించాడు.¹³ సంరక్షకుడు రాజభవనంలో ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడని ఫెరిష్తా అంటాడు.⁵ తర్వాత రామరాయలు వేంకటుని దాయాది సదాశివుని గుత్తి కోట నుంచి తీసుకువచ్చి పట్టాభిషేకం చేశాడు.¹⁵ సదాశివరాయలు చూడండి.

ఆధారాలు భిన్నంగా చెప్పే విషయాలు

• ఎలా చనిపోయాడు. సలకం తిమ్మ ఆయనను హత్య చేయించాడని కొరేయా అంటాడు.² ఆయన మామ ఆయన గొంతు నులిమి చంపాడని ఫెరిష్తా అంటాడు.² ఆయనను బంధించారని, సంరక్షకుడు సింహాసనం తీసుకున్నాడని మాత్రమే బుర్హాన్-ఇ మాసిర్ చెబుతుంది.² “పిచ్చి తిరుమల” ఆయనను చంపాడని ఎస్. కృష్ణస్వామి అయ్యంగార్ (1928) అంటారు.¹⁶
• సంరక్షకుడు ఎవరు. అతను అచ్యుతుని సోదరి భర్త అని కొరేయా చెబుతాడు.³ బసాతీన్-ఉస్-సలాతీన్ అతన్ని రాజు కూతురి కొడుకుగా చెబుతుంది.³ వరదాంబికాపరిణయము అచ్యుతుని రాణిని తిరుమల అనే ఇద్దరు మంత్రులకు చెల్లెలుగా చెబుతుంది.⁷

Footnotes

1. Heras, The Aravidu Dynasty, Vol. I (1927), p. 3 and note (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

2. Heras, The Aravidu Dynasty, Vol. I (1927), p. 7 and notes (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰

3. Heras, The Aravidu Dynasty, Vol. I (1927), p. 4 and notes (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

4. Heras, The Aravidu Dynasty, Vol. I (1927), p. 9 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

5. Heras, The Aravidu Dynasty, Vol. I (1927), p. 11 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³

6. Krishnaswami Aiyangar, Sources of Vijayanagar History (1919), p. 170, extract 55, the Varadambikaparinayam of Tirumalamba (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

7. Krishnaswami Aiyangar, Sources of Vijayanagar History (1919), p. 172, extract 55, the Varadambikaparinayam of Tirumalamba, and note (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

8. S. Krishnaswami Aiyangar (ed.), Sources of Vijayanagar History (1919), introduction, p. 12 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

9. H. Heras, The Aravidu Dynasty of Vijayanagara, Vol. I (1927), introduction, p. xv (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

10. Heras, The Aravidu Dynasty, Vol. I (1927), p. 2 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

11. Heras, The Aravidu Dynasty, Vol. I (1927), p. 5 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

12. Heras, The Aravidu Dynasty, Vol. I (1927), p. 6 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

13. Heras, The Aravidu Dynasty, Vol. I (1927), p. 10 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

14. Heras, The Aravidu Dynasty, Vol. I (1927), p. 8 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩²

15. Heras, The Aravidu Dynasty, Vol. I (1927), p. 13 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩

16. S. Krishnaswami Aiyangar, “Hindu States in Southern India”, in Wolseley Haig (ed.), The Cambridge History of India, Vol. III (1928), p. 498 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩