ప్రచురితమైన ఆధారాలతో నిర్మించిన కొత్త సైట్. ఏదైనా పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి
తెలుగు చరిత్రTelugu History

సలాబత్ జంగ్

నిజాం-ఉల్-ముల్క్ అసఫ్ జా I మూడవ కొడుకు. 1751లో ఫ్రెంచి సేనాని బుస్సీ ఆయనను దక్కన్ సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టాడు. బుస్సీ రక్షణలో ఆయన మరాఠాలను, తన అన్న ఘాజీ-ఉద్-దీన్‌ను ఓడించాడు. 1753లో ఉత్తర సర్కారులను ఫ్రెంచి వారికి అప్పగించాడు. కర్నల్ ఫోర్డ్ ఫ్రెంచి వారిని తీరం నుంచి తరిమిన తర్వాత, ఆయన మచిలీపట్నాన్ని ఇంగ్లీషువారికి వదులుకున్నాడు (1759). ఆయన సోదరుడు నిజాం అలీ ఆయన మంత్రిగా అధికారం చేపట్టి, 1761 లేదా 1762లో ఆయనను పదవీచ్యుతుడిని చేసి, దాదాపు 1763లో జైలులో ఆయనను చంపించాడు.

సలాబత్ జంగ్ నిజాం-ఉల్-ముల్క్ అసఫ్ జా I మూడవ కొడుకు.1 ఆయన మొదట ఫ్రెంచి వారి రక్షణలో, తర్వాత కొంత కాలం ఇంగ్లీషువారి రక్షణలో 1751 నుంచి 1761 వరకు దక్కన్‌ను పాలించాడు. ఆయన పాలనలో తెలుగు దేశపు తీర రాష్ట్రాలు, ఉత్తర సర్కారులు, నిజాముల ప్రత్యక్ష నియంత్రణ నుంచి బయటకు వెళ్లాయి.23 అసఫ్ జాహీలు చూడండి.

ఫ్రెంచి వారు నిలిపిన రాజు

1751 మొదట్లో ముజఫర్ జంగ్ చంపబడ్డాడు. ఆయన ఏకైక కొడుకు మైనర్ (వయసు తక్కువవాడు). ఫ్రెంచి సేనాని బుస్సీ “సలాబుత్ జంగ్‌ను పైకి తేవడానికి సైన్య నాయకులను ఒప్పించాడు” అని బ్రిగ్స్ (Briggs) చెబుతారు.1 “అప్పుడు శిబిరంలో ఉన్న దివంగత నిజాం-ఊల్-ముల్క్ మూడవ కొడుకు” సలాబత్ జంగ్‌ను “ఖాళీగా ఉన్న అధికారానికి” పెంచారు.1

సలాబత్ జంగ్ సైన్యంతో “ఒక రకమైన గౌరవప్రద నిర్బంధంలో” ప్రయాణిస్తున్నాడని గ్రిబుల్ (Gribble) చెబుతారు.4 ఆయన పట్టాభిషేకాన్ని 1751 మార్చి నాటిదిగా చెబుతారు.4 భారతదేశంలో ఫ్రెంచి వారి చరిత్రకారుడు మాల్సన్ (Malleson) ఫ్రెంచి వారికి ఆయన చేసిన మొదటి మంజూరులను నమోదు చేస్తారు. సలాబత్ జంగ్ మచిలీపట్నం (అప్పుడు మసులిపటం)లోని వారి స్వాధీనాలను ధృవీకరించి, నిజాంపట్నం, కొండవీడు (అప్పుడు కొండవిడ్), అలమానవ, నర్సాపూర్ భూములను జోడించాడు.5

యానాంలోని ఫ్యాక్టరీ (వ్యాపార కేంద్రం)ని మళ్లీ కట్టమని కూడా ఆయన ఆదేశించి, శ్రీకాకుళం (అప్పుడు చికాకోల్) జిల్లాలో డూప్లేకు ఒక భూభాగాన్ని ఇచ్చాడు.5 సైన్యం ఏప్రిల్ 12న హైదరాబాద్ చేరి, జూన్ 29న ఔరంగాబాద్‌లో ప్రవేశించిందని గ్రిబుల్ చెబుతారు.6

గ్రిబుల్ సలాబత్ జంగ్‌ను “దాదాపు నిర్బంధంలో” పెరిగిన, “సుఖాలకు అంకితమైన”, బుస్సీపై పూర్తిగా ఆధారపడిన వ్యక్తిగా వర్ణిస్తారు. బుస్సీ తన ఫ్రెంచి సైన్యాన్ని కఠిన క్రమశిక్షణతో ఔరంగాబాద్ కోటలో ఉంచాడు.7 పేష్వా సైన్యం, అసఫ్ జా పెద్ద కొడుకు ఘాజీ-ఉద్-దీన్ ఇద్దరూ సలాబత్ జంగ్‌కు వ్యతిరేకంగా కదిలారు.8

1751 నవంబర్ 12న రాజాపూర్ వద్ద రాత్రి దాడిలో బుస్సీ మరాఠాలను ఓడించాడు.8 ఘాజీ-ఉద్-దీన్ 1752 సెప్టెంబర్‌లో ఔరంగాబాద్ చేరి, చర్చలు జరుపుతుండగా అక్కడ హఠాత్తుగా చనిపోయాడు. గ్రాంట్ డఫ్‌ను ఉదహరిస్తూ, ఆయన “నిజాం అలీ తల్లి చేతులతో తయారు చేసిన” విషపు వంటకాన్ని తిన్నాడని బ్రిగ్స్ చెబుతారు.9 ఆయన ఆ మరణాన్ని 1752 సెప్టెంబర్ 12 నాటిదిగా చెబుతారు.9 గ్రిబుల్ అదే అర్థంతో మాల్సన్‌ను ఉదహరిస్తారు.1011

దానికి బదులు క్యాంప్‌బెల్ (Campbell) విషం పెట్టిన వ్యక్తిగా సలాబత్ జంగ్ సొంత తల్లి పేరు చెబుతారు.12 1909 నాటి ఒప్పందాల సంకలనం ఆ మరణాన్ని 1751 నాటిదిగా చెబుతుంది.3 తర్వాత 1752 చివరలో బేరార్‌కు పశ్చిమాన ఉన్న భూభాగాన్ని వదులుకుని మరాఠాల నుంచి శాంతిని కొన్నారని గ్రిబుల్ చెబుతారు.11

ఉత్తర సర్కారులు

ఫ్రెంచి దళపు జీతాలకు హామీగా, తర్వాత ఉత్తర సర్కారులు అని పిలిచిన తీర జిల్లాలను బుస్సీ సలాబత్ జంగ్ నుంచి పొందాడు. మాల్సన్ ఆ ఒప్పందాన్ని 1753 డిసెంబర్ 4 నాటిదిగా చెబుతారు. అది ముస్తఫానగర్, ఏలూరు (అప్పుడు ఎల్లోర్), రాజమహేంద్రవరం, శ్రీకాకుళం అనే నాలుగు రాష్ట్రాలను “దక్కన్‌లో నిర్దిష్ట బలం నిర్వహించినంత కాలం వారి సైన్యపు పోషణ కోసం” ఫ్రెంచి వారికి అప్పగించింది.13

అంతకుముందు వదులుకున్న జిల్లాలతో కలిపి, ఇది ఫ్రెంచి వారికి “చిల్కా సరస్సు నుంచి మోటుపల్లి వరకు” 470 మైళ్ల తీరాన్ని ఇచ్చిందని ఆయన లెక్కిస్తారు.13 ఆ ప్రాంతం దాదాపు 17,000 చదరపు మైళ్లు, ఏటా దాదాపు £4,00,000 విలువైనది.13

గ్రిబుల్ ఆ రాష్ట్రాన్ని శ్రీకాకుళం నుంచి మచిలీపట్నం వరకు దాదాపు 500 మైళ్ల తీరంగా వర్ణిస్తారు.14 దానిలో చాలా భాగం విజయనగరం, బొబ్బిలి, జైపూర్ వంటి అర్ధ స్వతంత్ర జమీందారుల (భూస్వామ్య నాయకులు) ఆధీనంలో ఉంది.14 అప్పటి వరకు దానిని రాజమహేంద్రవరంలోని నిజాం ప్రతినిధి పాలించాడు.14 రాజమహేంద్రవరం, ఏలూరు, శ్రీకాకుళం, గుంటూరు చూడండి.

దర్బారు రాజకీయాలు ఫ్రెంచి వారికి వ్యతిరేకంగా తిరిగాయి. 1756లో సలాబత్ జంగ్ మంత్రి షానవాజ్ ఖాన్ బుస్సీని తొలగింపజేశాడు. బుస్సీ హైదరాబాద్‌కు వెనక్కి వెళ్లి, మూసీ మీది “చార్ మహల్ రాజప్రతినిధి తోట”లో స్థానం తీసుకున్నాడని మాల్సన్ చెబుతారు.1516 బలగాలు వచ్చే వరకు ఆయన అక్కడ నిలదొక్కుకున్నాడు.1516 1756లో బుస్సీ, ఆయన సైన్యం చార్మినార్‌ను ఆక్రమించారని Imperial Gazetteer (సామ్రాజ్య గెజిటీర్) చెబుతుంది.17

ఇంగ్లీషువారు, ఆయన పాలన ముగింపు

ఇంగ్లీషు, ఫ్రెంచి వారి మధ్య యుద్ధం మొదలైనప్పుడు, క్లైవ్ బెంగాల్ నుంచి సముద్ర మార్గంలో కర్నల్ ఫోర్డ్‌ను సర్కారులకు పంపాడు. మాల్సన్ ఆయన బయలుదేరడాన్ని 1758 అక్టోబర్ 12 నాటిదిగా చెబుతారు.18 బ్రిగ్స్ దానిని 1757 నాటిదిగా చెబుతారు.19 ఫోర్డ్ కాండోర్ వద్ద ఫ్రెంచి వారిని ఓడించి, మార్చి 3న మచిలీపట్నాన్ని ముట్టడించాడు.2021 గోదావరి గెజిటీర్ దాని స్వాధీనాన్ని 1759 నాటిదిగా చెబుతుంది.21

సలాబత్ జంగ్ తన సోదరుడు బసాలత్ జంగ్‌తో కలిసి 35,000 మందితో విజయవాడ (అప్పుడు బెజవాడ)కు దండెత్తాడు, కానీ జోక్యం చేసుకోలేదు.20 ఫ్రెంచి వారు వెళ్లిపోవడంతో, హైదరాబాద్‌లో తన సోదరుడు నిజాం అలీ కుట్రలతో ఆందోళన చెంది, ఆయన ఫోర్డ్‌తో ఒప్పందం చేసుకున్నాడు.19

అది ఇనాం (ఆదాయ రహితంగా) “మచిలీపట్నం రేవును, మొత్తం దాదాపు 700 చదరపు మైళ్ల విస్తీర్ణం గల ఇతర జిల్లాలను” ఇంగ్లీషువారికి ఇచ్చిందని 1909 నాటి ఒప్పందాల సంకలనం చెబుతుంది.22 ఫ్రెంచి వారిని తన రాజ్యం నుంచి బహిష్కరించడానికి కూడా అది ఆయనను కట్టుబడి ఉంచింది.22 మాల్సన్ వదులుకున్న జిల్లాల ఆదాయాన్ని ఏటా నాలుగు లక్షల రూపాయలుగా చెబుతారు.23 ఫ్రెంచి వారిని తన రాజ్యం బయట ఉంచుతానని ఆయన వాగ్దానం చేశాడని గోదావరి గెజిటీర్ జోడిస్తుంది.21

ఇప్పుడు నిజాం అలీ మంత్రిగా అధికారం చేపట్టాడు. సలాబత్ జంగ్ “ఆయనను తన మంత్రిగా లేదా దివానుగా అంగీకరించాల్సి వచ్చింది” అని గ్రిబుల్ చెబుతారు.24 ఆయన బసాలత్ జంగ్‌ను ఆదోనిలోని ఆయన పాలనకు పంపించివేశాడని గ్రిబుల్ జోడిస్తారు.24

1760లో ఆ ఇద్దరు సోదరులు ఉద్గీర్ వద్ద మరాఠాలతో యుద్ధంలో ఓడిపోయారు.2526 వారు దౌలతాబాద్, అసీర్‌గఢ్, బీజాపూర్ కోటలను, ఏటా అరవై రెండు లక్షల రూపాయలకు పైగా విలువైన జిల్లాలను వదులుకోవాల్సి వచ్చింది.2526 Imperial Gazetteer ఆయన పదవీచ్యుతిని 1761 నాటిదిగా చెబుతుంది.27

1762 జూలైలో నిజాం అలీ ఆయనను బీదర్‌లో బంధించాడని బ్రిగ్స్ చెబుతారు.28 కొందరు ఇంగ్లీషు రచయితలు 1761 జూలై 18 అని ఇస్తారని ఆయన జోడిస్తారు.28 దాదాపు పదిహేను నెలల తర్వాత నిజాం అలీ “ఒక సోదరుని హత్య ద్వారా తన ఆక్రమణను సురక్షితం చేసుకున్నాడు” అని ఆయన చెబుతారు.28 ఆయన పదవీచ్యుతి తర్వాత రెండు సంవత్సరాలకు జైలులో చనిపోయాడని ఒప్పందాల సంకలనం చెబుతుంది.22 తప్పించుకోవడానికి చాలా ప్రయత్నాల తర్వాత ఆయన 1763లో చంపబడ్డాడని క్యాంప్‌బెల్, ముదిరాజ్ (Mudiraj) చెబుతారు.1229

Footnotes

  1. Henry George Briggs, The Nizam, Vol. I (1861), p. 58 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  2. Imperial Gazetteer of India: Hyderabad State (1909), p. 15 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  3. C. U. Aitchison, A Collection of Treaties, Engagements and Sanads, Vol. IX (1909), p. 1 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  4. J. D. B. Gribble (ed. M. Pendlebury), A History of the Deccan, Vol. II (1924), p. 29 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  5. G. B. Malleson, History of the French in India (1868), p. 275 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  6. Gribble, History of the Deccan, Vol. II (1924), p. 30 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  7. Gribble, History of the Deccan, Vol. II (1924), p. 31 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  8. Gribble, History of the Deccan, Vol. II (1924), p. 32 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  9. Briggs, The Nizam (1861), p. 59 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  10. Gribble, History of the Deccan, Vol. II (1924), p. 33 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  11. Gribble, History of the Deccan, Vol. II (1924), p. 34 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  12. A. Claude Campbell, Glimpses of the Nizam’s Dominions (1898), p. 124 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  13. Malleson, History of the French in India (1868), p. 370 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  14. Gribble, History of the Deccan, Vol. II (1924), p. 38 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  15. Malleson, History of the French in India (1868), p. 473 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  16. Malleson, History of the French in India (1868), p. 475 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  17. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 115 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  18. Malleson, History of the French in India (1868), p. 531 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  19. Briggs, The Nizam (1861), p. 60 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  20. Gribble, History of the Deccan, Vol. II (1924), p. 57 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  21. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (1907), p. 32 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  22. Aitchison, Treaties, Vol. IX (1909), p. 2 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  23. Malleson, History of the French in India (1868), p. 534 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  24. Gribble, History of the Deccan, Vol. II (1924), p. 59 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  25. Briggs, The Nizam (1861), p. 61 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  26. Briggs, The Nizam (1861), p. 62 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2

  27. Imperial Gazetteer: Hyderabad (1909), p. 16 (archive.org (opens in a new tab)). ↩

  28. Briggs, The Nizam (1861), p. 64 (archive.org (opens in a new tab)). ↩ ↩2 ↩3

  29. K. Krishnaswamy Mudiraj, Pictorial Hyderabad, Vol. I (1929), p. 57 (printed “37”) (archive.org (opens in a new tab)). ↩

రాజవంశాలు

అసఫ్ జాహీలు (నిజాములు)

క్రీ.శ. 1724–1948

హైదరాబాద్ నిజాముల రాజవంశం (1724–1948). 1724లో షకర్‌ఖేడా వద్ద ముబారిజ్ ఖాన్‌ను ఓడించి దక్కన్‌లో స్వతంత్రుడైన మొఘల్ ప్రతినిధి నిజాం-ఉల్-ముల్క్ అసఫ్ జా దీనిని స్థాపించాడు. అతని మరణం తర్వాత ఫ్రెంచివారు, ఇంగ్లీషువారు ప్రత్యర్థి వారసులకు మద్దతు ఇచ్చారు. ఉత్తర సర్కారులు 1753లో ఫ్రెంచివారికి, 1766లో ఇంగ్లీషువారికి, రాయలసీమ దత్త మండలాలు 1800లో ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి వెళ్లాయి. తెలంగాణ నిజాం రాజ్యపు తెలుగు గుండెగా మిగిలింది. 1798–1800 సబ్సిడియరీ ఒప్పందంతో బ్రిటిష్ వారికి కట్టుబడిన నిజాములు చందూలాల్, మొదటి సాలార్ జంగ్ వంటి మంత్రుల ద్వారా పాలించారు. వారు 1853లో బేరార్‌ను బ్రిటిష్ వారికి అప్పగించి, 1902లో కౌలుకు ఇచ్చారు. మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ పాలనలో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం వచ్చింది, హైదరాబాద్ పునర్నిర్మాణం జరిగింది. అతని ప్రభుత్వం 1948 సెప్టెంబర్‌లో ముగిసింది.

ఆధారసూచికలు

ఆధారాలు (8)
  1. J. D. B. Gribble (edited and finished by Mary Pendlebury), A History of the Deccan, Vol. II (opens in a new tab), Luzac & Co., London, 1924, pp. 29–34, 37–39, 49, 57–60. [Public domain]
  2. Henry George Briggs, The Nizam: His History and Relations with the British Government, Vol. I (opens in a new tab), Bernard Quaritch, London, 1861, pp. 58–64. [Public domain]
  3. G. B. Malleson, History of the French in India, from the Founding of Pondichery in 1674 to the Capture of that Place in 1761 (opens in a new tab), Longmans, Green and Co., London, 1868, pp. 275, 370, 473–475, 531, 534. [Public domain]
  4. C. U. Aitchison (compiler), A Collection of Treaties, Engagements and Sanads relating to India and Neighbouring Countries, Vol. IX: Hyderabad, Mysore and Coorg (4th ed.) (opens in a new tab), Superintendent, Government Printing, India, Calcutta, 1909, pp. 1–2. [Public domain]
  5. Government of India, Imperial Gazetteer of India, Provincial Series: Hyderabad State (opens in a new tab), Superintendent of Government Printing, Calcutta, 1909, pp. 15–16. [Public domain]
  6. A. Claude Campbell, Glimpses of the Nizam's Dominions, Being an Exhaustive Photographic History of the Hyderabad State, Deccan, India (opens in a new tab), C. B. Burrows, Bombay, 1898, pp. 124. [Public domain]
  7. K. Krishnaswamy Mudiraj, Pictorial Hyderabad, Vol. I (opens in a new tab), Chandrakanth Press, Hyderabad (Deccan), 1929, pp. 57. [Public domain]
  8. F. R. Hemingway, Madras District Gazetteers: Godavari, Vol. I (opens in a new tab), Government Press, Madras, 1907, pp. 32. [Public domain]

ఈ పేజీలో పొరపాటు కనిపించిందా? మాకు తెలియజేయండి

చివరి సవరణ: