కానుకొల్లు

కానుకొల్లు కృష్ణా జిల్లాలోని ఒకప్పటి గుడివాడ తాలూకాలో ఉన్న గ్రామం.¹ అక్కడ కలిసి దొరికిన శాలంకాయన రాజుల రెండు రాగి రేకుల దానపత్రాల వల్ల ఇది చరిత్రలో తెలుసు.¹ అవి మొదటి నందివర్మ ప్రాకృత దానపత్రం, స్కందవర్మ సంస్కృత దానపత్రం.¹

పాత గ్రామం

బి. వి. కృష్ణారావు (B. V. Krishna Rao) 1946లో ఈ రేకులను సంపాదించారు.¹ అప్పటికి దాదాపు శిథిలమైన ఒక మట్టి కోట ప్రాకారాల బయట పాత గ్రామ స్థలం ఉందని ఆయన వర్ణించారు.¹ ప్రాకారాలు, పాత గ్రామపు స్థానం కానుకొల్లు ఒక ముఖ్యమైన, గోడలున్న పట్టణం అని చూపిస్తాయని ఆయన భావించారు.¹

ఆయన దృష్టిలో ఈ పట్టణం శాలంకాయన రాజధాని వేంగిపురానికి వెళ్లే ఒక దారిపై ఉండేది.¹ ఈ దారి కృష్ణా ఉత్తర ముఖద్వారం దగ్గరి ఒక పెద్ద రేవు నుంచి, గుడివాడ పట్టణం నుంచి వచ్చేది.¹ తన కాలంలో కూడా కానుకొల్లు గుడివాడ నుంచి భీమవరం వెళ్లే ప్రధాన రహదారిపై ఉందని ఆయన గుర్తించారు.¹

ఆ స్థలంలో బంగారు, సీసపు నాణేలు, ఇతర వస్తువులు దొరికాయని గ్రామస్తులు ఆయనకు చెప్పారు.¹ వీటిని రహస్యంగా ఉంచారు లేదా నాశనం చేశారు. అక్కడ ఇంకా నాణేలు దొరుకుతూనే ఉండేవి.¹

రేకులు

కృష్ణారావు రాయడానికి సుమారు పదిహేను సంవత్సరాల ముందు, గ్రామస్తులు గ్రామ స్థలంలో పాత మట్టి తవ్వుతుండగా రేకులు దొరికాయి.¹ గ్రామస్తులు వాటిని విలువైన లోహం అనుకుని పంచుకున్నారు.¹ లోహాన్ని పరీక్షించడానికి రెండో సెట్ ఉంగరాన్ని, ముద్రను కరిగించేశారు.¹ గ్రామ లెక్కల అధికారి (కరణం) విన్నకోట దుర్గా వరప్రసాదరావు జోక్యం చేసుకుని వాటిని కాపాడి, కృష్ణారావు కోసం సంపాదించారు.¹

ఏ దానపత్రమూ కానుకొల్లు పేరు చెప్పదు.²³⁴ మొదటి నందివర్మ దానపత్రం పిడిహ గ్రామాన్ని ఇస్తుంది. దాన్ని కృష్ణారావు గుర్తించలేకపోయారు.²³⁴ స్కందవర్మ దానపత్రం కుద్రహార జిల్లాలోని కొంపరను ఇస్తుంది.²³⁴ కొంపర కానుకొల్లుకు సుమారు పది మైళ్లు తూర్పున ఉన్న కొమర్రు కావచ్చని కృష్ణారావు భావించారు.²³⁴ కుద్రహారను ఆయన గుడివాడ పేరుకు తొలి రూపంగా భావించారు.²³⁴

Footnotes

1. B. V. Krishna Rao, “Two Salankayana Charters from Kanukollu”, Epigraphia Indica XXXI (1955–56, publ. 1960), p. 1 and note 1 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵

2. Krishna Rao, “Two Salankayana Charters from Kanukollu” (1960), p. 4 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

3. Krishna Rao, “Two Salankayana Charters from Kanukollu” (1960), p. 8 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

4. Krishna Rao, “Two Salankayana Charters from Kanukollu” (1960), p. 9 (archive.org↗ (opens in a new tab)). ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵